V SA/Wa 1270/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi [...] z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju (obecnie Ministra Rozwoju i Finansów) z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania na realizację projektu oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez syndyka masy upadłościowej D.S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Warszawie (dalej: "Skarżący", "D. S.A.", "Strona"), do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Ministra Rozwoju z dnia ... marca 2016 r. (znak: ...) utrzymująca w mocy w całości decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z dnia ... listopada 2015 r. nr ... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu ... grudnia 2010 roku pomiędzy D. S.A. a Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości z siedzibą w Warszawie (dalej: "PARP") została zawarta umowa o dofinansowanie nr .. zmieniona następnie aneksami. W lutym 2015 roku W. S.A. z siedzibą we W. przeprowadziła doraźną kontrolę projektu, w wyniku której został ujawniony szereg nieprawidłowości. W trakcie kontroli ustalono, iż realizacja projektu nie odbyła się zgodnie z harmonogramem rzeczowo-finansowym określonym w umowie o dofinansowanie. Pismem z dnia ... czerwca 2015 r. PARP poinformowała syndyka masy upadłości D. S.A. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu oraz możliwości zapoznania się z aktami, z czego syndyk nie skorzystał. Pismem z dnia ... sierpnia 2015 r. organ I instancji poinformował o zakończeniu postępowania dowodowego oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Syndyk ponownie nie skorzystał z przysługującego mu prawa. Pismem z dnia ... września 2015 r. PARP na podstawie § 12 ust. 3 pkt 3 i 4 umowy o dofinansowanie projektu pn. "..." wypowiedziała umowę ze skutkiem natychmiastowym wskazując, że Beneficjent nie dopełnił obowiązków wynikających z tejże umowy ze względu na zaprzestanie realizacji projektu oraz sprzedaż przedsiębiorstwa w dniu ... sierpnia 2015 r., co skutkowało brakiem zakończenia realizacji projektu i w konsekwencji nie doprowadziło do osiągnięcia założonych we wniosku o dofinansowanie celów i wskaźników. Decyzją z dnia ... listopada 2015 r. PARP, działając jako Instytucja Wdrażająca na podstawie Umowy PO IG nr ... w sprawie systemu realizacji Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, na lata 2007-2013, zawartej w Warszawie w dniu 3 stycznia 2008 r. (z późn. zm.), pomiędzy Ministrem Gospodarki a PARP oraz upoważnienia, o którym mowa wart. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 885, ze zm., dalej: "u.f.p."), udzielonego aneksem nr 2 z dnia 10 lutego 2010 r. do ww. umowy, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania administracyjnego, określiła Beneficjentowi zobowiązanie do zwrotu środków, pochodzących z umowy o dofinansowanie, w wysokości ... zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków do dnia dokonania zwrotu na rachunek PARP, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w związku z wnioskiem Beneficjenta o wydłużenie okresu realizacji projektu do 31 października 2015 r. oraz terminu osiągnięcia poszczególnych wskaźników produktu i rezultatu, PARP postanowiła zweryfikować rzeczywisty stan realizacji projektu oraz ocenić możliwość zakończenia projektu przez Beneficjenta. W związku z tym, na podstawie § 9 umowy o dofinansowanie, Regionalna Instytucja Finansująca (dalej "RIF") przeprowadziła w dniu ... lutego 2015 r. kontrolę doraźną projektu pn. "...". Wyniki przeprowadzonej kontroli zostały uwzględnione w Informacji pokontrolnej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, lata 2007-2013 do umowy nr ... Działanie 4.1 Wsparcie wdrożeń wyników prac B+R. W powyższej Informacji pokontrolnej RIF wskazała na: naruszenie § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie projektu poprzez niezrealizowanie projektu w pełnym zakresie, w terminie wskazanym w § 5 ust. 3 umowy, z należytą starannością, zgodnie z umową, w szczególności z opisem zawartym we wniosku o dofinansowanie wraz z załącznikami; naruszenie § 2 ust. 3 umowy o dofinansowanie projektu poprzez niezrealizowanie II Etapu projektu, podczas gdy zgodnie z § 2 ust. 3 umowy projekt składa się z dwóch etapów: "1) I Etap Projektu obejmuje realizację pełnego zakresu rzeczowego związanego z przeprowadzeniem badań przemysłowych lub prac rozwojowych, zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie; 2) II Etap Projektu obejmuje realizację pełnego zakresu rzeczowego związanego z wdrożeniem wyników badań przemysłowych lub prac rozwojowych powstałych w ramach I Etapu Projektu do działalności gospodarczej przedsiębiorcy, zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie."; naruszenie § 2 ust. 14 oraz § 6 ust. 1 pkt 10 umowy o dofinansowanie projektu: nieprzedstawienie wraz z pierwszym wnioskiem o płatność w ramach II Etapu Projektu pełnej dokumentacji oddziaływania projektu na środowisko; naruszenie § 5 ust. 4 umowy o dofinansowanie projektu poprzez niezakończenie realizacji zakresu rzeczowego i finansowego projektu, wynikającego z wniosku o dofinansowanie, w okresie kwalifikowalności wydatków; naruszenie § 5 ust. 7 umowy o dofinansowanie projektu poprzez niezrealizowanie pełnego zakresu rzeczowego projektu zgodnie z harmonogramem rzeczowo - finansowym oraz nieudokumentowanie wykonania robót, dostaw i usług zgodnie z umową, odpowiednimi protokołami odbioru lub innymi dokumentami potwierdzającymi zgodność realizacji projektu z warunkami umowy oraz niezrealizowanie przez Beneficjenta pełnego zakresu finansowego projektu, co oznacza zrealizowanie wszystkich płatności w ramach projektu, tj. poniesienie wydatków i pozyskanie dokumentów stanowiących podstawę uznania wydatków za kwalifikujące się do objęcia wsparciem w ramach projektu. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, a także doszło do zbycia przedsiębiorstwa. Powyższe oznacza, że Beneficjent nie kontynuuje realizacji projektu i nie ma możliwości osiągnięcia określonych we wniosku o dofinansowanie projektu wskaźników; naruszenie § 7 ust. 15 umowy o dofinansowanie poprzez niepoinformowanie niezwłocznie instytucji, z którą Beneficjent zawarł umowę o dofinansowanie projektu, o zagrożeniach oraz nieprawidłowościach w realizacji projektu, tj. niepoinformowanie o zaprzestaniu realizacji projektu w związku z ogłoszeniem jego upadłości likwidacyjnej; naruszenie § 11 ust. 2 umowy o dofinansowanie projektu poprzez poniesienie wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem z naruszeniem zasady uczciwej konkurencji, efektywności, jawności i przejrzystości oraz niedołożenie wszelkich starań w celu uniknięcia konfliktu interesów rozumianego jako brak bezstronności i obiektywności w wypełnianiu funkcji podmiotu objętego umową o dofinansowanie w związku z jej realizacją. Dnia 14 grudnia 2015 r. do Ministra Rozwoju - dalej także: "organ II instancji", "organ odwoławczy", "Instytucja Zarządzająca POIG", wpłynęło wraz z aktami sprawy odwołanie Strony od ww. decyzji PARP. W odwołaniu od decyzji Skarżący zarzucił organowi I instancji wydanie jej z naruszeniem przepisów: - art. 144 ust. 1 i 2 w zw. z art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 z późń. zm.), dalej "p.u.n.", poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego przeciwko syndykowi, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wierzytelność PARP powstała przed ogłoszeniem upadłości Beneficjenta, a co za tym idzie wyłącznym trybem jej dochodzenia są przepisy p.u.n., tj. zgłoszenie wierzytelności w toku postępowania upadłościowego Beneficjenta; - art. 28 kpa poprzez określenie syndyka masy upadłości D. S.A. jako materialnoprawnie zobowiązanego w sentencji decyzji, mimo, iż podmiotem praw i obowiązków wynikających z czynności i zdarzeń powstałych przed ogłoszeniem upadłości może być wyłącznie upadły; - art. 207 ust. 1 w zw. z art. 207 ust. 2 u.f.p. poprzez przyjęcie, że wierzytelność przysługująca PARP wobec Beneficjenta powstała w dniu ... czerwca 2015 r., tj. w dniu wezwania do zwrotu środków wypłaconych na podstawie umowy o dofinansowanie projektu, podczas gdy wierzytelność stanowiąca zwrot dofinansowania powstaje z mocy praca z chwilą zaistnienia przesłanek przewidzianych przepisami u.f.p., co w konsekwencji spowodowało naruszenie art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. poprzez wadliwe przyjęcie, że wierzytelność określona zaskarżoną decyzją powstała po ogłoszeniu upadłości i w związku z tym jest wierzytelnością wobec masy upadłości podlegającą zaspokojeniu w trybie art. 343 ust. 1 p.u.n.; - art. 342 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 343 ust. 1 p.u.n. poprzez błędne przyjęcie przez organ I instancji, iż objęta niniejszym postępowaniem wierzytelność o zwrot środków pieniężnych wypłaconych upadłemu tytułem dofinansowania przez PARP stanowi wierzytelność w stosunku do masy i podlega zaspokojeniu w kategorii I, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum, podczas gdy art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. enumeratywnie określa należności podlegające zaspokojeniu w kategorii I i nie obejmuje on wierzytelności powstałych z czynności upadłego, niezależnie od tego, czy powstały przed czy po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej, w konsekwencji wierzytelność ta powinna zostać zgłoszona na listę wierzytelności. W świetle ww. zarzutów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w całości. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy zaznaczył, że odwołanie zostało skierowane do Ministra Infrastruktury i Rozwoju, wykonującego funkcję Instytucji Zarządzającej POIG w dniu ... listopada 2015 r., tj. w dniu wydania decyzji przez organ I instancji. W związku jednak z wydaniem rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rozwoju (Dz. U. z 2015 r. poz. 1895) właściwym do wydania niniejszej decyzji jest Minister Rozwoju, który kieruje działem administracji rządowej rozwój regionalny. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 3 u.f.p w zw. z art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2014 r. poz. 1649 z późn. zm.) organem odwoławczym jest minister właściwy ds. rozwoju, który pełni funkcję instytucji zarządzającej. Organ II instancji wskazał również, że wobec powyższych ustaleń w zakresie naruszenia przez Beneficjenta postanowień umowy o dofinansowanie, zasadnie uznano, że Beneficjent wykorzystał dofinansowanie z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p i w związku z tym, zasadne jest odzyskanie przekazanych Beneficjentowi środków zaliczki w trybie art. 207 ust. 9 w zw. z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. Jednocześnie, organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 184 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p., są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Natomiast zgodnie z art. 206 ust. 1 u.f.p. szczegółowe warunki dofinansowania projektu określa umowa o dofinansowanie projektu, o której mowa w art. 5 pkt 9 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (...). W związku z powyższymi przepisami, procedurami, o których jest mowa w art. 184 u.f.p. są m.in. procedury określone w postanowieniach umowy o dofinansowanie. Nadto, organ odwoławczy wyjaśnił, iż udzielona Beneficjentowi zaliczka została certyfikowana do Komisji Europejskiej. W związku z tym, w świetle definicji nieprawidłowości rozumianej, zgodnie z art. 2 pkt 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego Rozporządzenie (WE) nr 1260/1999, jako jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego, również uzasadnione jest dochodzenie zwrotu wypłaconych Beneficjentowi środków. Jednocześnie, w związku z rozwiązaniem przez PARP umowy o dofinansowanie, środki otrzymane przez Beneficjenta powinny zostać zwrócone, gdyż nie ma podstaw do tego, aby pozostawały w dyspozycji Beneficjenta. Organ odwoławczy podkreślił, iż zapisy § 13 ust. 2 umowy stanowią odzwierciedlenie art. 207 ust. 1 u.f.p., a ustawa ta nie daje organowi zarówno I, jak i II instancji, możliwości odstąpienia od dochodzenia zwrotu środków publicznych (udzielonego dofinansowania) wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem (...), gdyż przepisy u.f.p. dotyczące rozliczenia środków publicznych nie mają uznaniowego charakteru; jeśli zajdą opisane w nich przesłanki, udzielone dofinansowanie podlega zwrotowi. Decyzja PARP ma charakter deklaratywny, potwierdza bowiem jedynie istnienie pewnego określonego stosunku prawnego, gdyż prawa i obowiązki objęte tą decyzją wynikają wprost z przepisów u.f.p. Stanowisko takie było wyrażane wielokrotnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, między innymi w sprawach o sygn. akt: III SA/Wa 305/04 czy V SA/Wa 1748/07. Decyzja deklaratoryjna, a z taką mamy do czynienia, wynika z faktu potwierdzenia istnienia zobowiązania wynikającego z obiektywnie istniejącego zobowiązania, które powstało z dniem przyznania środków finansowych i dokonania ich wypłaty, a także zobowiązania powstałego z dniem podpisania umowy z datą 30 grudnia 2010 r., które przestaje być zobowiązaniem po uznaniu wszystkich kosztów zgodnie z procedurą ujętą w umowie. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ II instancji wskazał, iż w związku z faktem, iż przedmiotowa decyzja ma charakter deklaratoryjny, to postępowanie w sprawie zwrotu powinno toczyć się w oparciu o przepisy administracyjne, nie zaś o przepisy p.u.n., gdyż dochodzona wierzytelność jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości, powstałą już po ogłoszeniu upadłości Beneficjenta i jako taka nie podlega ustaleniu w trybie postępowania upadłościowego, tzn. nie jest umieszczana na liście wierzytelności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lutego 2014 r. (sygn. akt II GSK 2009/12) zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym podlegają wierzytelności istniejące, nie zaś przyszłe, nawet jeżeli istnieje już stosunek podstawowy, z którego wierzytelność może powstać. Zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym nie podlegają wierzytelności w stosunku do masy upadłości. Nie podlegają one ustaleniu w trybie postępowania upadłościowego, tzn. nie są umieszczane na liście wierzytelności. Minister wskazał, że zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze utrwalony jest pogląd, że możliwym jest po ogłoszeniu upadłości, wszczęcie i prowadzenie postępowania podatkowego wobec syndyka, mającego na celu wydanie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości (tak chociażby Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt: I FSK 929/11). Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem odwołującego, iż syndyk masy upadłości D. S.A. nie powinien być zobowiązany w sentencji decyzji, gdyż podmiotem praw i obowiązków wynikających z czynności i zdarzeń powstałych przed ogłoszeniem upadłości może być wyłącznie upadły. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r. (sygn. akt I FSK 1018/12) cyt. "z art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego wynika, że z dniem od ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego dochodzi do zmiany strony postępowania sądowego i administracyjnego dotyczącego masy upadłości. Postępowania takie mogą być bowiem wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te stosownie do treści art. 144 ust. 2 cyt. ustawy syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Upadły pozbawiony jest więc legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach, legitymację tę ma bowiem syndyk (...)". Minister zaznaczył, że w orzecznictwie i literaturze utrwalony jest pogląd, że możliwe jest, po ogłoszeniu upadłości, wszczęcie i prowadzenie postępowania podatkowego wobec syndyka, mającego na celu wydanie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości. Jako całkowicie nietrafne należy uznał stanowisko Skarżącego, iż "wierzytelność PARP powstała przed ogłoszeniem upadłości, de lege lata nie wymagała jej stwierdzenia jakąkolwiek decyzją administracyjną". Należy wyraźnie podkreślić, iż w przypadku zobowiązania określonego zaskarżoną decyzją nie istniało ono w dniu ogłoszenia upadłości, tj. ... lutego 2015 r. Z zawartej umowy, na podstawie której oraz na realizację której przekazane zastały środki dofinansowania, nie wynikało zobowiązanie do zwrotu tych środków. Co więcej, z umowy wynikało zobowiązanie odwołującego do jej prawidłowej realizacji, a udzielona dotacja miała charakter bezzwrotny. Dopiero wystąpienie okoliczności po stronie odwołującego uzasadniających rozwiązanie umowy na podstawie § 13 skutkowało powstaniem zobowiązania do zwrotu środków udzielonej dotacji. Umowa uległa zaś rozwiązaniu z chwilą doręczenia oświadczenia w tym zakresie, tj. w dniu 11 września 2015 r., co oznacza, że w tym dniu powstało zobowiązanie pieniężne odwołującego do zwrotu środków dotacji przekazanych przez PARP w celu realizacji projektu. Sama decyzja zaś, jak zgodnie zaznaczyli organ I instancji oraz odwołujący, ma już charakter deklaratoryjny. W związku z powyższym, w opinii organu odwoławczego, PARP prawidłowo zobowiązała Beneficjenta do zwrotu całości przekazanych na realizację zarówno I, jak i II etapu projektu środków, ponieważ waga i charakter nieprawidłowości nie pozwalają na uznanie choćby części wydatków za kwalifikowalne, a to z uwagi na to, iż przekazane wsparcie w żaden sposób nie zostało wykorzystane przez Beneficjenta na realizację celu projektu, a więc wsparcie w jakiejkolwiek kwocie nie może zostać przyznane Beneficjentowi, w związku z czym Strona zobowiązana jest do zwrotu 100% otrzymanego dofinansowania. Zatem, organ I instancji prawidłowo określił do zwrotu kwotę ... zł poniesioną w ramach I etapu projektu oraz kwotę ... zł przekazaną na realizację II etapu projektu, tj. łącznie kwotę ... zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków do dnia dokonania zwrotu na rachunek PARP, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił decyzji organu II instancji: naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 28 k.p.a. poprzez określenie syndyka jako materialnoprawnie zobowiązanego w sentencji decyzji, pomimo że podmiotem prawa i obowiązków wynikających z czynności i zdarzeń powstałych przed ogłoszeniem upadłości spółki może być wyłącznie upadły co w konsekwencji spowodowało, że decyzja obarczona jest wadą nieważności, o której mowa wart. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 144 w związku z art. 145 p.u.n. poprzez wadliwe przyjęcie, że w sprawie dopuszczalne jest wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego przeciwko syndykowi, podczas gdy w sprawach o wierzytelności powstałe przed ogłoszeniem upadłości istnieje prawny zakaz ich wszczynania i prowadzenia, albowiem wyłącznym trybem dochodzenia takich wierzytelności jest ich zgłoszenie w trybie art. 236 PU; art. 207 ust. 1 w związku z art. 207 ust. 2 u.f.p. poprzez przyjęcie, że wierzytelność przysługująca PARP powstała w dniu wezwania do zwrotu środków pochodzących z umowy, podczas gdy wierzytelność o zwrot dofinansowania powstaje z mocy prawa z chwilą zaistnienia przesłanek przewidzianych w umowie oraz w u.f.p.; art. 342 ust. 1 p.u.n. poprzez wadliwe przyjęcie, że wierzytelność określona zaskarżoną decyzją powstała po ogłoszeniu upadłości, wobec czego jest wierzytelnością wobec masy upadłości podlegającą zaspokojeniu w trybie art. 343 ust. 1 p.u.n., podczas gdy źródłem tej wierzytelności nie są czynności prawne i faktyczne syndyka związane z zarządem i likwidacją masy upadłości; art. 343 ust. 1 w związku z art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. poprzez jego zastosowanie w stanie faktycznym sprawy i uznanie, że wierzytelność o zwrot środków pieniężnych udzielonych upadłemu tytułem dofinansowania przez PARP nie podlega zgłoszeniu na listę wierzytelności, gdyż podlega zaspokojeniu w kategorii I w miarę wpływu stosownych sum do masy upadłości, podczas gdy art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. enumeratywnie określa należności podlegające zaspokojeniu w kategorii I i nie obejmuje on wierzytelności powstałych z czynności upadłego, niezależnie od tego czy powstały one przed czy po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej, w konsekwencji sporna wierzytelność podlega zgłoszeniu na listę wierzytelności w kategorii IV. Powołując się na przedstawione zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości oraz stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. Skarżący wniósł o zasądzenie od Ministra Rozwoju zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując przedstawione wcześniej stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. Należy stwierdzić, że jej istota sprowadza się do ustalenia i oceny, czy zarzuty syndyka masy upadłości D. S.A. co do braku możności działania organów w sprawie zwrotu środków po ogłoszeniu upadłości spółki - podnoszone zarówno w odwołaniu od decyzji wydanej przez Prezesa PARP, jak i w skardze na decyzję Ministra Rozwoju do WSA w Warszawie - są uzasadnione. A zatem rozważenia wymaga, czy w przypadku niezgłoszenia przez PARP jako wierzyciela sędziemu komisarzowi wierzytelności w postaci zwrotu środków dotacji w trybie określonym w art. 236 i n. p.u.n. dopuszczalne jest dochodzenie jej wypłaty z masy upadłości. W ocenie Sądu, organy miały podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej postępowania w sprawie zwrotu wykorzystanych z naruszeniem procedur środków pochodzących z umowy o dofinansowanie, nie naruszając przepisów prawa upadłościowego i naprawczego. PARP jako Instytucja Wdrażająca działając z upoważnienia Instytucji Pośredniczącej miała podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej postępowania oraz wydania decyzji w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie wykorzystanych z naruszeniem procedur lub niezgodnie z przeznaczeniem - w trybie art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że w toku przeprowadzonych kontroli PARP stwierdziła, że podczas realizacji projektu Strona dopuściła się następujących naruszeń procedur regulujących wykorzystanie środków otrzymanych z dotacji rozwojowej: naruszenie § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie projektu poprzez niezrealizowanie projektu w pełnym zakresie, w terminie wskazanym w § 5 ust. 3 umowy, z należytą starannością, zgodnie z umową, w szczególności z opisem zawartym we wniosku o dofinansowanie wraz z załącznikami; naruszenie § 2 ust. 3 umowy o dofinansowanie projektu poprzez niezrealizowanie II Etapu projektu, podczas gdy zgodnie z § 2 ust. 3 umowy projekt składa się z dwóch etapów: "1) I Etap Projektu obejmuje realizację pełnego zakresu rzeczowego związanego z przeprowadzeniem badań przemysłowych lub prac rozwojowych, zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie; 2) II Etap Projektu obejmuje realizację pełnego zakresu rzeczowego związanego z wdrożeniem wyników badań przemysłowych lub prac rozwojowych powstałych w ramach I Etapu Projektu do działalności gospodarczej przedsiębiorcy, zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie."; naruszenie § 2 ust. 14 oraz § 6 ust. 1 pkt 10 umowy o dofinansowanie projektu: nieprzedstawienie wraz z pierwszym wnioskiem o płatność w ramach II Etapu Projektu pełnej dokumentacji oddziaływania projektu na środowisko; naruszenie § 5 ust. 4 umowy o dofinansowanie projektu poprzez niezakończenie realizacji zakresu rzeczowego i finansowego projektu, wynikającego z wniosku o dofinansowanie, w okresie kwalifikowalności wydatków; naruszenie § 5 ust. 7 umowy o dofinansowanie projektu poprzez niezrealizowanie pełnego zakresu rzeczowego projektu zgodnie z harmonogramem rzeczowo - finansowym oraz nieudokumentowanie wykonania robót, dostaw i usług zgodnie z umową, odpowiednimi protokołami odbioru lub innymi dokumentami potwierdzającymi zgodność realizacji projektu z warunkami umowy oraz niezrealizowanie przez Beneficjenta pełnego zakresu finansowego projektu, co oznacza zrealizowanie wszystkich płatności w ramach projektu, tj. poniesienie wydatków i pozyskanie dokumentów stanowiących podstawę uznania wydatków za kwalifikujące się do objęcia wsparciem w ramach projektu. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, a także doszło do zbycia przedsiębiorstwa. Powyższe oznacza, że Beneficjent nie kontynuuje realizacji projektu i nie ma możliwości osiągnięcia określonych we wniosku o dofinansowanie projektu wskaźników; naruszenie § 7 ust. 15 umowy o dofinansowanie poprzez niepoinformowanie niezwłocznie instytucji, z którą Beneficjent zawarł umowę o dofinansowanie projektu, o zagrożeniach oraz nieprawidłościach w realizacji projektu, tj. niepoinfomowanie o zaprzestaniu realizacji projektu w związku z ogłoszeniem jego upadłości likwidacyjnej; naruszenie § 11 ust. 2 umowy o dofinansowanie projektu poprzez poniesienie wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem z naruszeniem zasady uczciwej konkurencji, efektywności, jawności i przejrzystości oraz niedołożenie wszelkich starań w celu uniknięcia konfliktu interesów rozumianego jako brak bezstronności i obiektywności w wypełnianiu funkcji podmiotu objętego umową o dofinansowanie w związku z jej realizacją. Zawarta w dniu ... grudnia 2010 r. pomiędzy spółką D. S.A. a PARP umowa o dofinansowanie projektu pn. "..." stanowiła w § 13 ust. 1 zdanie 3 umowy, iż "w przypadku rozwiązania umowy w trybach, o których mowa w § 12 ust. 2-3 (...) Instytucja Wdrażająca/Instytucja Pośrednicząca II stopnia wzywa Beneficjenta do zwrotu dofinasowania w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania, wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania wsparcia do dnia dokonania zwrotu na rachunek wskazany przez Instytucję Wdrażającą/Instytucję Pośredniczącą II stopnia". Przypomnieć należy, że pismem z dnia 9 września 2015 r. PARP na podstawie ww. § 12 ust. 3 pkt 3 i 4 umowy o dofinansowanie projektu pn. "..." wypowiedziała umowę ze skutkiem natychmiastowym wskazując, że Beneficjent nie dopełnił obowiązków wynikających z tejże umowy ze względu na zaprzestanie realizacji projektu oraz sprzedaż przedsiębiorstwa w dniu ... sierpnia 2015 r., co skutkowało brakiem zakończenia realizacji projektu i w konsekwencji nie doprowadziło do osiągnięcia założonych we wniosku o dofinansowanie celów i wskaźników. Bezsporne jest, że decyzja podejmowana na podstawie art. 207 ust. 1 u.f.p. jest decyzją deklaratoryjną, a w konsekwencji postępowanie w niniejszej sprawie mogło być prowadzone wobec upadłego w świetle przepisów prawa upadłościowego i naprawczego. Zobowiązanie do zwrotu środków wykorzystanych przez spółkę z naruszeniem procedur określone zaskarżoną decyzją nie istniało w dniu ogłoszenia upadłości spółki. Należy wskazać, iż w dniu ... kwietnia 2012 r. ogłoszono upadłość Beneficjenta obejmującą likwidację majątku upadłego (sygn. akt ...). Następnie, w dniu ... czerwca 2012 r. zmieniono sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z likwidacyjnego na układowe, ustanawiające zarząd własny upadłego (sygn. akt ...). W dniu ... października 2014 r. zmieniono sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z układowego na likwidacyjny, ustanawiając syndyka, a następnie w dniu ... listopada 2014 r. umorzono przedmiotowe postępowanie (sygn. akt ...). Postanowieniem z dnia ... lutego 2015 r. Sąd Rejonowy ... w ..., ... Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych ogłosił upadłość Beneficjenta obejmującą likwidację majątku dłużnika. Z zawartej umowy o dofinansowanie nie wynikało bowiem zobowiązanie do zwrotu tych środków, a jedynie zobowiązanie Beneficjenta do jej prawidłowej realizacji, a udzielona dotacja miała charakter bezzwrotny. Dopiero wystąpienie okoliczności po stronie Beneficjenta uzasadniających rozwiązanie przez PARP umowy skutkowało powstaniem zobowiązania do zwrotu środków udzielonej dotacji. Umowa zaś uległa rozwiązaniu z chwilą doręczenia oświadczenia w tym zakresie, co oznacza, że dopiero w tym momencie powstało zobowiązanie pieniężne do zwrotu środków dotacji przekazanych przez PARP w celu realizacji projektu. Sama decyzja o zwrocie środków miała już tylko charakter deklaratoryjny. Z powyższego wynika, że wierzytelność PARP wobec Skarżącego powstała w dniu doręczenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie, tj. w dniu ... września 2015 r., a więc po ogłoszeniu upadłości spółki. Wierzytelności podlegające zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym dzielą się na dwie grupy, które można określić jako: 1) wierzytelności upadłościowe, tzn. wierzytelności majątkowe powstałe w stosunku do upadłego przed ogłoszeniem upadłości; 2) wierzytelności w stosunku do masy, czyli wierzytelności majątkowe powstałe w zasadzie po ogłoszeniu upadłości, a wynikające z reguły z czynności syndyka lub zarządcy masy upadłości, w tym z czynności dokonywanych przez upadłego, jeżeli w postępowaniu z możliwością zawarcia układu powierzono mu sprawowanie zarządu masą; do wierzytelności w stosunku do masy upadłości zaliczyć należy także te, które wynikają ze stosunków obligacyjnych zawiązanych jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, w które to stosunki po ogłoszeniu upadłości "wstąpił" syndyk (lub zarządca masy), np. należność z tytułu czynszu najmu za okres po ogłoszeniu upadłości (A. Jakubecki, Komentarz do art. 236 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, Lex nr 96136). Podobnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 listopada 1997 r. II CKN 439/97 (Lex nr 1227188), że wierzytelności powstałe przed datą ogłoszenia upadłości są wierzytelnościami skierowanymi przeciwko upadłemu, a powstałe po tej dacie - wierzytelnościami przeciwko masie upadłości. Z powyższego wynika, że wierzytelność PARP wobec spółki jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości. Podkreślenia wymaga, że dla oceny uprawnienia wierzyciela do żądania zgłoszenia wierzytelności rozstrzygające znaczenie ma okoliczność, czy istotnie jest on wierzycielem w chwili wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Wierzytelność musi bowiem istnieć w chwili ogłoszenia upadłości albo co najmniej musi istnieć w tej chwili stosunek prawny, z którego wierzytelność powstaje, np. przy wierzytelności warunkowej. Zatem, zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym podlegają bowiem wierzytelności istniejące, nie zaś przyszłe, nawet jeżeli istnieje już stosunek podstawowy, z którego wierzytelność może powstać. Również w literaturze przedmiotu podnosi się, że zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym nie podlegają wierzytelności w stosunku do masy upadłości. Nie podlegają one ustaleniu w trybie postępowania upadłościowego, tzn. nie są umieszczane na liście wierzytelności. Z uwagi na powyższe, wierzytelność upadłego wobec PARP, która powstała po dacie ogłoszenia upadłości jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości, która nie podlega zgłoszeniu sędziemu-komisarzowi w trybie art. 236 ust. 1 p.u.n. i nie jest umieszczana na liście wierzytelności. Nie ma również racji Skarżący twierdząc, że decyzje organów nie powinny być skierowane do syndyka, ponieważ podmiotem prawa i obowiązków wynikających z czynności i zdarzeń powstałych przed ogłoszeniem upadłości D. S.A. może być wyłącznie upadły, co w konsekwencji spowodowało, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Z art. 144 ust. 1 p.u.n. wynika bowiem, że z dniem ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego dochodzi do zmiany strony postępowania sądowego i administracyjnego dotyczącego masy upadłości. Postępowania takie mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te stosownie do treści art. 144 ust. 2 p.u.n. syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Upadły pozbawiony jest więc legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach, legitymację tę ma bowiem syndyk. Nie ulega więc wątpliwości to, że po ogłoszenia upadłości stroną toczącego się postępowania podatkowego staje się syndyk, a wobec tego wszelkie pisma w tym postępowaniu powinny być doręczane jemu, a nie upadłemu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2013 r., sygn. akt I FSK 1018/12). W myśl art. 145 ust. 1 p.u.n.: "Postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.". Należy uznać, że przewidziane w tym przepisie odstępstwo od tej zasady ("o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej") może być odnoszone do uregulowanej w art. 207 u.p.f. procedury odzyskiwania dofinansowania. Przemawia za tym szczególna rola instytucji zarządzającej w realizacji programów operacyjnych, a więc i w ich rozliczaniu finansowym. Zatem postępowanie dotyczące rozstrzygnięcia o kwocie zwrotu dofinansowania powinno być zakończone decyzją tego właśnie wskazanego ustawą podmiotu, a nie rozstrzygnięciem sędziego-komisarza o umieszczeniu wierzytelności instytucji zarządzającej na liście wierzytelności. Zauważyć należy, że w orzecznictwie administracyjnym prezentowane są podobne poglądy. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 6 lutego 2013 r. (sygn. akt II SA/Go 796/12) wskazano m.in., że warunkiem powstania obowiązku zwrotu otrzymanej dotacji jest wydanie przez instytucję zarządzającą decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu, a "organ nie wydając decyzji określającej kwoty dofinansowania do zwrotu, nie mógł zgłosić skutecznie wierzytelności sędziemu-komisarzowi. Zatem decyzja ta, stanowiąca dowód istniejącego zobowiązania (z całą pewnością dowodem tym nie mogła być zawarta umowa), mogła być wydana po ogłoszeniu upadłości". W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 178/12 - w sprawie również dotyczącej zwrotu dotacji - stwierdzono natomiast, że "w orzecznictwie i literaturze utrwalony jest pogląd, że możliwe jest, po ogłoszeniu upadłości, wszczęcie i prowadzenie postępowania podatkowego wobec syndyka, mającego na celu wydanie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości". Ponadto, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I FSK 929/11), wynikający a contrario z art. 145 p.u.n. "zakaz wszczęcia po ogłoszeniu upadłości postępowania przeciwko syndykowi z tytułu wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości nie dotyczy postępowania podatkowego wszczętego w celu udokumentowania decyzją podatkową wierzytelności upadłego z tytułu zobowiązania podatkowego powstałego z mocy prawa przed ogłoszeniem upadłości. Decyzja taka bowiem nie konstytuuje nowej wierzytelności upadłego, lecz jedynie stanowi formalne potwierdzenie powstania tej wierzytelności podatkowej przed ogłoszeniem upadłości, umożliwiające organowi podatkowemu dokonanie jej zgłoszenia do masy upadłości sędziemu-komisarzowi. Prawo podatkowe należy do prawa publicznego, a metodą regulowania stosunków w tym zakresie jest metoda administracyjnoprawna. A zatem, gdy organ podatkowy nie przeprowadzi postępowania podatkowego w celu określenia wysokości zobowiązania podatkowego, powstałego przed ogłoszeniem upadłości podatnika, i nie wyda w tym przedmiocie decyzji wymiarowej stanowiącej dowód tego zobowiązania, nie będzie w zasadzie w stanie zgłosić sędziemu - komisarzowi tej wierzytelności w taki sposób, aby została ona uznana w postępowaniu upadłościowym. [...] Tym samym - [...] - wielkość zobowiązania podatkowego powstałego z mocy prawa może zostać określona jedynie przez organ administracji, jakim jest organ skarbowy, w ramach postępowania podatkowego będącego postępowaniem administracyjnym, [...], a rozstrzygnięcie sędziego-komisarza w postępowaniu upadłościowym nie może zastąpić takiej decyzji. [...] powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że o ile po ogłoszeniu upadłości dochodzenie wierzytelności może następować w trybie art. 236 p.u.n. i nast., to jednak wobec brzmienia przepisów Ordynacji podatkowej (art. 21 § 3) należy stwierdzić, że zgłoszenie do masy upadłości wierzytelności z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych przed ogłoszeniem upadłości - w wysokości innej od wykazanej w deklaracji - wymaga stosownego ich udokumentowania decyzją podatkową, wydaną jednak po przeprowadzeniu postępowania podatkowego z udziałem reprezentanta podatnika (upadłego), jakim jest syndyk.". Cytowany wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2012 r. odnosi się wprawdzie do postępowania podatkowego i zobowiązań podatkowych, jednakże - zdaniem składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie - wskazane rozważania Sądu odnośnie możliwości prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie zobowiązań podatkowych upadłego odnoszą się i do innych należności publicznoprawnych, które zostają określone w deklaratoryjnej decyzji organu administracji publicznej - tak też uznano w ww. wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2012 r. Ponadto w wyroku WSA w Kielcach z dnia 3 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 85/11 stwierdzono, że "prawo upadłościowe jest aktem normatywnym szczególnym, co tworzy uprzywilejowanie w jego zastosowaniu. Status pierwszeństwa wynika jednak tylko z tych kwestii, które w ustawie są wyraźnie uregulowane, czyli art. 146 p.u.n., który odnosi się do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast żaden przepis p.u.n. nie zakazuje prowadzenia postępowania podatkowego po ogłoszeniu upadłości podatnika". Wskazać też należy, że jeżeli zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa, w sytuacji niezłożenia przez podatnika deklaracji bądź ustalenia przez organ wysokości zobowiązania podatkowego w innej niż deklarowana wysokości, organ podatkowy wydaje decyzję określającą właściwą jego wysokość. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, przy czym nie można się jednak zgodzić z twierdzeniem, iż w związku z dyspozycją art. 91 ust. 1 p.u.n. obowiązek podatkowy skonkretyzować się może już wcześniej wskutek ogłoszenia upadłości. Przepis ten nie rozstrzyga bowiem o powstaniu samego zobowiązania, wskazuje zaś jedynie, że istniejące w dniu ogłoszenia upadłości zobowiązania upadłego, w tym zobowiązania podatkowe, stają się z tym dniem wymagalne, lecz nie jest to jeszcze równoznaczne z ich konkretyzacją i nie mają skutku lex specialis (vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Bd 640/07) - wszystkie powołane wyroki zostały opublikowane na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Reasumując, Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie - wbrew twierdzeniom Skarżącego - podziela stanowisko organów, że organy miały podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej - na mocy art. 207 u.f.p. - postępowania w sprawie zwrotu wykorzystanych z naruszeniem procedur środków pochodzących z umowy o dofinansowanie, nie naruszając przepisów prawa upadłościowego i naprawczego. Tą praktykę stosowania prawa potwierdza w szczególności teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt. II GSK 2008/12, iż PARP jako Instytucja Wdrażająca działając z upoważnienia Instytucji Pośredniczącej miała podstawy prawne do wszczęcia z urzędu i prowadzenia wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej postępowania oraz wydania decyzji w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie wykorzystanych z naruszeniem procedur lub niezgodnie z przeznaczeniem nie naruszając przy tym przepisów ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Wierzytelność upadłego wobec PARP, która powstała po dacie ogłoszenia upadłości jest wierzytelnością w stosunku do masy upadłości, która nie podlega zgłoszeniu sędziemu-komisarzowi w trybie art. 236 ust. 1 p.u.n. i nie jest umieszczana na liście wierzytelności. Zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym podlegają bowiem wierzytelności istniejące, nie zaś przyszłe, nawet jeżeli istnieje już stosunek podstawowy, z którego wierzytelność może powstać. Mając powyższe na uwadze, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.