V SA/Wa 1285/17

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C.O. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... maja 2017 r. Nr ... w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. C. O. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazał, iż osiąga miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 768,24 zł netto. W uzasadnieniu podniósł, iż dysponuje bardzo skromnym dochodem, który w całości pochłaniają bieżące wydatki, a ponadto od dwóch lat pogarsza się stan jego zdrowia psychicznego. Dodatkowo wskazał, iż zakończył prowadzenie działalności gospodarczej w dniu 22 kwietnia 2016 r. Wnioskodawca przedstawił także swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczył: czynsz – 490 zł, media – 220 zł oraz kredyt – 2.400 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, iż mieszka w lokalu "na podstawie lokatorskiego spółdzielczego prawa", zaś miesięczne opłaty wynoszą około 1.000 zł. Skarżący jest zatrudniony na ½ etatu na podstawie umowy o pracę. Wskazał także, iż prowadził działalność gospodarczą "od wielu lat" w zakresie produkcji maszyn i urządzeń do druku, którą zakończył i został wykreślony z ewidencji w dniu [...] r. Skarżący posiada konkubinę i córkę, jednakże nie zamieszkuje z nimi, nie ma wiedzy na temat ich stanu majątkowego posiadania, jednakże pomagają one skarżącemu "w utrzymaniu". Pełnomocnik ponownie przedstawił miesięczne wydatki wnioskodawcy, do których zaliczył: mieszkanie – 1.000 zł; wyżywienie – 400 zł; ubranie – 100 zł oraz leczenie – 100 zł. Ponadto wyjaśnił, iż pomoc profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego skarżącego w sprawie odbywa się bezpłatnie, bowiem był on wcześniej zatrudniony u skarżącego w ramach wykonywanej przez niego działalności i wówczas rozpoczął procedurę odwoławczą, którą obecnie kontynuuje. Do pisma załączył zeznanie podatkowe PIT-36L oraz trzy wydruki z bankowości elektronicznej stanowiące informację o sumie sald rachunków depozytowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając w powyższym świetle złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. W tym zakresie zauważyć przede wszystkim trzeba, iż nie można w sposób jasny i koherentny ustalić tego, jaka jest wysokość miesięcznego dochodu wnioskodawcy, jak również tego, jaką kwotą w rzeczywistości dysponuje on w pewnym stałym przedziale czasowym na wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika, iż jedynym dochodem skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 768,24 zł netto. Zauważyć jednakże należy, iż wnioskodawca w żaden sposób nie udokumentował swojego dochodu, nie przedłożył bowiem ani zaświadczenia o aktualnej wysokości wynagrodzenia, bądź innego dokumentu, z którego wynika wysokość miesięcznego wynagrodzenia, np. umowy o pracę, potwierdzenia ostatniego przekazu wynagrodzenia na rachunek bankowy bądź wypłaty wynagrodzenia w gotówce, do czego był wzywany zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2017 r. Gdyby zatem przyjąć, że skarżący w rzeczywistości dysponuje miesięcznym dochodem w łącznej wysokości 768,24 zł netto, to nie sposób uznać za wiarygodne by ponosił stałe miesięczne wydatki w wysokości – jak sam wskazuje w formularzu PPF – 3.3110 zł, zatem w wysokości wielokrotnie przewyższającej osiągane dochody. Zasady logiki nakazują bowiem przyjąć, że dokonywane w danym miesiącu wydatki muszą znaleźć pokrycie w dochodach osiąganych w zbliżonym przedziale czasowym. Nie zmienia powyższej oceny również oświadczenie złożone przez pełnomocnika wnioskodawcy w piśmie z dnia [...] r., zgodnie z którym miesięczne wydatki na mieszkanie, wyżywienie, ubranie i leczenie w wynoszą 1.600 zł, zatem na wydatki, które można zaliczyć do niezbędnych dla utrzymania, które nie obejmują oświadczonej na formularzu PPF spłaty kredytu w wysokości 2.400 zł miesięcznie. Nie sposób przy tym założyć, by dostrzeżona różnica w wysokości przekraczającej 3.000 zł pokrywana była z "pomocy" konkubiny i córki wnioskodawcy. Na marginesie zauważyć należało, iż pełnomocnik nie wyjaśnia co rozumie przez "pomoc w utrzymaniu", w szczególności czy jest to pomoc materialna (pieniężna) i jaka jest jej miesięczna wysokość. Ponadto wnioskodawca nie przedłożył również innych dokumentów, do których nadesłania był wzywany, w szczególności dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej w roku 2016, czy tytułu prawnego do aktualnie zajmowanego mieszkania ze wskazaniem miesięcznego czynszu ponoszonego za mieszkanie. Również nadesłane wydruki z bankowości elektronicznej nie mogą być uznane za pełne wyciągi z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. o sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.