V SA/Wa 1294/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 1294/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 1294/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym B. B. (dalej: Skarżący) wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada nieruchomość rolną o pow. 6,74 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1620,03 zł. W uzasadnieniu wskazał, iż z uwagi na stan zdrowia wymaga leczenia. Skarżący wskazał dodatkowo, iż z części posiadanej nieruchomości rolnej korzysta jego syn. Do swoich stałych wydatków wnioskodawca zaliczył opłaty za energię elektryczna w wysokości 234,63 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 16 września 2016 r. (potwierdzenie na k. 47 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie starszego referendarza sądowego Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Skarżący nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Przypomnieć należy, że pismem z 25 sierpnia 2016 r. wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów m.in. do wskazania czy Skarżący uzyskuje dochody z innych tytułów niż emerytura np. dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, czy syn Skarżącego uzyskuje dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego Skarżący mieszka oraz ile wynoszą ewentualne opłaty z tym związane, jaki jest stan rodzinny Skarżącego, jakie są miesięczne wydatki Skarżącego i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, do złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenia o wysokości emerytury, odpisów zeznań podatkowych. Powyższe wezwanie pozostało jednak bez odpowiedzi ze strony Skarżącego. W orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że skoro nie wiadomo, jakimi środkami de facto dysponuje strona skarżąca, niemożliwe staje się przyznanie jej prawa pomocy. Aby ocenić bowiem, czy dla wnioskodawcy koszty sądowe w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest on w stanie je ponieść, potrzebna jest pełna wiedza na temat jego sytuacji zarobkowej (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I GZ 674/15 – wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy słusznie uznał, że oświadczenie złożone przez Skarżącego na urzędowym formularzu PPF, okazało się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym). W szczególności zgodzić należy się ze starszym referendarzem sądowym, że ustalenia wymagało czy emerytura stanowi jedyny dochód Skarżącego, czy uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności rolniczej (ekologicznej), czy syn wnioskodawcy uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, czy wnioskodawca bądź jego syn otrzymują bądź otrzymywali dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź inną pomoc finansową, gdzie i na podstawie jakiego tytułu wnioskodawca mieszka oraz ile wynoszą ewentualne opłaty z tym związane, czy wnioskodawca korzysta ze służebności osobistych bądź gruntowych, jaki jest stan rodzinny Skarżącego, w szczególności czy pozostaje w związku małżeńskim, jakie są miesięczne wydatki wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Złożenie w formularzu oświadczenia, iż syn Skarżącego korzysta z części gospodarstwa rolnego oraz określenie, iż Skarżący mieszka w "pomieszczeniu" sprawia, że należy poddać w wątpliwość wiarygodność oświadczenia Skarżącego o samodzielnym prowadzeniu przez niego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13). Raz jeszcze podkreślić należy, że Skarżący wraz ze sprzeciwem nie nadesłał żadnych nowych dokumentów dotyczących swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które był wzywany zarządzeniem starszego referendarza sądowego kierowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również brak odniesienia się w treści sprzeciwu do aktualnej sytuacji majątkowej Skarżącego, nie mógł doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący oraz nie udokumentował kosztów bieżącego utrzymania, co uniemożliwiło ich porównanie z wysokością uzyskiwanego dochodu. W tych okolicznościach zdaniem Sądu przyjąć należało, że strona nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winna liczyć się w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Ponadto zdaniem Sądu, jeżeli wnioskodawca dysponuje zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.