V SA/Wa 1316/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... września 2006 r. nr .... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z .... września 2006 r., nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (reprezentujący Zakład), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... czerwca 2006 r., nr ... odmawiającą G. G. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Pismem 1 lutego 2006 r. strona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w P., Inspektoratu w K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku powołała się na brak uprawnień rentowych i emerytalnych oraz na pozostawanie na utrzymaniu męża emeryta. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z ... czerwca 2006 r., nr .. odmówił umorzenia stronie wnioskowanych należności z tytułu składek w tym na : ubezpieczenia społeczne, za okresy ... w łącznej kwocie ... zł. (w tym z tytułu: składek - ... zł., odsetek liczonych na dzień ... r. - ... zł., kosztów upomnienia .... zł.), ubezpieczenie zdrowotne za okresy ... w łącznej kwocie ... zł. (w tym z tytułu składek- ... zł., odsetek liczonych na dzień ... r. - ... zł.), Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy: .... w łącznej kwocie ... zł. (w tym z tytułu składek - ... zł., odsetek za zwłokę naliczonych na dzień ...r. - ... zł.). W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3 a i 3 b oraz art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u. s. u. s--. Uzasadniając decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść przepisów art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. regulujących umarzanie należności z tytułu składek a także § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytuł składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stwierdził, że strona prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą w okresie od .... do .... pod nazwą ,,...-- w zakresie handlu komputerowego oraz jako wspólnik spółki cywilnej ,,...-- z panią J. K. w zakresie handlu artykułami przemysłowymi. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne konto strony oraz konto spółki wykazuje zadłużenie. Organ wskazał, że decyzją nr ... przeniesiona została na stronę odpowiedzialność za zaległości byłej spółki cywilnej. Organ stwierdził także, że strona jest na utrzymaniu męża, który pobiera emeryturę w wysokości ...zł. Strona mieszka z niepełnosprawnym synem w wieku ... lat, pobierającym rentę socjalną w kwocie ... zł. miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie ... zł. miesięcznie. Nie posiada majątku ruchomego oraz nieruchomości, na których może zostać zabezpieczona wierzytelność z tytułu należnych składek. Dodatkowo organ zauważył, że strona nie ma innych zobowiązań publicznoprawnych oraz cywilnoprawnych a także, że strona leczy się na kręgosłup i wymaga stałej opieki lekarskiej, zabiegów rehabilitacyjnych i fizykoterapii. Następnie organ powołując się na prowadzenie wobec zaległości czynnego postępowania egzekucyjnego oraz na wspólne zamieszkiwanie przez stronę z osobami otrzymującymi stałe świadczenia stwierdził brak podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. Nie zachodzą również w ocenie organu uzasadnione przypadki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytuł składek na ubezpieczenie społeczne. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... września 2006 r., nr ..., wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności. Uzasadniając decyzję organ potwierdził dotychczasowe ustalenia Zakładu dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i bytowej strony oraz jej rodziny, przypomniał również treść przepisów regulujących instytucję umarzania należności z tytułu składek, określonych w u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Wskazał, że w sprawie nie stwierdzono nowych okoliczności faktycznych jak również nowych dowodów, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z ... czerwca 2006 r. Na powyższą decyzję skarżąca, pismem z ... października 2006 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o umorzenie należności. Powołała się na bardzo trudną sytuację finansową i życiową, podkreślając, że dwoje jej dzieci choruje na zanik mięśni oraz, że nadal opiekuje się synem poruszającym się na wózku inwalidzkim. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu ... czerwca 2006 r., zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę to jest Dyrektora G. B.. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym Dyrektora Oddziału, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Kwestię tę wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że kompetencje Prezesa Zakładu wynikają z treści art. 73 u.s.u.s., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna stanowiąca całość, jest organem administracji państwowej wykonującym swoje zadania za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych przy czym ustrój, zadania i kompetencje ZUS określają art. 66- 79a u.s.u.s. W związku z treścią wspomnianych przepisów NSA podkreślił, że art. 74 ust.5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust.2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, stanowi wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu. Skoro zaś art. 75 ust. 5 u.s.u.s stanowi, że kompetencje organów Zakładu określa statut, tym samym powoduje to, że upoważnienie Dyrektora do działania w imieniu ZUS jako organu pozwala na przyjęcie, że także Dyrektor Oddziału poza Prezesem ZUS działając za organ, ma prawo upoważniać innych pracowników do takiego działania. Przenosząc to na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że Sąd nie kwestionuje prawa posiadającego stosowne upoważnienie Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zaznaczyć jednak należy, że z treści art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Unormowanie takie zawiera także art. 180 § 1 wspomnianego Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, iż od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład ( por. wyrok NSA z dnia 15 .11.2006 r. sygn akt II GSK 224/06, z dnia 28.02.2007 r. sygn. akt II GSk 317/06). Zgodnie z art. 3 ust.1 u.s.u.s m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66.ust.1 u.s.u.s Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 u.s.u.s organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału - co wyjaśniono powyżej- ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpoznawania konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r.-ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 ustawy k.p.a. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS - w imieniu, którego posiadając stosowne upoważnienie, działał określony pracownik ZUS. Uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącej o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny organu, który winien uwzględnić pogląd Sądu co do naruszenia omówionych powyżej przepisów formalnych. Organ winien ustalić także czy stan faktyczny ustalony w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym nie uległ istotnej zmianie tj. wyjaśnić czy w sprawie - już po wydaniu zaskarżonej decyzji - nie wystąpiły okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3 oraz w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - dające podstawę do rozważenia możliwości umorzenia wnioskowanych przez skarżącą należności. Zasady prowadzenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania poprzedzającego wydanie pierwszej decyzji w sprawie, ale też ustosunkowania się do wszystkich ewentualnie podnoszonych przez stronę okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił tę decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Wobec negatywnego charakteru zaskarżonego orzeczenia Sąd nie uznał za zasadne zastosowania art. 152 p.p.s.a.