V SA/Wa 1333/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi J. M. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z [...] marca 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2009 r. o odmowie umorzenia zadłużenia w łącznej kwocie 54.180,43 zł. Decyzja ta zapadłą w następującym stanie faktycznym : J. M. w dniu [...] stycznia 2009r, złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie wszystkich zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Uzasadniając wniosek wskazał na swoją ciężką sytuację majątkową i zdrowotną. Podkreślił, że od 2004r nie prowadzi działalności gospodarczej, że jego firmę okradziono – zginęły samochody, artykuły biurowe, sprzęt, oprzyrządowanie. Ponadto oświadczył, że wobec innych wierzycieli ma zaległości na kwotę ponad 300.000 zł. Jego emerytura, to 809 zł netto. Poza tym ciężko choruje na raka i jest po zawale (załączył stosowne zaświadczenia lekarskie). Podniósł, ze w związku z koniecznością brania leków codziennie, uzyskiwana emerytura pozwala jedynie na zaspokajanie potrzeb żywnościowych w podstawowym stopniu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009r nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił w pkt. I. umorzenia zadłużenia figurującego na koncie Wnioskodawcy w łącznej kwocie 118 276,47 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne w kwocie 93 645,52 zł, na ubezpieczenia zdrowotne w kwocie 18 060,66 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 6 570,29 zł. Ponadto w pkt. II odnośnie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek – w łącznej kwocie 27 660,60 zł - umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia tego zadłużenia, powołując się na art. 30 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uznając w tej części wniosek za bezprzedmiotowy. Organ, cytując art. 28 ust. 2 i 3 wymienionej wyżej ustawy, stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w przepisach, pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie tego przepisu. Organ wskazał także, że pomimo braku całkowitej nieściągalności, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednakże, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego organ stwierdził, iż w niniejszej sytuacji można mówić o znacznym utrudnieniu w zaspokajaniu potrzeb Wnioskodawcy i jego rodziny, ale biorąc pod uwagę to, że umorzenie jest nadzwyczajną forma wygaśnięcia należności z tytułu składek będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych oraz fakt posiadania przez Zobowiązanego majątku, który jest objęty postępowaniem egzekucyjnym a także osiąganie dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego – umorzenie należności w tej sytuacji nie byłoby uzasadnione. Ponadto ZUS podkreślił uznaniowy charakter wyrażania zgody na umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, J. M. również podkreślił brak jego winy w powstaniu zadłużenia. Wskazał na szereg niekorzystnych okoliczności na które nie miał wpływu, a mianowicie kradzież z jego firmy ,,M. trzech samochodów niezbędnych do prowadzenia działalności (,,Poloneza Caro’’, ,,Daewoo Nubirę’’,, ,,Poloneza Trucka’’), komputerów, kserokopiarek, faksów itd., a także na włamanie się do jego mieszkania w 2001r przez nieustalonego sprawcę. Podniósł, że, pomimo ubezpieczenia, poniósł straty finansowe na około. 600.000 zł. Wskazał, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, gdyż własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego nr 55 położonego przy ul. [...] w W., należy obecnie do B.C. i S. J., którzy w postępowaniu egzekucyjnym uzyskali je drogą przysądzenia (postanowienie sądu z dnia 3 lutego 2009r, sygn. akt II Co 2828/04, załączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Podał, że przeciwko niemu i rodzinie (żona i syn) toczy się postępowanie sądowe o eksmisję ze wskazanego wyżej lokalu. Ponownie Wnioskodawca wskazał na ciężką sytuację zdrowotną. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na koncie skarżącego figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 54.180,43 zł finansowanych przez płatnika za siebie oraz zadłużenie z tytułu nieopłaconych przez płatnika składek za ubezpieczonych w łącznej kwocie 64.096,04 zł. Przeprowadzona analiza sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego, w ocenie organu potwierdza, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności uzasadniających umorzenie zaległych należności. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko co do braku podstaw do umorzenia zaległości. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się dokonania zmiany decyzji i umorzenia w całości zaległości z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, kosztami upomnień w łącznej kwocie 118.276,47 zł, ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1.04.2011 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2383/10 uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. co do odmowy umorzenia kwoty 54.180,43, a w pozostałej części skargę oddalił. . Zdaniem Sądu, organ w odniesieniu do należności w kwocie 54.180,43 zł nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Natomiast, odnosząc się do należności na ubezpieczenia społeczne pracownicze w łącznej kwocie 64.096,04 zł, Sąd uznał, iż z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s., nie mogą one być umorzone. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.Nr 141,poz.1365). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu organ nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a ustawy systemowej, mimo, iż we wniosku o umorzenie zaległości, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w skardze do Sądu, Skarżący wskazywał na trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych z uwagi na zły stan materialny. Nie rozważono czy zachodzą w niniejszej sprawie okoliczności wskazane w wymienionym wyżej rozporządzeniu. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że w dacie wydania decyzji II instancji ([...] sierpnia 2010r) było już prawomocne postanowienie SR dla W. z dnia [...] marca 2010r umarzające postępowanie w sprawie o eksmisję wobec wydania przez Skarżącego lokalu położonego przy ul. [...] w W. rodzinie J. Tym samym odpadł argument o posiadaniu przez niego majątku w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu z którego można było prowadzić egzekucję. Co prawda, to postanowienie zostało złożone do ZUS po wydaniu decyzji, jednakże we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] stycznia 2010r. Skarżący wskazał, iż termin w sprawie o eksmisję jest wyznaczony na dzień [...] lutego 2010r, więc należało wyjaśnić, co w sprawie wynikło. W wyniku wydania przedmiotowego lokalu, Skarżący z żoną zmuszeni zostali do wynajmowania mieszkania, co spowodowało dodatkowy wydatek, z ich bardziej niż skromnych dochodów, w wysokości 670 zł miesięcznie. Ponadto konieczność zakupu leków i pozostawania na określonej diecie w związku z poważną chorobą Skarżącego także powoduje wzrost kosztów utrzymania. Z rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz.U. z dnia 27 października 2005r) wynika, iż zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji branych pod uwagę przy ustalaniu progu interwencji socjalnej obejmuje wydatki na: żywność, mieszkanie ,odzież i obuwie, edukację, ochronę zdrowia i higienę, transport i łączność, kulturę, sport i wypoczynek. Należy wyjaśnić, czy miesięczne stałe dochody Skarżącego i jego żony (syn mieszka oddzielnie) pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb i czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawi Zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie WSA w sprawie niniejszej, Prezes ZUS odmówił umorzenia należności przy obiektywnie trudnej sytuacji życiowej i finansowej Zobowiązanego, wobec braku realnych perspektyw na podwyższenie poziomu jego dochodów. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ z uznaniowego charakteru decyzji wysnuł wniosek o umocowaniu do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Tymczasem, jak podkreślił Sąd, jeżeli ustawodawca przewidział możliwość zastosowania tej instytucji ,,w uzasadnionych przypadkach, organ, odmawiając umorzenia, ma obowiązek wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Zakład podał, że odmawiając Wnioskodawcy umorzenia należności wobec ZUS, kierował się przede wszystkim dbałością o interes finansów ubezpieczeń społecznych. Nastąpiło więc przeciwstawienie interesu publicznego (jeden z działów finansów publicznych to finanse ubezpieczeń społecznych) ważnemu interesowi osoby zobowiązanej, przy założeniu wyższej rangi pierwszego. Tymczasem, interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela, a sytuacja, w której zapłata zaległych składek spowoduje konieczność sięgania przez Zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna ani z interesem tego obywatela, ani z interesem publicznym. Powyższy wyrok - w części oddalającej skargę – J. M. zaskarżył skargą kasacyjną. Wyrokiem z dnia 25 października 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 1520/11 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...].12.2009 r. odmawiającą umorzenia zadłużenia w kwocie 54.180,43 zł. W uzasadnieniu decyzji organ zacytował treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że w przypadku strony żadna z okoliczności wymienionych w tym przepisie nie zachodzi. Wobec powyższego organ rozważył czy zadłużenie może być umorzone na podstawie art.28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. Nr 141 poz. 1365 ). Zakład wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że : 1. W okresie od [...].07.1990 r. do [...].02.2004 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą pod nazwą M. J. M., 2. Pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1 660,55 zł brutto tj. 1 582,70 zł netto, z którego realizowane są potrącenia komornicze na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż alimentacyjne w wysokości 415,13 zł miesięcznie. Kwota pozostała do wypłaty wynosi 1 167,64 zł netto. 3. Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną G. M., która pobiera emeryturę w wysokości 1 360,85 zł brutto tj. 1 145,70 zł netto, z którego realizowane są potrącenia na wezwanie Komornika Sądowego. Kwota pozostałą do wypłaty wynosi 805,16 zł netto. 4. Wraz z żoną Wnioskodawca wynajmuje mieszkanie przy ul. [...] w W., czynsz wynosi 670 zł, opłaty eksploatacyjne 520-550 zł. 5. Zarówno Wnioskodawca jak i jego żona posiadają liczne zobowiązania , które egzekwowane są w trybie egzekucyjnym – sądowe tytuły wykonawcze opiewają na kwotę ok. 500.000 zł. 6. Zobowiązany ma problemy kardiologiczne i onkologiczne. Z uwagi na problemy finansowe J.M. ogranicza leczenie , stan zdrowia się systematycznie pogarsza, 7. Według Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców MSWiA Zobowiązany jest właścicielem pojazdu marki FSO Polonez, rok produkcji 1991 oraz współwłaścicielem samochodu marki FSO Warszawa Truck 1,9D z 1998 r. 8. Zobowiązany nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych. Organ stwierdził, że na podstawie w/w faktów należy przyznać, że regulowanie obciążających zobowiązań wobec funduszu ubezpieczeń społecznych będzie utrudnieniem w zaspokajaniu potrzeb życiowych. Jednak łączny dochód gospodarstwa domowego przekracza kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, które dla osoby w rodzinie wynosi 456 zł. Organ podkreślił też, że Skarżący mimo skierowanego do niego wezwania nie dostarczył dowodów pozwalających na ocenę obecnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego ZUS uznał, że Skarżący nie wykazał, że spłata zadłużenia przyczyni się do pogorszenia jego sytuacji życiowej i pozbawi Stronę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. Zakład podkreślił także uznaniowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek oraz fakt, iż jest to nadzwyczajna forma wygaśnięcia wymagalnych należności, będący odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a u.s.u.s. Na koniec organ wskazał, że wnioskodawca osiąga stały dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, w stosunku do którego może zostać wszczęta egzekucja. Od powyższej decyzji skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji przekazania sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania. Wskazał, że aktualnie toczą się wobec niego 23 postępowania egzekucyjne, zaś jego aktualne zadłużenie, nie licząc zadłużenia ZUS , wynosi 871.092,02 zł i wzrasta z uwagi na wciąż rosnące odsetki i koszty komornicze. Podkreślił, że nie ma żadnego majątku, jego stan zdrowia się pogarsza, a dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inny sąd i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z kolei w myśl przepisu art. 153 powołanej ustawy, ocena prawa i wskazanie co do dalszego postępowania wyrażane w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt VSA/Wa 2383/10, uchylając zaskarżoną decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia , zawarł wskazania co do dalszego postępowania organu w sprawie. Jednak ZUS w zaskarżonej decyzji ponownie ograniczył się tylko do powierzchownej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, powtarzając w znacznej mierze argumentację zawartą w swoich wcześniejszych rozstrzygnięciach. Ponadto z braku reakcji wnioskodawcy na wezwanie do złożenia dokumentów dot. aktualnej sytuacji życiowej organ wysnuł nieuprawniony wniosek, że nie udowodniono, że spłata należności pociągnie dla zobowiązanego i jego rodziny niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wniosek ten jest tym bardziej nieuprawniony, że organ sam wskazuje, że dochody skarżącego i jego żony wynoszą niespełna 2000 zł na dwie osoby , z czego ponad połowę muszą wydać na koszt wynajmu mieszkania i pokrycia opłat eksploatacyjnych. Sam organ także wskazuje na pogarszający się stan zdrowia skarżącego i fakt niemożności pokrycia z osiąganych dochodów niezbędnych kosztów leczenia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest więc samo w sobie sprzeczne i tym samym sprzeczne z art. 77 § 1 k.p.a. Oceny tej nie zmienia fakt, iż skarżący nie wykazał przy ponownym rozpoznaniu żadnej aktywności w dokumentowaniu swojej aktualnej sytuacji życiowej. W świetle powyższego należy uznać, że organ rozpoznając ponownie sprawę nie zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2011 r., naruszając tym samym przepis art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając ponownie sprawę organ, zgodnie z wcześniejszymi wytycznymi Sądu, zobowiązany będzie przede wszystkim rozważyć czy sytuacja skarżącego pozwala na zaspokojenie należności wobec ZUS bez szkody w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonując tej oceny należy wziąć pod uwagę, że stan zdrowia J. M. wymaga zwiększonych wydatków, a następnie stosownie do wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z 1.04.2011 r. rozważyć czy zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i czy w interesie społecznym rzeczywiście leży nie skorzystanie z tej wyjątkowej instytucji jaką jest umorzenie zadłużenia. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.