V SA/Wa 1350/15

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi U. C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia (...) grudnia 2014 r. Nr (...) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. U. C. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, z którym zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu, nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż źródłem dochodów jej i męża jest emerytura w wysokości 1.076 zł i 1.138 zł miesięcznie. W uzasadnieniu podniosła, iż całość uzyskiwanych dochodów małżonkowie przeznaczają na wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a ponadto są osobami chorymi, w związku z czym ponoszą wydatki na leczenie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 26 czerwca 2015 r. wyjaśniła, iż wraz z mężem uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości około 2.200 zł, małżonkowie korzystają ze służebności mieszkania (darowali nieruchomość za dożywocie), nie posiadają majątku ruchomego o znacznej wartości. Wnioskodawczyni przedstawiła w sposób szczegółowy wydatki niezbędne dla utrzymania, jak również wydatki związane z leczeniem, na które składają się: energia elektryczna - 360 zł za 2 miesiące, gaz – 62 zł miesięcznie, wywóz śmieci 12 zł miesięcznie, wywóz nieczystości – 360 zł za 6 miesięcy, lekarstwa – 400 zł miesięcznie, rehabilitacja – około 180 zł miesięcznie, wyżywienie – średnio 700 zł miesięcznie, ubranie – około 600 zł rocznie, środki higieny – 120 zł miesięcznie. Oświadczyła jednocześnie, iż nie ponosi wydatków związanych z mieszkaniem, takich jak czynsz i podatek od nieruchomości. Małżonkowie posiadają wspólny rachunek bankowy, na który przekazywane są ich emerytury. Do pisma załączyła zaświadczenie bankowe z dnia 26 czerwca 2015 r. o wysokości salda na rachunku, a także kopię decyzji z dnia 10 marca 2015 r. o wysokości emerytury rolniczej męża wnioskodawczyni. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 11 czerwca 2015 r., którym została wezwana m. in. do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wskazać należy, iż wykonując powyższe zarządzenie skarżąca oświadczyła, iż posiada wraz z mężem wspólny rachunek bankowy, na który przekazywane są świadczenia emerytalne, jednakże nie złożyła żądanego wyciągu z tego rachunku z okresu ostatnich 3 miesięcy, a jedynie zaświadczenie o saldzie końcowym na rachunku w wysokości 366,66 zł. Wobec tego nie można było przyjąć, że zarządzenie w tym zakresie zostało przez wnioskodawczynię wykonane. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać także należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Stwierdzić zatem należało, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż zarówno wnioskodawczyni, jak też jej mąż posiadają stałe źródła dochodów. Okoliczność ta miała znaczenie przede wszystkim z tego powodu, iż ciążący na skarżącej wpis sądowy wynosi 100 zł. Zatem dla ustalenia możliwości poniesienia takiego wydatku, w świetle reguł rządzących prawem pomocy, konieczna była analiza obrotów środkami pieniężnymi, dokonywanych na rachunku bankowym, a nie tylko saldo końcowe, które zresztą przewyższa kwotę 100 zł. Jak to się podnosi w orzecznictwie, wysokość wpisu należnego w sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej strony skarżącej i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). Już tylko z tej przyczyny wniosek nie mógł zostać uwazględniony. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niezależnie od powyższego należało mieć na uwadze, iż skarżącą i jej męża nie sposób zaliczyć do osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Oboje małżonkowie posiadają stałe źródła dochodów, a także korzystają ze służebności mieszkania, za które nie ponoszą wydatków. Oświadczone wydatki wspólne wnioskodawczyni i jej męża, które są niezbędne dla utrzymania wynoszą około 1.950 zł miesięcznie, natomiast wskazany dochód netto małżonków wynosi około 2.200 zł. Powoduje to, iż przeznaczenie kwoty 100 zł na opłaty sądowe nie spowoduje uszczerbku w tym utrzymaniu. Na marginesie tylko wskazać należy, iż wysokość wspólnego dochodu przyjąć należało z oświadczenia skarżącej, bowiem mimo wezwania nie przedstawiła kopii decyzji o przyznanej jej emeryturze, załączając jedynie kopię decyzji z dnia 10 marca 2015 r. o wysokości emerytury rolniczej swojego męża. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, dodatkowo należało mieć na uwadze, iż wnioskodawczyni konieczności jego udziału upatruje – jak wskazała to we wniosku – w niemożności osobistego stawienia się w sądzie. Wyjaśnić zatem należy skarżącej, iż osobiste stawiennictwo przed sądem administracyjnym nie jest obowiązkowe, zaś brak reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na rozpoznanie złożonej skargi. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawczynię, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jej wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.