V SA/Wa 1399/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia ... kwietnia 2016 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat abonamentowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. J. O. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada dom o pow. 100 m2, a także samochód osobowy, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż wraz z żoną są emerytami i otrzymują miesięczne świadczenia w wysokości 1.270 zł (skarżący) oraz 1.300 zł (jego żona). W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż jest osobą chorą i ponosi wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją. Wnioskodawca wskazał, iż jego wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą 1.500 zł, zaś leczenie i rehabilitacja to miesięczny wydatek w wysokości 1.700 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 11 lipca 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi skarżący nadesłał korespondencję, nadaną w urzędzie pocztowym w dniu 12 sierpnia 2016 r., obejmującą kopie następujących dokumentów: karty informacyjnej z leczenia szpitalnego, potwierdzenia przelewu świadczenia ZUS na rachunek bankowy skarżącego oraz zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2015. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wyjaśnić także należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Oznacza to, że referendarz sądowy musi dysponować niezbędnymi informacjami pozwalającymi na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego posiadania strony oraz na dokonanie jego oceny przy uwzględnieniu ponoszonych przez nią niezbędnych wydatków. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia 11 lipca 2016 r., którym został wezwany do przedstawienia miesięcznych wydatków swoich oraz osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, a także do złożenia wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wskazać należy, iż skarżący nie udzielił dodatkowych informacji, o które się do niego zwrócono, a jedynie nadesłał kopie trzech dokumentów, które nie mogły być uznane za wystarczające do zbadania jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy w wysokości 200 zł) z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zauważyć przy tym należy, iż we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący oświadczył, iż jego wydatki na "utrzymanie domu" wynoszą 1.500 zł, jednakże nie wskazał jakie konkretnie wydatki składają się na tak obliczoną kwotę, a dopiero wówczas możliwe stało by się ustalenie czy poszczególne wydatki zaliczyć można do kategorii wydatków niezbędnych dla utrzymania. Nie jest również jasne, czy na oświadczoną kwotę składają się także wydatki związane z wyżywieniem, czy wydatki na ubranie. Wskazać następnie trzeba, iż wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na pytanie czy posiada rachunki bankowe, jak również czy rachunki takie posiada jego żona bądź inne osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Nadto nie wykonał wezwania do złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Zauważyć przy tym należy, iż wśród nadesłanych dokumentów znajduje się potwierdzenia przelewu świadczenia ZUS na rachunek bankowy, należący do skarżącego, co świadczy o tym, iż w dacie przelewu – 29 lipca 2016 r. – wnioskodawca posiadał jeden rachunek bankowy. Skoro zatem wnioskodawca nie przedstawia tego, jak kształtują się niezbędne wydatki jego rodziny, jak również nie ujawnia stanu swojego majątkowego posiadania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, jest niemożliwe. W konsekwencji tego, niemożliwym staje się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz dokonanie porównania tej sytuacji z ciążącymi na nim kosztami postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. NSA wyjaśnił przy tym, iż dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.