V SA/Wa 1439/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi FCB G. Sp. z o.o. w M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...]2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. FCB Grupa Sp. z o.o. z siedzibą w M. wezwana do uiszczenia uzupełniającego wpisu sądowego w wysokości 2.015 zł, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 20.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 14.838.01,18 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 1.060.861,10 zł. Skarżąca posiada cztery rachunki bankowe ze stanem: 580,00 zł, 230.000,00 zł, 21.676,99 zł oraz 53.746,05 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, bowiem w 2013 r. poniosła stratę netto w wysokości 1.060.861,10 zł. Jednocześnie podniesiono, iż środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowym stanowią zabezpieczenie płynności finansowej i są przeznaczone na spłatę rat kredytów inwestycyjnych oraz bieżących zobowiązań wobec kontrahentów, jak również zobowiązań publicznoprawnych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Przypomnieć na wstępie trzeba, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na wstępie wskazać należy, iż wnioskująca Spółka jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i posiada majątek znacznej wartości, nie znajduje się w stanie upadłości czy likwidacji, a nadto posiada środki finansowe zgromadzone na czterech rachunkach bankowych. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). W niniejszej sprawie wartość posiadanych środków trwałych wynosi 14.838.011,18 zł, zatem znacznie przekracza należny wpis od skargi. Na odmowę uwzględnienia wniosku wpływ miało również i to, że Spółka dysponuje środkami finansowymi ulokowanymi na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 306.003,04 zł. Zatem nie sposób przyjąć, by wnioskująca nie była w stanie przeznaczyć kwoty 2.015 zł na zapłatę uzupełniającego wpisu sądowego od skargi. Podkreślić w tym miejscu należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych – wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna – z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Dodatkowo należy mieć na uwadze, iż Spółka jako podmiot tego rodzaju, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Odnosząc się zatem do wskazanego przez Spółkę przeznaczenia środków zgromadzonych na rachunku bankowy stwierdzić należy, iż stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę w świetle przepisów regulujących prawo pomocy. Jeszcze raz podkreślić trzeba, iż zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, jak również inne zobowiązania, które Spółka określiła jako "publicznoprawne" bez ich konkretyzacji, nie mogą być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi. Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Niezależnie od powyższego zauważyć także należy, iż poza wykazaniem aktualnej sytuacji majątkowej Spółka nie zawarła w uzasadnieniu wniosku żadnych argumentów, które miałby świadczyć o wyjątkowej sytuacji w jakiej się znalazła. Sama okoliczność, że w ostatnim roku obrotowym skarżąca poniosła stratę – biorąc pod uwagę wyjaśnione wyżej reguły stosowane wobec przedsiębiorców uczestniczących w obrocie gospodarczym – nie może skutkować udzieleniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.