V SA/Wa 1473/09

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... lipca 2009 r. Nr ... w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania p o s t a n a w i a: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W., 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa K. P. złożył - na urzędowym formularzu PPF – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu oświadczył, iż utrzymuje się wraz z żoną z emerytury. Ma ... lat, żona ... lat. Łącznie netto otrzymują ... zł miesięcznie. Posiada ½ domu jednorodzinnego o pow. ... m², nie posiada innych nieruchomości, oszczędności pieniężnych. Trudno ponosić im dodatkowo inne koszty mając na względzie niskie emerytury. Comiesięcznie ponoszą znaczne wydatki na bieżące utrzymanie, lekarstwa, wyżywienie, opłaty komunalne, wodę, kanalizacje, prąd, ogrzewanie mieszkania zimą, remonty mieszkania. Wydatki te ciągle wzrastają, co jest od nich niezależne, wzrost emerytury skarżącego oraz jego żony od 1.01.2009 r. wyniósł łącznie ... zł. Skarżący nie jest w stanie zatrudnić doradcy czy adwokata przy takich dochodach. Ponadto posiada do spłacenia kredyt remontowy w wysokości ... zł (stan na 11.10.2009 r.). W dodatkowym uzasadnieniu skarżący wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wyłącznie z żoną, od dzieci nie uzyskują żadnej pomocy, posiadają samochód osobowy z ... r. nabyty w kredycie, do spłacenia jest obecnie ... zł. Miesięczne wydatki skarżącego i jego małżonki zostały określone na poziomie.... zł, w tym spłacane kredyty –... zł, energia elektryczna- ...zł, opłata za wodę, śmieci, ścieki -... zł, opłata za telefon- ...zł, ubezpieczenia osobowe, mieszkania i samochodu -... zł, koszty ogrzewania co węglowe – ...zł, koszty lekarstw – ... zł, opłata za gaz- ... zł, koszty napraw i bieżących remontów budynków – .... zł, wydatki na wyżywienie, ubrania, środki czystości – ...zł. W załączeniu skarżący przedłożył m.in. decyzje waloryzacyjne świadczenia emerytalnego własnego oraz małżonki oraz wyciągi z rachunków bankowych. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu skarżący oświadczył, iż kredyt zaciągnięty został na remont mieszkania przy ul. ..., z nadesłanego harmonogramu spłat wynika, iż rata miesięczna wynosi ok. .... zł, i do całkowitej spłaty pozostała kwota ... zł. Ponadto kolejny kredyt dotyczy remontu-adaptacji budynku gospodarczego w gospodarstwie rolnym, którego kiedyś byli właścicielami (obecnie syn), z harmonogramu wynika, iż do spłacenia pozostało .... zł, miesięczna rata około .... zł. Kolejny kredyt dotyczy zakupu samochodu osobowego, gdzie miesięczna rata wynosi około ...zł, a saldo kapitału do spłacenia na dzień 28.11.2009 r. wynosiło ... zł (załącznik nr 4 do dodatkowego oświadczenia). Skarżący nadesłał również m.in. umowę na zakup w 24 -ratach (po .... zł) lampy ... oraz wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym – wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W sytuacji, gdy strona posiada jakiekolwiek środki majątkowe lub finansowe powinna partycypować w kosztach postępowania. Jednocześnie zakres w jakim zostaje przyznane prawo pomocy zależy od rzeczywistej potrzeby, która podlega ocenie przy uwzględnieniu możliwości finansowych strony. W związku z powyższym zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono z uwzględnieniem obciążeń finansowych, jakie byłby zobowiązany ponieść w toczącym się postępowaniu oraz jego możliwości finansowych. Biorąc powyższe pod uwagę oraz kierując się celem instytucji prawa pomocy jakim jest zapewnienie stronie dostępu do sądu należało uznać, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, nie jest natomiast zasadny w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oraz jego małżonka uzyskują regularne dochody w postaci świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości netto ... zł (v. wyciągi z nadesłanych rachunków bankowych), a ich wysokość z uwzględnieniem wskazanych, ale niezbędnych kosztów utrzymania, daje możliwość poniesienia przewidywanych kosztów sądowych, które w przedmiotowej sprawie nie są wysokie. Obecnie skarżący zobowiązany został do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości ... zł. Na podstawie przesłanych przez skarżącego dokumentów stwierdzić należy, iż pomimo ciężkiej sytuacji finansowej na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji jego rodziny są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Zatem ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego nie spowodowałoby uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Wskazać należy, iż o ile wydatek na spłatę kredytu przeznaczonego na remont mieszkania, w którym skarżący i jego małżonka zamieszkują można uznać za niezbędny związany z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, o tyle spłacanie kredytu z tytułu remontu – adaptacji budynku, który wraz z gospodarstwem został przekazany synowi, już takiego wydatku nie stanowi. Podobnie należy potraktować zakup lampy ..., jak również wydatków z tytułu użytkowania telefonu komórkowego przy jednoczesnym posiadaniu telefonu w tp sa, które to wydatki mogłyby być ograniczone. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania (v. postanowienie SN z 24 lipca 1980 r., sygn. I CZ 99/80, Lex Polonica). Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (v. postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. II CZ 104/84, Monit. Prawn. 2000/7). Skoro zatem uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Skarżący ujawnił w swoim oświadczeniu posiadanie majątku ruchomego w postaci samochodu. Nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z zakupem i eksploatacją samochodu tj. rejestracją, naprawą, ubezpieczeniem itp. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Ponadto zauważyć należy, iż zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczki) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, a w konsekwencji uzasadniać skorzystanie z instytucji prawa pomocy, w niniejszej sytuacji w pełnym zakresie. Podsumowując wskazać należy, iż dochód gospodarstwa domowego skarżącego, w którym pozostają dwie osoby wynosi netto ... zł. Przy niezbędnych kosztach utrzymania (leczenie, żywność, ubranie) tj. ... zł, jak również wskazanych ponoszonych nakładach na utrzymanie domu (kredyt remontowy, opłaty za media, telefon) tj. ... zł, taka wysokość dochodu nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jego osoby. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wskazane powyżej okoliczności, świadczą natomiast o tym, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty sądowe. Porównując natomiast jego sytuację majątkową z obciążeniem finansowym wynikającym z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.