V SA/Wa 151/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. J. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 151/17 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia ... listopada 2016 r. Nr ... w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwójką dzieci, zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Żona wnioskodawcy posiada samochód o wartości 16.000 zł. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.098 zł z tytułu własnej działalności, zaś jego żona w wysokości 1.648,89 zł z tytułu umowy o pracę. Wnioskodawca przedstawił także stałe miesięczne wydatki, do których zaliczył m. in. czynsz za mieszkanie w wysokości 1.200 zł. Zarządzeniem z dnia z dnia 8 maja 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 27 maja 2017 r., w którym wyjaśnił, iż uzyskuje dochody z pracy wykonywanej bez umowy o pracę w ramach tzw. "samozatrudnienia" i ponosi wszelkie koszty prowadzonej działalności. Jednocześnie oświadczył, że od stycznia 2012 r. nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. Jedynym dochodem, który uzyskał do lutego 2015 r. było wynagrodzenie w ... Spółka z o.o., ale z uwagi na wykreślenie z funkcji członka zarządu, nie otrzymuje wynagrodzenia z tego tytułu od grudnia 2015 r. W styczniu 2015 r. Skarżący rozpoczął pracę na stanowisku spedytora, ale pracuje bez umowy o pracę. Wyjaśnił, że z uwagi na stan zdrowia, pracodawcy nie chcą zalegalizować świadczonej przez niego pracy. Pracuje na "samozatrudnieniu" aby posiadać ubezpieczenie zdrowotne. Do pisma załączył kopie następujących dokumentów: decyzji w sprawie przyznania prawa do zasiłku wychowawczego na kolejne dziecko; listy płac za styczeń 2017 r.; aneksu do umowy o pracę; faktur potwierdzających zakup leków, gazu, energii elektrycznej; miesięcznych deklaracji VAT-7 za 2017 r.; umowy najmu lokalu; podatkowej księgę przychodów i rozchodów za 2017 r.; zeznania podatkowego PIT-36L wraz z informacją PIT/B oraz PIT-37 za 2016 r. Postanowieniem z dnia ... czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniesiono, iż Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z 9 maja 2017 r., a złożone wyjaśnienia są częściowo sprzeczne, nieprecyzyjne lub niejasne. W ocenie referendarza, na podstawie przedstawionych dokumentów oraz złożonych informacji nie można dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej strony. W konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy skarżący spełnia warunki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie z dnia 6 lipca 2017 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego oraz o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniósł, iż twierdzenia referendarza dotyczące nierzetelnego wykazania przez niego swoich dochodów uznać należy za chybione. Skarżący wskazał przy tym, iż jego średni dochód miesięczny strony, po odliczeniu składek ZUS, kosztów pracy itd. wynosi netto (bez VAT ) 3.098 zł. Z tej kwoty odjąć należy zaliczkę na podatek dochodowy, która wynosi progresywnie w ciągu roku od 600 do 800 zł. Wobec tego, zdaniem skarżącego dysponuje on miesięcznie kwotą 2200 - 2600 zł, o której wspomniał w złożonych wyjaśnieniach. Skarżący w sposób obszerny odniósł się również do konstytucyjnych gwarancji prawa do sądu, podnosząc przy tym, iż wprowadzenie przymusu adwokackiego przy sporządzaniu skargi kasacyjnej blokuje mu możliwość skorzystania z drogi odwoławczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest prawidłowe i w pełni zasadne. Przed wyłożeniem motywów podjętego rozstrzygnięcia przypomnieć należy, iż zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego i sądu w tej kwestii zależeć będzie od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie uznał, iż oświadczenia wnioskodawczyni złożone we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny tego, czy spełnia ustawowe przesłanki udzielenia prawa pomocy. Wniosek taki uprawniał go zatem, do wystąpienia do skarżącej o złożenie dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 p.p.s.a. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż odpowiedź udzielona na wezwanie, nie może być uznane za należyte wykonanie wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, zgodnie z zarządzeniem z dnia 8 maja 2017 r. Niezależnie od tego, iż w swoim uzasadnieniu referendarz skupia się głównie na niejasności, a niekiedy sprzeczności w wykazaniu przez wnioskodawcę miesięcznych dochodów, to w ocenie Sądu najistotniejsze znaczenie w sprawie ma okoliczność, iż skarżący nie wykonał wezwania w zakresie żądania przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, swoich i żony, bądź też dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja) rachunku. Nie sposób przyjąć przy tym, by wykonaniem wezwania w tym zakresie było oświadczenie skarżącego, iż z uwagi na brak wpływów na rachunek, jak również zajmowanie rachunku w ramach postępowania egzekucyjnego, został on zamknięty przez bank. Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie z art. 728 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.), bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Zatem to, że skarżący nie posiada ani wyciągów z rachunku bankowego, ani innych dokumentów bankowych, którymi winien dysponować przy założeniu należytej staranności w dbaniu o własne sprawy, stanowi okoliczność negatywnie wpływającą na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I GZ 884/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż nie można podzielić argumentacji skarżącego, że skoro zostały zamknięte posiadane przez niego rachunki bankowe, to dla oceny jego sytuacji materialnej nie ma znaczenia przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Nie budzi bowiem wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że odmowa przedstawienia ww. dokumentów uniemożliwiła dokonanie przez Sąd I instancji rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Usprawiedliwieniem dla odmowy przedstawienia tych dokumentów nie może być podnoszona przez skarżącego okoliczność, że z uzyskaniem tych dokumentów wiążą się koszty. Należy bowiem podkreślić, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. także postanowienia NSA: z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt I GZ 726/15; z dnia 9 grudnia 2015 r. o sygn. akt I GZ 868/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przypomnieć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że orzeczenie w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05). Jedynie zatem szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji skarżącego. W sytuacji gdy w aktach sprawy znajdują się jedynie oświadczenia skarżącego i wybiórczo przez niego nadesłane dokumenty, Sąd nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego referendarz sądowy, bowiem treść sprzeciwu nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżąca nie przedstawia dodatkowych dokumentów. Niezależnie od powyższego zauważyć należało, iż z przedstawionych deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 wynika, że w okresie od stycznia 2017 r. do marca 2017 r. skarżący dokonywał transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. Z kolei w zeznaniu PIT-36L za 2016 r. wnioskodawca zadeklarował przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 121.962,25 zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości 84.779,06 zł oraz dochód w kwocie 37.183,19 zł. Z nadesłanej księgi przychodów i rozchodów obejmującej okres od stycznia do marca 2017 r. wynika, że przychody skarżącego z działalności gospodarczej we wskazanym okresie wyniosły łącznie 30.200,35 zł, natomiast wydatki – 24.270,18 zł. Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż skarżący prowadził działalność w znacznych rozmiarach skoro roczny przychód za 2016 r. wyniósł 121.962,25 zł. Wobec tego nie sposób było uznać, że jest on pozbawiony możliwości zarobkowych, a tym samym możliwości ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Wskazać również należy, że skarżący decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Wskazać również należy, że nieprzyznanie prawa pomocy nie narusza powołanych w sprzeciwie przepisów Konstytucji. Skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania stronie prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu prawa do sądu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w całości podtrzymał orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, o czym orzekł – na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – w sentencji postanowienia.