V SA/Wa 1577/09

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi C. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie uprawnień kombatanckich postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyrokiem z 10 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Pismem z 6 kwietnia 2010 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ustanowienie adwokata z urzędu, wobec czego został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF. W dniu 19 kwietnia 2010 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego sporządzony na urzędowym formularzu PPF z 19 kwietnia 2010 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, iż zamieszkuje wraz z żoną, posiada dom o pow. [...] m2, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 formularza oświadczył, iż uzyskuje emeryturę w miesięcznej wysokości 2.075 zł, zaś jego żona w wysokości 790 zł. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż jest osobą chorą i ma kłopoty z pamięcią, w związku z czym ponosi duże wydatki na leczenie. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 26 maja 2010 r. wezwano go do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. Korespondencja zawierająca wezwanie – skierowana na adres podany we wniosku – została doręczona do rąk adresata w dniu 7 czerwca 2010 r. (k. 75 akt sądowych), mimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. W dniu 23 czerwca 2010 r. ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik z wyboru – radca prawny K. P. – złożył skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do skargi kasacyjnej załączył wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF z 18 czerwca 2010 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, iż wnioski strony skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF z 19 kwietnia 2010 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz na urzędowym formularzu PPF z 18 czerwca 2010 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, należało rozpoznać łącznie jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższej regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wobec tego, iż oświadczenia zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF z 19 kwietnia 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, został wezwany – zgodnie z omawianymi wyżej regulacjami – do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. W szczególności wyjaśnienia wymagało jak przedstawiają się miesięczne wydatki wnioskodawcy i jego żony związane z niezbędnym utrzymaniem, jak również czy posiadają zasoby pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych, zaś w takim przypadku zwrócono się o nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Mimo tego, iż skarżący osobiście odebrał pismo z 31 maja 2010 r. – sporządzone w wykonaniu zarządzenia z 26 maja 2010 r. – zawierające wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia, to nie udzielił odpowiedzi na zadane pytania ani nie nadesłał wskazanych dokumentów. Takiego oświadczenia nie sposób się również doszukać w sporządzonym w późniejszym okresie (już po doręczeniu pisma z 31 maja 2010 r.) wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF z 18 czerwca 2010 r., który został dołączony do skargi kasacyjnej podpisanej przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należy, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym – na obecnym etapie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł – z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Niezależnie od wyłuszczonej powyżej przyczyny odmowy, wskazać trzeba, iż skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego, wobec czego uznać należy, iż skoro jest w stanie ponosić związane z tym koszty zastępstwa procesowego, to udzielenie prawa pomocy w tym zakresie byłoby niedopuszczalne. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.