V SA/Wa 1592/11

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem – złożonym na urzędowym formularzu PPF z 4 sierpnia 2011 r. – skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwiema pełnoletnimi córkami, posiada dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Rubryka nr 10 wniosku – "Dochody" nie została wypełniona przez skarżącego, zaś w rubryce nr 11 oświadczył "wszyscy pracujemy w gospodarstwie, nie ma miesięcznych dochodów". W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 17 sierpnia 2011 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący nadesłał pismo z 7 września 2011 r., w którym wyjaśnił, iż utrzymuje się z uprawy roli, hoduje owce, kury, posiada jedną krowę. Wskazał jednocześnie, iż nie osiąga dochodów, natomiast raz w roku otrzymuje dopłaty do gruntów w wysokości 500 zł/ha. Wnioskodawca oświadczył, iż nie ewidencjonuje wydatków, które ponosi na zakup wyżywienia, środków czystości, paliwa, nawozów. Do pisma załączył zaświadczenie z 5 września 2011 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego oraz wyciąg z rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 4 sierpnia 2011 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Ustalenia wymagało bowiem, czy uzyskuje dochody z posiadanych nieruchomości rolnych, czy otrzymywał pomoc finansową z tytułu płatności bezpośrednich, jak przedstawią się miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem jego rodziny oraz czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż nie wykonał on należycie zarządzenia z 17 sierpnia 2011 r., bowiem pisma procesowego z 7 września 2011 r., złożonego na wezwanie do udzielania konkretnych informacji, nie sposób uznać za rzetelną i wyczerpującą odpowiedź na zadane pytania. Zauważyć należy, iż ani we wniosku ani w dodatkowym oświadczeniu skarżący nie wskazał czy uzyskuje jakiekolwiek dochody (z wyjątkiem dopłat) i jaka jest ich miesięczna wysokość. Nie podał również jak kształtują się wydatki jego rodziny związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro wnioskodawca nie wskazuje ani wysokości dochodów ani wydatków, to dokonanie takiego porównania jest niemożliwe. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Sąd podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niezależnie od wyłuszczonych wyżej powodów odmowy przyznania prawa pomocy wskazać należy, iż z nadesłanego zaświadczenia z 5 września 2011 r. wynika, iż roczny dochód z gospodarstwa wnioskodawcy wynosi 13.497,19 zł, zatem nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenia, iż nie osiąga dochodów z tego tytułu. Nadto zauważyć trzeba, iż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na rachunek ten dokonywane są przelewy środków pieniężnych z tytułu "faktur", czego wnioskodawca nie wyjaśnia, nie wskazuje również jakie jest źródło tych dochodów. Dla przykładu można wskazać, iż w dniu 11 sierpnia 2011 r. na rachunek skarżącego dokonano wpłaty 6.009,35 zł z tytułu "rozliczenia usług, tj. ważenia i oceny wartości". Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.