V SA/Wa 1631/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... czerwca 2017 r. nr ... w przedmiocie określenie kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. POSTANOWIENIE M. Sp. z o.o. w W, dalej "Skarżąca", ":B." lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła, że dysponuje jedynie środkami pieniężnymi uzyskanymi ze środków unijnych w wysokości około 5.000 zł i nie może przeznaczyć ich na cel inny niż określony w umowie o dofinansowanie. W związku z otrzymaniem decyzji zobowiązującej ją do zwrotu 3.494.775 zł Strona złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Oświadczyła, że nie prowadziła i nie prowadzi działalności zarobkowej (produkcyjnej), nie uzyskuje dochodów, ponieważ została utworzona do prowadzenia projektu opartego na dofinansowaniu ze środków unijnych. Nie posiada również historii kredytowej i nie może uzyskać kredytu na koszty postępowania sądowego. Posiadany majątek, w tym nieruchomości Spółka uzyskała dzięki środkom uzyskanym na realizację projektu i majątek nie może zostać spieniężony z przeznaczeniem na zapłatę wpisu sądowego. Ponadto nieruchomość została obciążona hipoteką. Przeciwko Spółce są prowadzone postępowania egzekucyjne. Orany egzekucyjne dokonały "szereg zajęć na majątku skarżącego". W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł, za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie 63.341,68 zł oraz posiada środki trwałe o wartości 632.914,30 zł. Na rachunku bankowym wykazała 115,78 zł. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz informacji Spółka przedstawiła uchwały dotyczące zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego i sprawozdania zarządu za rok 2015, udzielenia absolutorium zarządowi, pokrycia straty za rok 2015, uchwały dotyczące zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego i sprawozdania zarządu za rok 2016, udzielenia absolutorium zarządowi, pokrycia straty za rok 2016. Przedstawiła również bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową do bilans, rachunek zysków i strat za lata 2015, 2016, 2017, deklaracje VAT-7K złożone w 2017 r., zeznanie podatkowe CIT-8 za lata 2015-2016, ewidencję środków trwałych, spis wierzycieli, wysokość wierzytelności oraz terminy zapłaty, listę zabezpieczeń na majątku, wykaz tytułów egzekucyjnych i wykonawczych, wyciąg z rachunku bankowego, wniosek o ogłoszenie upadłości, decyzję w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, wezwania do zapłaty, nakazy zapłaty, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz o zastosowanych środkach egzekucyjnych. Spółka poinformowała również, że postępowanie w sprawie jej wniosku o ogłoszenie upadłości jest w toku, Prezes Zarządu nie pobiera wynagrodzenia z tytułu sprawowanej funkcji. Wskazała, że zarząd nie ma wiedzy, czy w Spółce podejmowane zostały uchwały w sprawie dopłat oraz, czy Spółka zawierała pożyczki i kredyty. Wyjaśniono również, że Spółka nie zbywała w dwóch ostatnich latach ruchomości i nieruchomości ponad kwotę 2.000 zł., nie korzystała i nie korzysta z pomocy publicznej i wniosła o przeprowadzenie dowodu z księgi wieczystej KW nr (...) na okoliczność obciążenia jej nieruchomości. Wyjaśniła również, że nie posiada środków na bieżące funkcjonowanie, w tym na opłatę za pracę księgowych, dlatego w wypadku uznania przez Sąd, że przedstawione dokumenty nie są wystarczające do rozpoznania wniosku wniosła o wyznaczenie dodatkowego terminu do przygotowania innych dokumentów. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Opisaną zasadę należy zastosować również wobec Skarżącej. Twierdzi ona wprawdzie, że została utworzona w celu realizacji określonego Projektu, ale podkreślić należy, że powyższe nie oznacza, że Skarżąca funkcjonuje w obrocie gospodarczym na podstawie innych przepisów prawa niż spółki prawa handlowego. Zaznaczyć również należy, że z zapisów umowy o dofinansowanie, wynika, że Spółka wnosi własny wkład finansowy w realizację Projektu, a organy współfinansują inwestycję. Stosownie do §3 ust.1 i ust. 2 umowy o dofinansowanie Nr UDA-POIG.04.04.00-08-015/13-00 zawartej 04.06.2014 r. całkowity koszt realizacji Projektu wynosi 24.328.500 zł, a całkowita kwota wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem, związanych z realizacją Projektu wynosi 15.279.300 zł. Na podstawie § 3 ust. 3-5 umowy o dofinansowanie wydatki wykraczające poza całkowitą kwotę wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem określoną w ust. 2, w tym wydatki wynikające ze wzrostu całkowitego kosztu realizacji Projektu po wejściu w życie Umowy, są wydatkami niekwalifikującymi się do objęcia wsparciem i zwiększają wkład własny Beneficjenta. Beneficjent zobowiązuje się do zapewnienia finansowania Projektu. Beneficjent zobowiązany jest pokryć w całości wydatki niekwalifikujące się do objęcia wsparciem koniecznym dla realizacji Projektu, przy czym co najmniej 25 % wydatków inwestycyjnych Projektu kwalifikujących się do objęcia wsparciem zostanie pokryte z wkładu własnego Beneficjenta. Nie można więc uznać jako argument uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych okoliczności, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie prowadzi sprzedaży. Dla oceny zasadności wniosku o prawo pomocy nie ma również znaczenia podnoszona okoliczność, że Spółka została utworzona w celu realizacji konkretnego Projektu. Za niewystarczające wykonanie wezwania do przedstawienia dodatkowych informacji oraz dokumentów należy uznać złożenie enigmatycznego oświadczenia, że postępowanie w sprawie wniosku Spółki o ogłoszenie upadłości jest w toku. Skarżąca nie przedstawiła bliższych informacji na temat prowadzonego postępowania, w tym czynności podjętych w jego toku oraz składanych pism i wyjaśnień. Odnosząc się do złożonego oświadczenia zarządu, iż nie ma on wiedzy, czy wspólnicy podjęli uchwały w sprawie dopłat oraz, czy Spółka zawierała pożyczki i kredyty stwierdzić należy, że nie są one wiarygodne. Członkowie zarządu powinni bowiem podjąć czynności w celu uzyskania wymaganych informacji, np. zwracając się z zapytaniem właśnie do wspólników. Warto w tym miejscu wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Odnosząc się do wyjaśnień, że Spółka nie posiada środków na bieżące funkcjonowanie, w tym na opłatę za pracę księgowych, dlatego w wypadku uznania przez Sąd, że przedstawione dokumenty nie są wystarczające do rozpoznania wniosku Spółka wnosi o wyznaczenie dodatkowego terminu do przygotowania innych dokumentów, wskazać należy, że wezwanie do przedstawienia dokumentów oraz informacji skierowane zostało do Spółki 15 grudnia 2017 r. Odpowiedzi udzielono pismem z 23 stycznia 2018 r. Do dnia rozpoznania wniosku niniejszym postanowieniem Spółka nie wniosła nowych dokumentów w sprawie, a zgodnie z zasadami rozpoznawania wniosków o przyznanie prawa pomocy inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania słuszności wniosku znajduje się po stronie wnioskodawcy. W orzecznictwie podnosi się natomiast, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.