V SA/Wa 165/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... października 2014 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej p o s t a n a w i a: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego, 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania M. W., dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący" prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu wniesionego sprzeciwu tut. Sąd postanowieniem z 26 października 2015 r. również odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący złożył zażalenie od postanowienia Sądu z 26 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 928/15 oddalił zażalenie. Przy piśmie z dnia 8 kwietnia 2016 r. Sąd wysłał Skarżącemu odpis prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu z 14 stycznia 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ Wnioskodawca nie zapłacił wpisu sądowego od skargi postanowieniem z 25 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił jego skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) października 2014 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Sąd wskazał w postanowieniu, że ponowne złożenie przez Skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje bez wpływu na obowiązek uiszczenia przez niego opłaty, do której został wezwany na podstawie prawomocnego zarządzenia w tym przedmiocie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 3125/14; orzeczenie dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje zatem przerwany, jeżeli strona po uprawomocnieniu się zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego wystąpi do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na postanowienie z dnia 25 maja 2016 r. Wnioskodawca ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku – uzupełnionym o urzędowy formularz PPF – Skarżący wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada dom o pow. 120 m2, przedstawiający wartość 500.000 zł oraz nieruchomość o pow. 1,13 ha (nieużytki i las). Skarżący nie wykazał jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i przedmiotów wartościowych. Oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.017 zł, na utrzymanie wydaje około 1.000 zł oraz ciąży na nim zobowiązanie kredytowe w kwocie przekraczającej 100.000 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 3 listopada 2016 r. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, oszczędności ani przedmiotów wartościowych, jest właścicielem samochodu o wartości około 500 zł, nie korzysta i nie korzystał w pomocy społecznej i państwowej, nie pomaga mu rodzina, a wykazana we wniosku nieruchomość rolna jest nieużytkiem i jest zajęta przez komornika sądowego. Ponadto wyjaśnił, że z dniem 31 października 2016 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, która od kilku lat nie była dochodowa wskazał, że jest prawnikiem bez aplikacji, mieszka na peryferiach miasta, a bezpłatne punkty pomocy prawnej znajdują się w mieście. Zwrócił również uwagę, że wielu adwokatów i radców prawnych ma problemy z pozyskiwaniem klientów, a więc prawnik, który nie ma aplikacji znajduje się w trudniejszej sytuacji od prawników profesjonalnych. Do pisma załączył kopie pokwitowań odbioru emerytury, obwieszczenie o pierwszej licytacji nieruchomości, fakturę VAT za energię elektryczną i usługi dystrybucji oraz wezwania do zapłaty za dostarczone paliwo gazowe z dnia 17 lutego 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Zauważyć należy, że wniosek ten został złożony po odrzuceniu skargi postanowieniem tut. Sądu z dnia 25 maja 2016 r. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego. Podkreślić należy, że stosownie do art. 220 § 4 p.p.s.a. zażalenie wniesione na zarządzenie przewodniczącego o pozostawieniu pisma bez rozpoznania lub na postanowienie sądu o odrzuceniu środków prawnych wymienionych w § 3, wolne jest od wpisu. Na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Na podstawie wskazanych regulacji wolne od wpisu pozostaje zażalenie wniesione przez Skarżącego na postanowienie tut. Sądu z 25 maja 2016 r. wydane w przedmiocie odrzucenia skargi w związku z nieuiszczeniem wpisu sądowego. Mając na uwadze powyższe przypomnieć należ, że stosownie do art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W niniejszej sprawie zażalenie na postanowienie Sądu odrzucające skargę w związku z nieuiszczeniem wpisu sądowego jest wolne od kosztów sądowych, dlatego rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest zbędne, a w konsekwencji, stosownie do art. 249a p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega umorzeniu. W związku z powyższym wniosek Skarżącego należy ocenić pod kątem zasadności ustanowienia radcy prawnego, a więc w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Zatem rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Ze wskazanymi regułami koresponduje przepis art. 255 p.p.s.a. zgodnie z którym w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, można go wezwać do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przechodząc do oceny informacji przedstawionych przez Skarżącego oraz wynikających z akt sprawy wskazać należy, że Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada stałe źródło dochodów z tytułu emerytury (1.018,92 zł), samochód o wartości około 500 zł, dom o powierzchni 120 m2 i wartości około 500.000 zł (bliźniak) oraz nieruchomość rolną (1,13 ha). Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Składane wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. Podkreślić należy, że Skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie podnosi w istocie tożsame argumenty, modyfikując jedynie swoje oświadczenie w zakresie sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów. Wskazać należy, że składając dodatkowe oświadczenia do wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 kwietnia 2014 r. wyjaśnił, iż skromne utrzymanie wynosi go miesięcznie 500 zł, nie posiada żadnych rachunków bankowych, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Dodatkowo podniósł, iż zmuszony jest korzystać z pomocy pracującego syna. Do wniosku załączył wyciąg z rachunku karty kredytowej z dnia 17 maja 2015 r. w Banku Handlowym w Warszawie S.A. Do oświadczenia z dnia 26 sierpnia 2015 r. załączył trzy dodatkowe wyciągi z rachunków kart kredytowych: z dnia 16 lipca 2015 r. (zaktualizowany wyciąg z rachunku w Banku Handlowym), z dnia 22 lipca 2015 2. (rachunek w Deutsche Banku) oraz z dnia 22 lipca 2015 r. (rachunek w Santander Consumer Banku). Po przeprowadzeniu analizy złożonych oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów, WSA w Warszawie postanowieniem z 26 października 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy w całości. Ustalenia Sądu I instancji zostały zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 928/15 oddalił zażalenie stwierdzając w uzasadnieniu, że ocena wniosku przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy w piśmie z dnia 2 maja 2016 r. (k.111 akt sądowych) Skarżący oświadczył, że jego jedynym dochodem jest emerytura, ciąży na nim obowiązek alimentacji dziecka (N. W.) w miesięcznej kwocie 300 zł i w tej sytuacji jest zmuszony korzystać z kart kredytowych oraz kredytów bankowych. Zauważyć jednak należy, że jego córka N. W. urodziła się 5 sierpnia 1991 r., jest więc osobą pełnoletnią. Odnosząc się do oświadczenia o konieczności korzystania z kredytów bankowych i kart kredytowych wskazać należy, że w piśmie z 3 listopada 2016 r. oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, lokat bankowych i oszczędności. Nie przedstawił ani dokumentów potwierdzających zamknięcie rachunków bankowych, ani umów kredytowych. Do pisma nie załączył również "ostatecznego Wezwania do zapłaty z dnia 14 września 2016 r. – Deutsche Bank Polska S.A. - kwota – 92.235,12 zł", pomimo iż wymienił wskazany dokument wśród załączników do pisma. Skarżący nie złożył żadnych wyjaśnień co do wykazywanych w poprzednim postępowaniu o przyznanie prawa pomocy kart kredytowych (oprócz oświadczenia, że w związku z trudną sytuacją finansową jest zmuszony korzystać z kredytów bankowych i kart kredytowych). Należy przypomnieć, że w postanowieniu z 26 października 2015 r. tut. Sąd wskazał, że Skarżący posiadał limit wypłat w wysokości 30.000 zł w Banku Handlowym, na dzień 16 lipca 2015 r. dostępny był limit w wysokości 27.468,00 zł a saldo zadłużenia wynosiło 585,37 zł, Deutsche Bank udzielił Skarżącemu limitu wypłat w wysokości 15.000 zł, a całkowita kwota do spłaty wynosiła 2.999,81 zł, Santander Consumer Bank udzielił limitu wypłat w wysokości 10.000 zł, a na dzień 22 lipca 2015 r. saldo zadłużenia wynosiło 3.245,21 zł. Na podstawie wskazanych danych Sąd stwierdził, że fakt przyznania Skarżącemu wysokich limitów na rachunkach kart kredytowych, opiewających na łączną kwotę 55.000 zł, świadczy iż Skarżący posiada zdolność kredytową i nie znajduje się w stanie ubóstwa uzasadniającym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z nadesłanych wyciągów wynikało również, iż Skarżący nie tylko korzystał z środków udostępnionych mu na rachunkach kart kredytowych, ale również spłacał powstałe zadłużenia. Podkreślić należy, że składając w dniu 23 września 2016 r. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (data złożenia wniosku na formularzu PPF), ani we wniosku ani w złożonych dodatkowych wyjaśnieniach Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów wyjaśniających, czy nadal korzysta z kart kredytowych, czy też zostały one zamknięte. Wątpliwości dotyczą również wyjaśnień dotyczących stałych, niezbędnych kosztów utrzymania Wnioskodawcy. We wniosku z 28 kwietnia 2015 r. oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą 2.000 złotych. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych informacji (pismo z 29 maja 2015 r.) wskazał, że wydaje na utrzymanie 500 zł. We wniosku z dnia 23 września 2016 r. oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania stanowią kwotę 1.000 zł, co oznacza, że w okresie od 29 maja 2015 r. do 23 września 2016 r. koszty utrzymania Skarżącego wzrosły o 100 %. Przedstawione informacje nie są wiarygodne, tym bardzie, że nie wynika z nich, jaka była przyczyna tak znacznego wzrostu wydatków na utrzymanie w okresie 16 miesięcy. Istotne jest także, że Skarżący nie udokumentował w całości kosztów utrzymania. Przedstawił jedynie fakturę VAT za energię elektryczną i usługi dystrybucyjne – rozliczenie za 6 miesięcy tj. od 22 stycznia 2015 r. do 31 lipca 2015 r. oraz wezwanie do zapłaty z tytułu zaległych wpłat za dostarczone paliwo gazowe. Reasumując, Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów postępowania sądowego. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący. Na marginesie wskazać należy, że Skarżący – zgodnie ze złożonym oświadczeniem jest prawnikiem. Ze złożonych wyjaśnień wynika, że nie złożył egzaminów korporacyjnych, ale wyjaśnić należy, że w przypadku odrzucenia skargi z uwagi na brak wpisu sądowego stronie skarżącej przysługuje złożenie zażalenia. W przypadku wskazanego środka zaskarżenia nie obowiązuje przymus adwokacko-radcowski, a więc zażalenie może zostać przygotowane przez prawnika niebędącego adwokatem lub radcą prawnym. Ponadto Skarżący nie wskazał, że zwracał się o udzielenie pomocy prawnej do adwokata, radcy prawnego, ale z uwagi na wysokość wynagrodzenia, nie mógł z pomocy prawnej skorzystać. Co więcej sam Skarżący wskazał, że obecnie istnieje wiele punków bezpłatnej pomocy prawnej, a z uwagi na liczbę prawników działających na rynku istnieją trudności w pozyskiwaniu nowych klientów. Z tych względów uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia, a na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.