V SA/Wa 165/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] spółka z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 maja 2016 r. Postanowieniem z 4 maja 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania [...] spółka z o.o. z siedzibą w [...] prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym siedmiodniowym terminie Spółka złożyła sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że jej zdaniem referendarz sądowy, jedynie wybiórczo analizował sytuację finansową skarżącej spółki. Podniosła, że kwestia wysokości przychodów nie może być głównym, a de facto jednym kryterium branym pod uwagę przy ocenie możliwości finansowych skarżącej spółki. Wskazała, że brak regulowania zobowiązań spółki wynikających z prowadzenia działalności gospodarczej (a taki jest w zasadzie jedyny cel i sens istnienia spółki), w bardzo krótkim czasie do prowadziłby do jej upadłości. Podniosła, że wydatki związane z postępowaniem sądowym nie są mniej ważne niż koszty istnienia spółki, jednak zaznaczyć należy, iż by w ogóle istniał realny sens prowadzenia przedmiotowego postępowania sądowego spółka musi funkcjonować. Zdaniem skarżącej referendarz całkowicie pominął, iż z uwagi na środki egzekucyjne jakie organy administracji zastosowały skarżąca spółka nie ma aktualnie żadnych możliwości dysponowania środkami pieniężnymi. Zaznaczyła, iż skargi na czynności egzekucyjne nic wstrzymują dokonanych czynności egzekucyjnych, stąd też bez znaczenia jest czy spółka w jakikolwiek sposób skarżyła czynności egzekucyjne, zwłaszcza w świetle faktu, że korzystanie ze środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym, pociąga za sobą dodatkowe koszty. Podkreśliła, iż spółka w sposób jak najbardziej transparentny przedstawiła swoją sytuację finansową. Złożyła wszelkie dokumenty, którymi dysponowała, a z ich treści jednoznacznie wynika, iż skarżąca spółka nie ma fizycznych możliwości by przedmiotowy wpis uiścić. Zdaniem skarżącej, wydając zaskarżone postanowienie referendarz całkowicie pominął fakt, iż instytucja zwalniania od kosztów sądowych wiąże się z zapewnieniem dostępu do sądu, a tym samym - z zapewnieniem wymiaru sprawiedliwości. W ocenie skarżącej spółki nadmierna wysokość kosztów sądowych w sprawie niniejszej oraz w sprawach toczących się równolegle przed tut. Sądem, powinna być potraktowana, jako ograniczenie prawa do sądu. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż ustanowione "bariery finansowe" muszą uwzględniać równowagę (rozsądny związek proporcjonalności) między interesem państwa w pobieraniu opłat sądowych a interesem strony w obronie praw w postępowaniu sądowym. Prawo do sądu nie może być więc prawem jedynie "na papierze". Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie realnie prowadzenie sprawy przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Skarżąca [...] spółka z o.o. z siedzibą w S. P. nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest uznanie o potrzebnie jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Natomiast z analizy dokumentów przeprowadzonych przez referendarza sądowego wynika, że skarżąca spółka w 2013 r. uzyskała przychód w kwocie 46.890.497,46 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 43.099.066,42 zł, w 2014 r. przychody wyniosły 102.041.639,08 zł, a koszty uzyskania przychodów – 94.283.162,17 zł. Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą również w 2015 r. uzyskując przychody w wysokości 32.629.838,09 zł oraz ponosząc koszty podatkowe w kwocie 31.808.171,59 zł. W okresie od 2013 r. do 2015 r. Spółka wykazywała więc wysokie dochody z prowadzonej działalności w kwotach: 3.791.431,04 zł, 7.758.476,17 zł oraz w 2015 r. w wysokości 821.666,50 zł. Ze składanych deklaracji VAT-7 wynika, że w każdym miesiącu 2015 r. Skarżąca dokonywała transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. Również w 2016 r. Spółka realizuje sprzedaż oraz nabywa towary i usługi. Natomiast za 2014 r. Skarżąca wykazała w rachunku zysków i strat zysk na poziomie 6.118.881,16 zł. Spółka nie przedstawiła natomiast aktualnego bilansu, rachunku zysków i strat lub zestawienia uzyskanych w tym roku przychodów, ze wskazaniem jakie jest ich źródło oraz poniesionych kosztów wraz z wyjaśnieniem skąd pochodzą środki na ich pokrycie. Nie przedstawiła również pełnego rocznego sprawozdania finansowego za 2014 r. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, iż analiza dokumentów finansowych nie pozwala na stwierdzenie, że Spółka nie jest w stanie stopniowo gromadzić środków pieniężnych w celu zapłaty wpisów sądowych. Słusznie podniósł, że w orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Zauważenia wymaga również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Referendarz sądowy prawidłowo uznał również, że o zasadności wniosku nie może przesądzić prowadzone wobec Spółki postępowanie egzekucyjne. Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zajęcia innej wierzytelności pieniężnej (np. zawiadomienia z dnia 8 lutego 2016 r., 9 marca 2016 r.) wskazać należy, że spółce przysługiwało prawo wniesienia skargi na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Spółka tego prawa nie wykorzystała. Zdaniem Sądu spółka ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy nie wykazała, co słusznie zauważył referendarz sądowy, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z niniejszym postępowaniem. Wskazać należy, że na gruncie sądownictwa administracyjnego nadal aktualna pozostaje teza, iż spółka, prowadząc przez kilka lat działalność gospodarczą, winna liczyć się z możliwością prowadzenia procesów sądowych i związaną z tym koniecznością ponoszenia ich kosztów, a tym samym mogła i powinna zabezpieczyć w tym celu odpowiednie środki finansowe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Takie stanowisko zaprezentowane zostało w niepublikowanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej spółki, że nadmierna wysokość kosztów sądowych w sprawie niniejszej oraz w sprawach toczących się równolegle przed tut. Sądem, powinna być potraktowana, jako ograniczenie prawa do sądu, wyjaśnić należy, że wysokość oraz szczegółowe zasady pobierania wpisów sądowych została określona w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. nr 221 poz 2193). Jak wynika z akt sądowych niniejszej sprawy skarżąca spółka nie wniosła zażalenia na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego, a więc skarżąca nie może twierdzić, że wezwano ja do uiszczenia wpisu w nadmiernej wysokości. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od opłat sądowych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.