V SA/Wa 168/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. O. i Z. w P. "..." z siedzibą w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju Regionalnego z dnia ... listopada 2014 r. nr ... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu p o s t a n a w i a odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Instytut [...] z siedzibą w [...] wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Instytutu wynosi - 312.036,61 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 2.115.612,74 zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 65.163,71 zł. Instytut wskazał, iż posiada siedem rachunków bankowych, zaś na pięciu z nich zgromadzono środki pieniężne, odpowiednio w wysokości: 60,11 zł, 60,36 zł, 122,10 zł, 70,15 oraz 23.542,34 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Instytut nie osiąga znacznych dochodów, oszczędności, ani wolnych środków, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Posiadane środki z bieżących dochodów przeznaczana terminowe regulowanie należności publiczno-prawnych oraz wypłaty pensji dla pracowników. Majątkiem skarżącego jest budynek położony w W., przy ul. [...], w którym mieści się jego siedziba. Na dzień 11 grudnia 2014 r. skarżący posiada zobowiązania krótkoterminowe na kwotę 1 857 397,49 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Instytutu, zarządzeniem z dnia 11 marca 2015 r. wezwano go do udzielenia informacji oraz do złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia 24 marca 2015 r. Instytut poinformował, iż swoją bieżącą działalność finansuje z dotacji statutowej przyznawanej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Kwota dotacji przyznana na rok 2015 jest o 200.000,00 zł niższa niż przyznana na rok 2014. Instytut wynajmuje powierzchnie biurowe i użytkowe, a średni miesięczny przychód z tego tytułu wynosi 50.000,00 zł, jednakże należności z wynajmu nie są regulowane przez najemców na bieżąco. Wskazano również, iż zysk w kwocie 65.163,71 zł jest zyskiem księgowym. Na dzień 31.12.2013r. Instytut posiadał zobowiązania w wys. ok. 2.000.000,00 zł z tytułu kredytu bankowego, leasingu, pożyczek. Podkreślono, iż Instytut znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Do pisma załączono wyciąg dzienny z rachunku bankowego, statut Instytutu oraz listę pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Osoby prawne i pozostałe jednostki organizacyjne podobnie jak osoby fizyczne mogą ubiegać się o prawo pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, iż z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko zupełny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby lub podmioty, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację faktyczną bądź prawną przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Mając powyższe na względzie należy wskazać, że analiza oświadczeń zawartych w urzędowym formularzu PPPr, dodatkowych oświadczeniach i złożonych dokumentach prowadzi do uznania, iż Instytut na prawo pomocy nie zasługuje, bowiem nie wykazał braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Instytut jest podmiotem mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność (w tym również gospodarczą – patrz oświadczenie strony), posiadającym środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, jak również majątek w postaci nieruchomości. Nie bez znaczenia dla odmowy zwolnienia od kosztów sądowych pozostawała również wysokość ciążącego na skarżącym stosunkowego wpisu sądowego – obliczonego na podstawie wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanej przez stronę w rubryce 3.6 formularza PPPr – tj. kwota 495,00 zł. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Powyższe pozwala przyjąć, że – mimo podnoszonych trudności, wynikających z "zachwiania" płynności finansowej – skarżący jest w stanie uiścić należny wpis sądowy i to tym bardziej, że z obowiązkiem jego uiszczenia powinien liczyć się od momentu wniesienia skargi. Dokonanej wyżej oceny w żaden sposób nie może zmienić to, że skarżący jest zobowiązany z innych tytułów, jak na przykład z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek. Wskazać trzeba, iż konieczność spłacania kredytu bankowego, pożyczek nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Należy również podkreślić, iż w innym postępowaniu z wniosku Instytutu o przyznanie prawa pomocy (sygn.akt V SA/Wa 2626/14), w odpowiedzi na wezwanie do udzielenia informacji oraz do złożenia określonych dokumentów, pismem procesowym z dnia 22 grudnia 2014 r. Instytut poinformował, iż uiścił wpis sądowy, co stało się możliwe, z uwagi na poprawę jego sytuacji majątkowej w okresie ostatnich 2 miesięcy. Powyższe dodatkowo świadczy o możliwościach finansowych skarżącego i nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 254 § 1 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.