V SA/Wa 1681/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Wasilewska (spr.), Sędzia WSA Dorota Mydłowska, Sędzia WSA Michał Sowiński, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2007 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2007 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,Prezes Zakładu--) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z 23 sierpnia 2006 r. H. P. wystąpiła do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowite umorzenie jej zaległości wobec ZUS, powołując się na trudną sytuację materialną. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] listopada 2006 r., nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości [...] zł. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u. s. u. s--. W uzasadnieniu - powołując się na uznaniowy charakter podejmowanej decyzji - organ wskazał, iż analiza sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawcy nie dała podstaw do umorzenia zaległych należności. Od powyższego rozstrzygnięcia strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy - data wpływu w Oddziale ZUS w Opolu w dniu 22 grudnia 2006 r. - nadanym listem poleconym w placówce pocztowej 20 grudnia 2006 r. W wyniku sprecyzowania, na żądanie Oddziału ZUS, w dniu 12 stycznia 2007 r., skarżąca wyjaśniła, że wniosek dotyczy spłaty odsetek w części należności głównej w układzie ratalnym, przy umorzeniu odsetek oraz potrącenia od należności głównej dotychczas wpłaconych składek. W tej sytuacji Oddział ZUS zaproponował skarżącej warunki na których możliwy jest układ ratalny. Skarżąca w piśmie z dnia 6 lutego odmówiła wpłacenia kwoty stanowiącej podstawę do zawarcia układu ratalnego i wniosła o rozpatrzenie jej pierwotnego wniosku o rozłożenia należności na raty. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, orzekając na postawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 4 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę, uzasadniając swą decyzję w ten sposób, że należności z tytułu składek i odsetek za zwłokę traktowane są łącznie i umorzenie odsetek następuje w przypadku umorzenia składek. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na trudną ze względu na wiek stan materialny sytuację oraz podniosła, że wnosiła o umorzenie zaległości w całości względnie odsetek od należności. Decyzją z [...] kwietnia 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 i 4, art. 83 b oraz art. 123 u.s.u.s., w związku z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 9, poz. 26 ze zm.), stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając pozostawienie sprawy bez rozpoznania Prezes Zakładu podniósł, iż decyzja ZUS z [...] lutego 2007 r. została odebrana przez stronę w dniu 28 lutego 2007 r.. Pismo o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało złożone do Oddziału ZUS w dniu 13 marca 2007 r., wraz z pismem nie złożono wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. W tym stanie rzeczy organ postanowił zgodnie z powołanym w podstawie prawnej przepisem art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji z [...] kwietnia 2007 r.. W jej uzasadnieniu skarżąca podniosła, że decyzja co do której złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenia sprawy dotyczył umorzenia należności z tytułu odsetek, ponadto decyzję otrzymała 2 marca 2007 r., zaś wniosek złożyła 13 marca 2007 r., czyli w 11 dniu od otrzymania decyzji, zatem nie było potrzeby składania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podając, że doręczenie decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd wziął pod rozwagę okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Można zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu [...] kwietnia 2007 r., zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę to jest zastępcę Dyrektora G. H. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady, nie kwestionuje prawa określonego pracownika ZUS, w tym zastępcy Oddziału, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Kwestię tę wyjaśnia w wielu swoich orzeczeniach NSA w tym m.in. w wyroku z 14 grudnia 2006 r. sygn. II GSK 264/06. W rozważaniach zawartych w tym wyroku jednoznacznie zaprezentowano pogląd, że kompetencje Prezesa Zakładu wynikają z treści art. 73 u.s.u.s., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna stanowiąca całość, jest organem administracji państwowej wykonującym swoje zadania za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych przy czym ustrój, zadania i kompetencje ZUS określają art. 66- 79a u.s.u.s. W związku z treścią wspomnianych przepisów NSA podkreślił, że art. 74 ust.5 u.s.u.s. w zestawieniu z treścią § 3 ust.2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, stanowi wystarczającą podstawę prawną do udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień pracownikom ZUS, w tym Dyrektorom Oddziałów do reprezentowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu. Skoro zaś art. 75 ust.5 u.s.u.s. stanowi, że kompetencje organów Zakładu określa statut, tym samym powoduje to, że upoważnienie Dyrektora do działania w imieniu ZUS jako organu pozwala na przyjęcie, że także Dyrektor Oddziału poza Prezesem ZUS działając za organ, ma prawo upoważniać innych pracowników do takiego działania. Przenosząc to na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że Sąd nie kwestionuje prawa posiadającego stosowne upoważnienie Z-cy Dyrektora Oddziału ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Zaznaczyć jednak należy, że z treści art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Unormowanie takie zawiera także art. 180 § 1 wspomnianego Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, iż od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Należy wskazać, że w sprawach umarzania należności z tytułu składek decyzje wydaje Zakład, zaś Prezes Zakładu w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jedynie adresatem tego wniosku i zarazem organem działającym za Zakład ( por. wyrok NSA z dnia 15 .11.2006 r. sygn akt II GSK 224/06, z dnia 28.02.2007 r. sygn. akt II GSk 317/06). Zgodnie z art. 3 ust.1 u.su.s m.in. ZUS wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 66 ust.1 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną. W skład ZUS wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Zgodnie z art. 72 u.s.u.s organami ZUS są Prezes Zakładu, Zarząd, Rada Nadzorcza. Prezes ZUS a także Dyrektor Oddziału - co wyjaśniono powyżej- ma prawo do udzielania upoważnień do działania za Zakład. Tym niemniej biorąc pod uwagę fakt, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie jest organem monokratycznym, brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpoznawania konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzję wydawał i podpisywał ten sam pracownik. Stanowisko takie jakkolwiek w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r. - ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 ustawy k.p.a. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Jak już wskazano wcześniej sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS - w imieniu, którego posiadając stosowne upoważnienie, działał określony pracownik ZUS. Uchylenie decyzji nastąpiło więc wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącej o umorzenie odsetek od zaległości uznano za zasadny czy niezasadny, bądź - co ma miejsce w sprawie niniejszej - za złożony w ustawowym terminie. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu. Ponadto Sąd stwierdza, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2007 r. dotyczyła odmowy umorzenia odsetek za zwłokę, zaś decyzja wydana w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w wyniku złożonego od niej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdza uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Uwagę Sądu zwrócił ponadto praktycznie brak uzasadnień w obu omawianych w tej sprawie decyzjach, co jest równoznaczne z naruszeniem przepisu art. 107 § 1 i § 3 kpa. Dodać ponadto należy, iż rozpoznając wniosek o umorzenie odsetek od zaległości na rzecz ZUS, organ orzekający całkowicie pominął i nie rozpoznał wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej w dniu [...] grudnia 2006 r. którą ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. Wniosek skarżącej zatytułowany ponowne odwołanie od decyzji Prezesa ZUS (k. 161 akt administracyjnych) został tak jasno wyrażony, że wątpliwości organu orzekającego zawarte w pismach kierowanych do strony i wzywające stronę do sprecyzowania żądania były całkowicie zbędne i mogły wprowadzić stronę w błąd. Podsumowując, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił tę decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.