V SA/Wa 1686/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...] na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 grudnia 2016 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o pow. 50 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha, zgromadziła również oszczędności pieniężne w wysokości około 1.400 zł (na dzień 20 lipca 2016 r.). Wnioskodawczyni oświadczyła, iż uzyskuje dochody w wysokości około 15.000 zł rocznie. W uzasadnieniu podniosła, iż otrzymała gospodarstwo rolne nieodpłatnie od ojca i babci, z którego prowadzenia uzyskuje dochody. Ponadto przedstawiła swoje wydatki i zobowiązania stałe, do których zaliczyła: zwrot kwoty 66.000 zł rodzicom "za zaciągnięty przez nich kredyt"; czynsz mieszkaniowy – około 4.200 zł rocznie; KRUS – około 1.200 zł rocznie; podatek rolny i gruntowy – około 600 zł rocznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 28 października 2016 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż jej ojciec nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, jednakże ma "status domownika dla potrzeb KRUS". Skarżąca uzyskuje dochód wyłącznie z uprawy i sprzedaży zbóż, zaś jej miesięczne wydatki wynoszą około 1.200 zł. Do pisma załączyła kopie aktów notarialnych: umowy sprzedaży z dnia 5 sierpnia 2008 r., umowy darowizny z dnia 5 września 2011 r., umowy sprzedaży z dnia 10 września 2014 r. Ponadto przedstawiła zaświadczenie z dnia 25 października 2016 r. o byciu podatnikiem podatku rolnego, a także wyciągi z rachunków bankowych z okresu od 1 lipca do 25 października 2016 r. Dodatkowo, w dniu 23 listopada 2016 r. do Sądu wpłynęła korespondencja skarżącej obejmująca: zaświadczenie z dnia 8 listopada 2016 r. o posiadanych użytkach rolnych, a także zaświadczenie z dnia 10 listopada 2016 r. o wpisaniu do rejestrów wymiarowych z gruntów stanowiących gospodarstwo rolne. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówi przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza analiza złożonych przez skarżącą oświadczeń nie pozwala na przyjęcie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć by wnioskodawczyni znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro posiada majątek nieruchomy o znacznej wartości (mieszkanie o pow. 50 m2 o wartości około 150.000 zł, a także nieruchomość rolną o pow. 10 ha, również o wartości około 150.000 zł), a także stałe źródło dochodów z tytułu działalności rolniczej (dochody z tytułu sprzedaży zbóż w wysokości około 15.000 zł rocznie). Niezależnie od powyższego referendarz zwrócił uwagę na to, że we wniosku złożonym na formularzu PPF skarżąca oświadczyła, iż na dzień 20 lipca 2016 r. posiadała oszczędności pieniężne w wysokości około 1.400 zł. Oszczędności te – w ocenie referendarza – skarżąca powinna przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, skoro zostały one uwidocznione przez skarżącą w rubryce nr 7.2.1 wniosku (oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce). We wskazanym postanowieniu referendarza zaznaczono również, że z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż na dzień 25 października 2016 r. wnioskodawczyni posiadała środki pieniężne w wysokości 803,88 zł, przy czym w dniu 11 sierpnia 2016 r. dokonała ona przelewu kwoty 802,41 zł na rzecz towarzystwa ubezpieczeniowego tytułem polisy. W ocenie referendarza prawo pomocy może być udzielone jedynie w sytuacji gdy wnioskująca strona nie posiada jakichkolwiek środków, które może przeznaczyć na koszty sądowe, a nie wówczas gdy środki takie wprawdzie posiada, jednakże przeznacza je na spłatę innych zobowiązań czy też na wydatki, których nie można zaliczyć do kategorii wydatków niezbędnych dla utrzymania. Do wydatków takich nie można również zaliczyć zobowiązania skarżącej o charakterze prywatnoprawnym z tytułu "zwrotu rodzicom sumy zaciągniętej na kredyt". W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła niezasadne przyjęcie, iż dysponując rocznym dochodem w wysokości 15.000 zł jest w stanie ponieść koszty postępowania, w sytuacji gdy dochód ten nie przewyższa minimalnego wynagrodzenia za pracę. W ocenie skarżącej całkowicie dowolne było ustalenie, iż wobec posiadania mieszkania i nieruchomości rolnej skarżącą nie znajduje się w stanie ubóstwa, co sugerowałoby, że powinna pozbyć się majątku nieruchomego, aby pokryć koszty postępowania. Skarżąca podniosła ponadto, że pozbawienie jej prawa pomocy uniemożliwi jej dochodzenie swoich praw i wzruszenie krzywdzącej decyzji Prezesa ARiMR. Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że posiada majątek nieruchomy o znacznej wartości, tj. mieszkanie o pow. 50 m2 o wartości około 150.000 zł, a także nieruchomość rolną o pow. 10 ha, również o wartości około 150.000 zł, a także stałe źródło dochodów z tytułu działalności rolniczej – około 15.000 zł rocznie. W powyższym kontekście referendarz zasadnie zauważył, że w orzecznictwie sądowym posiadanie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążeń którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Sądu w postanowieniu referendarza sądowego zasadnie wskazano, że za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność "spłaty rodzicom sumy zaciągniętej na kredyt". Należy bowiem wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Zasadnie także referendarz zwrócił uwagę na przepisy K.r.o. regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi, a dokładnie na art. 128 K.r.o. określający obowiązek alimentacyjny. Podkreślić należy, że obowiązek ten nie ogranicza się do niezbędnego utrzymania lecz obejmuje również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Poza tym w orzecznictwie podkreśla się, że obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie, a więc występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Analogiczne wnioski co do pierwszeństwa zaspokajania zobowiązań prywatnoprawnych należy wywieść w odniesieniu do przeznaczenia przez skarżącą oszczędności w kwocie 802,41 zł na rzecz towarzystwa ubezpieczeniowego tytułem polisy. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie wyjaśnić należy, że z postanowienia referendarza nie wynika sugestia dotycząca sprzedaży majątku nieruchomego w celu pokrycia kosztów postępowania. Wskazano w nim jedynie, że posiadanie nieruchomości daje ich właścicielowi możliwość pozyskania dochodów na skutek ich obciążenia. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby skarżąca podjęła jakiekolwiek próby obciążenia swojego majątku nieruchomego, np. poprzez ogłoszenie chęci wydzierżawienia części posiadanej nieruchomości rolnej w celu uzyskania dodatkowych środków na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto Sąd przyznaje, że dochód uzyskiwany przez skarżącą istotnie jest niższy niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód ten nie może być jednak brany pod uwagę samoistnie, w oderwaniu od pozostałych informacji dotyczących majątku wnioskodawczyni. Przeciwnie, dochód ten należy analizować w połączeniu z posiadanymi przez skarżącą nieruchomościami i oszczędnościami. Dopiero analiza tych wszystkich składników daje pełny obraz możliwości płatniczych skarżącej. Analiza ta prowadzi zaś do wniosku, że skarżąca nie jest osobą żyjącą w ubóstwie, zaś do takich właśnie osób może być zastosowane prawo pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.