V SA/Wa 1723/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2019 r. sprawy ze skargi J.U. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] czerwca 2018 r. nr [...], którą odmówiono [...] umorzenia kwoty nienależnie pobranej części uzupełniającej emerytury rolniczej. Przedmiotowa decyzja zapadła następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [....] września 2016 r. Oddział Regionalny KRUS w [....]naliczył skarżącemu nadpłatę części uzupełniającej emerytury rolniczej za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 lipca 2016 r. w wysokości 26.899,46 zł i zażądał od niego spłaty zadłużenia w całości w terminie jednego miesiąca od daty otrzymania decyzji. Przyczyną powstałej nadpłaty było wyłączenie małżonki skarżącego z ubezpieczenia społecznego rolników w związku z przyznaniem przez ZUS od dnia 1 kwietnia 2013 r. emerytury pracowniczej (decyzja ZUS z dnia [...].05.2013 r.). Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. skarżący nabył prawo do emerytury rolniczej od dnia 1 lipca 2013 r. Przyznane świadczenie było wypłacane w całości pomimo niezaprzestania prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej, albowiem na dzień złożenia przez skarżącego wniosku o emeryturę rolniczą jego żona w związku z prowadzoną działalnością rolniczą podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Jednocześnie decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. skarżącemu została wstrzymana w całości wypłata części uzupełniającej emerytury rolniczej. Od powyższych decyzji skarżący złożył odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...], który wyrokiem z dnia [...] czerwca 2017 r. oddalił odwołanie. W dniu [...] listopada 2017 r. skarżący wystąpił z wnioskiem do Prezesa KRUS o umorzenie w całości kwoty nienależnie pobranej części uzupełniającej emerytury rolniczej. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. organ odmówił umorzenia ww. kwoty Organ wskazał, iż skarżący we wniosku o umorzenie podniósł, że nie jest w stanie oddać długu, gdyż nienależnie pobrane środki finansowe zostały już rozdysponowane. Wskazał na swój podeszły wiek uniemożliwiający dodatkowe zarobkowanie, złą sytuację materialną i zdrowotną jego i żony, duże wydatki związane z zakupem leków. We wniosku skarżący również podniósł, że nie może nikomu przekazać gospodarstwa rolnego, albowiem Urząd [...] [...] - Biuro Geodezji i Katastru z uwagi na błędnie sporządzoną modernizację operatu zablokował jego żonie wydawanie jakichkolwiek dokumentów, w tym geodezyjnych, na potrzeby prowadzonych spraw przed innymi urzędami, w tym przed KRUS. Podał, że za błędy urzędników ponosi konsekwencje finansowe. Zwrócił uwagę na to, że sprawa z geodezją trwa już od 2016 r. oraz, że zmiany geodezyjne miały wpływ na wymiar podatku, który za okres 6 lat wyniósł 3000,00 zł. Organ na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i wywiadu środowiskowego stwierdził, że skarżący ma 70 lat. Obecnie mieszka wraz z żoną (65 lat) w domu jednorodzinnym wybudowanym na przełomie lat 80/90-tych. Stan techniczny budynku średni i nie jest on do końca wykończony. W gospodarstwie nie ma parku maszynowego i brak jest inwentarza żywego. Ustalił, że rodzina skarżącego wcześniej utrzymywała się z działów specjalnych - produkcja kwiatów w tunelach ogrzewanych - prowadzonych przez jego żonę. Obecnie działalność ta została zawieszona. Natomiast źródło utrzymania rodziny stanowi pobierana przez żonę emerytura pracownicza w wysokości 504,00 zł netto miesięcznie oraz emerytura rolnicza skarżącego wypłacana w części składkowej wynoszącej 453,86 zł netto miesięcznie. Żona skarżącego jest właścicielką gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 3,19 ha fizycznych, co stanowi 1,42 ha przeliczeniowych. Zgodnie z oświadczeniem, złożonym do protokołu z wizytacji w gospodarstwie rolnym ze względu na zły stan zdrowia skarżący i jego żona nie mają możliwości podjęcia żadnej pracy dorywczej, natomiast z powodu braku środków finansowych nie są oni w stanie wykonywać zalecanych badań i wykupić wszystkich przepisanych recept. Na żywność, lekarstwa i inne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wydają miesięcznie ok. 450,00 zł. Dodatkowo ponoszą koszty związane z wywozem nieczystości - 110,00 zł miesięcznie, opłatą energii elektrycznej - 4.340.20 zł w roku 2017 (361,00 zł miesięcznie), zakupem gazu - 1,402 zł, wywozem śmieci w roku 2017 - 864,00 zł. Organ zaznaczył, iż brak jest dowodów potwierdzających powyższe wydatki, a kwoty te zostały podane przez skarżącego do wspomnianego wyżej protokołu). Wskazano, iż w dniu [...] stycznia 2018 r. Prezydent [...] [...] wydał z urzędu decyzję orzekającą o aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dla działki ewidencyjnej nr [...] położonej na obszarze Dzielnicy [....] poprzez wykreślenie wpisu użytku gruntowego "ET - tereny mieszkaniowe o powierzchni 0,5094 ha występującego na części działki i wykazanie w to miejsce użytku - grunty rolne zabudowane o powierzchni 0,5094 ha, zgodnie z opracowaniem geodezyjnym przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] września 2017 r. W dniu [....] stycznia 2018 r. przedmiotowa decyzja stała się ostateczna. Natomiast w dniu [...] lutego 2018 r. na podstawie ww. decyzji dokonano aktualizacji operatu ewidencyjnego. Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. Prezydent [...] [...] poinformował Kasę, iż postępowanie podatkowe wobec żony skarżącego zostało zakończone oraz zostały wydane decyzje podatkowe za lata 2017-2018. W tej sytuacji Kasa pismem z dnia [...] maja 2018 r. zwróciła się do skarżącego z prośbą o nadesłanie kopii ww. decyzji. W dniu [...] maja 2018 r. wpłynęły do KRUS decyzje w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2017 na kwotę 133,00 zł i za rok 2018 na kwotę 139,00 zł. Wobec powyższego organ stwierdził, że postępowanie prowadzone przez ww. Urząd nie obciążyło skarżącego i jego żony kosztami tego postępowania, jak również wymiar podatku za lata 2017 i 2018 nie potwierdził podanej przez skarżącego w oświadczeniu kwoty 3000,00 zł. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS decyzją z [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył [....] wnosząc o jej uchylenie bądź zmianę z wnioskiem o dopuszczenie dowodów złożonych dotychczas i z niniejszym odwołaniem, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił jej naruszenie: a) art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650); dalej: "u.s.r." przez błędną wykładnię, gdyż przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie nie wzięto pod uwagę mojego ważnego interesu, jako wnioskodawcy i błędnie określono moje możliwości finansowe z uwagi na błędy w postępowaniu dowodowym - o czym poniżej; b) art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i wyciągnięcie błędnych wniosków z zebranego materiału; c) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie materiału dowodowego w sposób pełny i pominięcie złożonych przez stronę dowodów, lub odmowę ich uwzględnienia jako dowodów istotnych w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innej przyczyny niż została w niej wskazana. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302); dalej: "p.p.s.a." sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną postawą prawną. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czyli w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego przez uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Przepis art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na której czele stoi Prezes nie jest organem monoktratycznym, tak więc brak jest podstaw ażeby w wyniku ponownego rozpoznania konkretnej sprawy, co polega na rozpoznaniu jej od początku na zasadach właściwych do rozpoznawania odwołań, decyzję wydawał ten sam pracownik. Stanowisko takie, co prawda w odniesieniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2007 r. – ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, aczkolwiek postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji), to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych także przez pracowników Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydających decyzje z upoważnienia prezesa Kasy, będącego centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi, z mocy art. 2 ust. 2 ww. u.s.r., dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie co do jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny. Na powyższe aspekty niejednokrotnie zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny, i tak w wyroku z dnia 7 marca 2005 r. sygn. akt [...] ([...]) stwierdził, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy. Natomiast w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt [...] (publ. Lex nr 26/2009) stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. w zakresie w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji RP. Chociaż wyżej wymienione orzeczenie odnosi się do wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego, to jednak z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że analogicznie należy oceniać wszystkie te przypadki, w których dochodzi do niedopuszczalnego w demokratycznym państwie prawa zróżnicowania gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności rozstrzygania przez organ administracji publicznej w zależności od rodzaju rozpoznawania spraw (vide wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 20 sierpnia 2009 r. , sygn. akt I SA/Sz 111/09; WSA w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/GL 1784/10; WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1805/08 publ. w bazie orzeczeń NSA – http.//orzeczenia.nsa.gov.pl). Jedynie dodatkowo należy podnieść, iż uwzględniając argumenty zawarte w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt [...], w tym zakresie ustawodawca dokonał nowelizacji art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. (ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18)), nadając mu nowe brzmienie o treści "Pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji". Decyzje w przedmiotowej sprawie zostały wydane i podpisane w imieniu Prezesa KRUS przez tę samą osobę Zastępcę Prezesa KRUS [....]. Stanowi to naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., czyli przesłankę wznowienia postępowania i naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Ponadto, Sąd wskazuje, aby w dalszym postępowaniu i w kolejnej decyzji organ ocenił i odniósł się do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r., zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.