V SA/Wa 1727/15

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. L. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...)Przedsiębiorstwo Wielobranżowe na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) lutego 2015 r. Nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy L. L. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że podpisał z żoną umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową między małżonkami, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, dzieci (dwóch synów) mieszkają z matką. Skarżący stara się uczestniczyć w ich wychowaniu, ale w powodu sytuacji finansowej nie współuczestniczy w ponoszeniu kosztów ich utrzymania. Wskazał również, że rachunki bankowe, jak również inne składniki majątku, w tym mieszkanie (63 m.kw.), zostały zajęte przez organy egzekucyjne. W konsekwencji Skarżący nie posiada środków nawet na bieżące utrzymanie. Pomaga mu żona sporadycznie przekazując środki pieniężne na utrzymanie. Do dochodów zaliczył czynsz z wynajmu mieszkania w wysokości 200 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 25 września 2015 r. wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżący przedstawił umowę majątkową małżeńską zawartą z żoną w dniu 2 marca 2007 r., umowę najmu z 1 października 2015 r., pismo z 4 maja 2015 r. wzywające Skarżącego do opuszczenia nielegalnie zajmowanej nieruchomości, postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w S. z 19 i 25 lutego 2014 r., 15 kwietnia 2014 r. oraz 30 czerwca 2014 r. w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzjom nieostatecznym określającym zobowiązania w podatku akcyzowym oraz decyzje Dyrektora Izby Celnej w W. z 19 lutego 2014r., 1 kwietnia 2014r. oraz 17 listopada 2014 r. orzekające o zabezpieczeniu wykonania zobowiązań podatkowych na majątku Skarżącego, informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014 (PIT/B) oraz zeznanie podatkowe (PIT-36L) za 2014 r. Skarżący wyjaśnił również, że żona odmówiła udostępnienia swoich zeznań podatkowych, dochód z najmu jest jedynym stałym źródłem dochodu i dlatego nie przedstawi innego zaświadczenia o dochodach, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie korzysta z pomocy socjalnej. Wyjaśnił również, że nie posiada otwartych rachunków bankowych i w związku z ich zamknięciem nie ma do nich dostępu elektronicznego, a uzyskanie zaświadczenia o zamknięciu rachunku bankowego oraz historii rachunku jest odpłatne (30 zł za wyciąg z jednego miesiąca). Ponadto wskazał, że otrzymuje sporadyczną pomoc finansową od żony (50 zł – 100 zł w miesiącu), na której nie ciąży jednak obowiązek alimentacji. Na podstawie umowy najmu uzyskuje dochód w wysokości 1000 zł. Skarżący zajmuje bez tytułu prawnego lokal na ulicy Przyczółkowej 121A, ale właściciel tej nieruchomości żąda, aby lokal ten Skarżący opuścił. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie pełnych kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym Skarżącego i jego rodziny. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Strona oświadczyła, że cały jej majątek został zajęty oraz prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. Skarżący nie poparł jednak tego twierdzenia żadną stosowną dokumentacją potwierdzającą prowadzenie takich postępowań. Podkreślić należy, że przedstawione rozstrzygnięcia organów podatkowych w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznym decyzjom określającym zobowiązania w podatku akcyzowym oraz orzeczenia o zabezpieczeniu wykonania zobowiązań nie dowodzą, że cały majątek Skarżącego został zajęty oraz, że jest prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne. Ponadto, Skarżący wskazał, że posiadane rachunki bankowe zostały zamknięte z uwagi na brak środków pieniężnych. Strona nie udokumentowała jednak tego faktu, tj. nie przedstawiła dokumentów potwierdzających ich zamknięcie, jak również historii rachunków w okresu trzech miesięcy przed zamknięciem. Skarżący wyjaśnił, że wystawienie stosownego zaświadczenia przez bank oraz uzyskanie historii rachunku jest odpłatne, a Skarżący nie posiada środków na uiszczenie wymaganych przez banki opłat. Podkreślić należy, że odmowa przedstawienia ww. dokumentów uniemożliwiła dokonanie rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej Skarżącego. Usprawiedliwieniem dla odmowy przedstawienia tych dokumentów nie może być podnoszona przez Skarżącego okoliczność, że koszt jednego wyciągu bankowego stanowi kwotę 30 zł. Należy bowiem podkreślić, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 726/15 wydanym w wyniku rozpoznania zażalenia Skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1862/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy. Ponadto, Skarżący nie przedstawił żadnych informacji na temat sytuacji majątkowej żony, oświadczając, że małżonkowie nie mają wspólnego majątku, nie mieszkają razem, nie pozostają w przyjaznych stosunkach. Wskazał równocześnie, że sporadycznie otrzymuje od żony środki pieniężne na utrzymanie (50 zł – 100 zł w miesiącu), na żonie nie ciąży jednak obowiązek alimentacji. Skarżący wyjaśnił, że jego małżonka odmówiła udostępnienia swoich zeznań podatkowych oraz wyciągów bankowych. Skarżący nie przedstawił jednak pisemnego oświadczenia żony, co mogłoby uprawdopodobniać, że małżonka odmówiła udzielenia odpowiedzi na część pytań wskazanych w wezwaniu z 25 września 2015r. Niezależnie od powyższego aktualne pozostają rozważania podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w licznych orzeczeniach, w tym w powołanym postanowieniu o sygn. akt I GZ 726/15 lub w postanowieniu z 7 września 2015 r., sygn. akt I GZ 653/15, dotyczące przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 788), dalej k.r.o., a szczególnie przepisów art. 27 k.r.o. i art. 23 k.r.o. NSA niejednokrotnie w swych orzeczeniach wskazywał, że w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15). Pozostawanie w związku małżeńskim, nawet jeśli tylko formalnie, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy (patrz postanowienie WSA w Poznaniu z 17 lutego 2015 r., sygn. akt, I SA/Po 1062/14). Podkreślić należy, że - o ile Skarżący pomimo trudnej sytuacji majątkowej - nie uzyskuje wystarczającej pomocy finansowej od żony, to może dochodzić świadczeń alimentacyjnych w drodze powództwa cywilnego. Powództwo takie może zostać wytoczone bez względu na to, czy małżonkowie pozostają we wspólnym pożyciu, a na jego podstawie może zostać zasądzone świadczenie określonych rzeczy lub świadczenie pieniężne w określonej kwocie bądź w ułamkowej części zarobków zobowiązanego. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. W niniejszej sprawie Skarżący wszczął postępowanie sądowoadministracyjne w związku z wydanymi w postępowaniach administracyjnych decyzjami określającymi zobowiązanie w podatku akcyzowym. Oświadczył, że łączna wysokość zadłużenia określona decyzjami organów podatkowych wynosi około 30.000.000 zł. Zaznaczyć należy, że postępowania kontrolne oraz podatkowe były prowadzone od 2012 r. Zauważyć należy, że w tym okresie Skarżący dysponował znacznym majątkiem, ponieważ zgodnie z ustaleniami organów podatkowych (np. postanowienie z 15 kwietnia 2014 r., nr 446000-UAGR-91102-4/14/AS) od maja 2012 r. do listopada 2012 r. Skarżący wyzbył się majątku o wartości około 6.250.000 zł, poprzez sprzedaż nieruchomości, udziałów, darowizny gotówki i środków pieniężnych. Co więcej, z przedstawionej informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014 r. wynika, że w 2014 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i uzyskał z niej dochód w wysokości 50.070,94 zł. W tym okresie Skarżący uzyskał przychody w wysokości 4.070.078,38 zł oraz zaewidencjonował koszty działalności w kwocie 4.020.007,44 zł. Skarżący oświadczył również, że w 2014 r. uzyskał zwrot nadpłaty. Z przedstawionego zeznania podatkowego wynika, że nadpłata w podatku zapłaconym za 2014 r. wyniosła 7.987 zł. Reasumując, uznać należy, że Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.