V SA/Wa 173/16

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. S. K. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł wystąpiła z pismem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córką, nie posiada nieruchomości, oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 600 zł miesięcznie. Dodatkowo wskazała w rubryce nr 8 wniosku, iż jej mąż nie pracuje, zaś córka jest uczennicą szkoły podstawowej. Wnioskodawczyni przedstawiła swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczyła: energię elektryczną – 526,59 zł oraz raty kary grzywny – 250 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 1 kwietnia 2016 r. wyjaśniła, iż mieszka w domu należącym do teściów, jest zatrudniona na stanowisku pracownika biurowego, zaś jej mąż jest rolnikiem. Wskazała, iż wraz z mężem posiadają gospodarstwo rolne, które zostało "zajęte przez Urząd Celny w P.". Oświadczyła także, iż ani ona ani jej mąż nie otrzymują świadczeń alimentacyjnych, nie korzystają z pomocy społecznej ani pomocy rodziny. Skarżąca podała, iż ponosi wydatki na energię elektryczną, opłatę za odpady komunalne, jak również na wodę. Wnioskodawczyni ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych. Dodatkowo oświadczyła, iż nie prowadzi z teściami wspólnego gospodarstwa domowego i nie wie czy posiadają oni rachunki bankowe. Do pisma załączyła zaświadczenia o wysokości zarobków z okresu od września 2015 r. do lutego 2016 r. w wysokości 676,08 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie na skarżącej ciąży obowiązek opłacenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 18 marca 2016 r., którym została wezwana do udzielenia informacji czy jej mąż osiąga dochody, a jeśli tak to z jakiego tytułu i w jakiej miesięcznej wysokości. Zauważać należy, iż w piśmie z dnia 1 kwietnia 2016 r. wskazała, iż jej mąż nie jest osobą bezrobotną ponieważ jest rolnikiem, a nadto oświadczyła, iż wraz z mężem posiadają gospodarstwo rolne. Skarżąca wskazała wprawdzie, iż gospodarstwo to zostało "zajęte", jednakże informacja ta nie została poparta żadnymi dokumentami, z których wynikałoby, że w rzeczywistości mąż wnioskodawczyni nie ma możliwości prowadzenia działalności rolniczej, a co za tym idzie, że nie osiąga żadnych dochodów z tytułu rolnictwa. Ponadto nie jest jasne, co wnioskodawczyni rozumie przez pojęcie "posiadania gospodarstwa rolnego" skoro nie wskazuje we wniosku, że posiada nieruchomości rolne, nie przedstawia również żadnych dokumentów, z których wynikałaby wielkość gospodarstwa rolnego (zaświadczenie z urzędu gminy), a nadto – jak już wyżej zauważono – żadnych dokumentów potwierdzających wskazane przez nią "zajęcie" gospodarstwa "przez Urząd Celny w P.". Skoro zatem nie można ustalić tego, czy mąż wnioskodawczyni osiąga dochody z posiadanego gospodarstwa rolnego, to niemożliwe staje się dokonanie oceny możliwości majątkowych skarżącej. Wyjaśnić bowiem należy, iż w przypadku, gdy skarżąca wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów samej skarżącej, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (vide: postanowienie NSA z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W dalszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie wezwania do wskazania wydatków swojej rodziny związanych z niezbędnym utrzymaniem (opłaty za mieszkanie, wyżywienie, ubranie, leczenie). W piśmie z dnia 1 kwietnia 2016 r. skarżąca oświadczyła jedynie, iż ponosi wydatki na energię elektryczną, opłatę za odpady komunalne, jak również za wodę, jednakże nie wskazała ich miesięcznej wysokości, a nadto milczeniem pominęła inne wydatki, które z natury rzeczy jej rodzina musi ponosić aby egzystować, takie jak wydatki na wyżywienie, ubranie, czy leczenie. Przypomnieć zatem należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Skoro zatem wnioskodawczyni nie wskazuje wysokości ponoszonych wydatków, które uznać można za niezbędne dla utrzymania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, staje się niemożliwe. Stanowisko takie jest tym bardziej zasadne, że gdyby uwzględnić jedynie wydatki oświadczone przez skarżącą w rubryce nr 11 formularza PPF – rachunek za energię elektryczną w wysokości 526,59 zł oraz raty kary grzywny w wysokości 250 zł – to łączna wysokość tylko tych wydatków skarżącej (776,59 zł) przekracza wysokość jej miesięcznego dochodu (676,08 zł), co sprawia, że oświadczenia takie uznać należałoby za niewiarygodne. W konsekwencji, wobec tego, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła w sposób pełny i niebudzący wątpliwości sytuacji majątkowej swojej rodziny, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.