V SA/Wa 1812/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia ... kwietnia 2016 r. nr ... w przedmiocie określenie kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. T.S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P., dalej: "Skarżąca" lub "Spółka" złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000 zł, środki trwałe według bilansu za ostatni rok przedstawiają wartość 2.850 zł, a w roku 2014 Spółka poniosła stratę netto w wysokości 1.719,85 zł. Spółka nie posiada nieruchomości, a posiadane rzeczy ruchome mają wartość około 1.000 zł – 2.000 zł. Spółka nie posiada środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych. Jedyny jej majątek stanowi trudno zbywalne, nieukończone oprogramowanie. Skarżąca wskazała, że postanowieniem z dnia (...) listopada 2015 r., Sąd Rejonowy P.– S. M. w P. oddalił jej wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku wskazując jako przyczynę oddalenia wniosku brak środków w wysokości pozwalającej pokryć koszty postępowania upadłościowego. Odpowiadając na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków wniosku poprzez przedstawienie dodatkowych dokumentów oraz złożenie wyjaśnień Skarżąca nadesłała do Sądu sprawozdanie finansowe za 2015 r., odpis bilansu i rachunku zysków i strat na koniec czerwca 2016 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych. Wyjaśniła, że pomimo działań podjętych w celu zbycia majątku, nie zdołała go spieniężyć. Zwróciła uwagę, że posiadany majątek w postaci oprogramowania oraz sprzętu potrzebnego do jego utrzymania jest kategorią majątku trudno zbywalną. Na podstawie ponownego zarządzenia referendarza sądowego z 3 października 2016 r. Spółka została wezwana do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego nr (...) oraz deklaracji VAT – 7 złożonych w 2016 r. Skarżącą zobowiązano również do przedstawienia informacji, czy spieniężyła posiadany majątek, a jeśli tak, jaki przychód/dochód uzyskała z tego tytułu oraz przedstawienia informacji jakie konkretne działania podjęła w celu zbycia majątku. Ponadto Spółka została wezwana do wskazania, co zaliczyła do "innych aktywów pieniężnych", które w bilansie na koniec czerwca 2016 r. wykazano w wysokości 40.700 zł, co zaliczyła do "innych krótkoterminowych aktywów finansowych", które w bilansie na koniec czerwca 2016 r. wykazano w wysokości 86.400 zł, co zaliczyła do "innych kosztów" w kwocie 58.975 zł wykazanych w rachunku zysków i strat według stanu na koniec grudnia 2015 r. Spółkę poproszono również o wyjaśnienie, dlaczego w bilansie za 2015 r., na koniec grudnia 2015 w pozycji "inne krótkoterminowe aktywa finansowe" wykazała aktywa w wysokości 515.100 zł, a według bilansu za 2016 r., stan "na koniec ub. roku 2015.12.31", w pozycji tej wymieniono "inne krótkoterminowe aktywa finansowe" w kwocie 74.000 zł. Precyzyjnego określenia wymagały również: "inne przychody finansowe" w kwocie 38.700 zł wykazane w rachunku zysków i strat według stanu na koniec grudnia 2015 r. Spółka zobowiązana także została do wymienienia rodzaju transakcji gospodarczych dokonanych w latach 2014-2016 z którymi związane były emisje weksli, określenia rodzaju weksli ujętych w sprawozdaniu finansowym (struktura środków pieniężnych do sprawozdania z przepływów środków pieniężnych), oraz do wyjaśnienia, czy jest posiadaczem lub nabywcą weksli wykazanych w bilansie, wskazania podmiotów, które były wystawcami weksli nabywanych przez Spółkę w latach 2014 – 2016, wskazania jakie były podstawy gospodarcze emisji weksli oraz wskazania przyczyny zmiany stanu weksli z kwoty 74.000 zł (stan w dniu 1 stycznia 2015 r.) do kwoty 515.000 zł (stan w dniu 31 grudnia 2015 r.), co wynika ze sprawozdania finansowego Spółki za 2015 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Zatem rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek wykazania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 3.633 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącej. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżąca złoży wniosek o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.817 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), o ile Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez Stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Jeżeli rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający dojdzie do przekonania, że oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a. może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPPr było niewystarczające do oceny, czy Skarżąca nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Pokreślić należy, że z uwagi na skomplikowaną sytuację majątkową i finansową Skarżącej, Sąd dwukrotnie kierował do Strony wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 255 p.p.s.a. Zauważyć należy, że Spółka wniosła o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Postanowieniem z (...) listopada 2015 r., sygn. akt XI GU 353/15 Sąd Rejonowy P. – S. M. w Poznaniu oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości (pkt 2 orzeczenia) oraz stwierdził, iż zgromadzony materiał dowodowy nie daje wystarczających podstaw do rozwiązania Spółki będącej dłużnikiem bez przeprowadzenia jej likwidacji (pkt 3 orzeczenia). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Spółka posiada majątek, który może być spieniężony i przeznaczony na spłatę części zobowiązań, ale nie w ramach postępowania upadłościowego (art. 13 ust. 2a ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze) i chociażby z tego powodu brak wystarczających podstaw do rozwiązania Spółki będącej dłużnikiem bez przeprowadzenia jej likwidacji. Analizując oświadczenia i dokumenty złożone przez Skarżącą nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez Spółkę kosztów sądowych. Składane wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. Przede wszystkim wskazać należy, iż wnioskująca Spółka nie wykonała należycie wezwania z dnia 4 października 2016 r. Podkreślić należy, że konieczność złożenia dodatkowych wyjaśnień pojawiła się w wyniku oceny sprawozdania finansowego za 2015 r., w tym bilansu oraz rachunku zysków i strat. Odpowiadając na wezwanie z 4 października 2016 r. Spółka nadesłała wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez R. P., deklaracje dla podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2016 r. oraz wydruk zapisów na koncie 429 od 01.01.2015 do 31.12.2015 ("usługi pozostałe"). Skarżąca nie wyjaśniła natomiast, co zaliczyła do "innych aktywów pieniężnych", które w bilansie na koniec czerwca 2016 r. wykazała w wysokości 40.700 zł, co zaliczyła do "innych krótkoterminowych aktywów finansowych" wykazanych w bilansie na koniec czerwca 2016 r. w wysokości 86.400 zł oraz jakie wydatki w kwocie 58.975 zł zaewidencjonowała w pozycji "inne koszty" według rachunku zysków i strat, stan na koniec grudnia 2015 r. Spółka nie wyjaśniła również, dlaczego w bilansie za 2015 r., na koniec grudnia 2015 w pozycji "inne krótkoterminowe aktywa finansowe" wykazała aktywa w wysokości 515.100 zł, a według bilansu za 2016 r., stan "na koniec ub. roku 2015.12.31", w pozycji tej wymieniono "inne krótkoterminowe aktywa finansowe" w kwocie 74.000 zł oraz nie wskazała źródła "innych przychodów finansowych" w kwocie 38.700 zł wykazanych w rachunku zysków i strat według stanu na koniec grudnia 2015 r. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi, czy jest posiadaczem lub nabywcą weksli wykazanych w bilansie, nie wymieniła rodzaju transakcji gospodarczych dokonanych w latach 2014-2016 z którymi związane były emisje weksli, nie określiła rodzaju weksli ujętych w sprawozdaniu finansowym (struktura środków pieniężnych do sprawozdania z przepływów środków pieniężnych), nie wskazała podmiotów, które były wystawcami weksli nabywanych przez Spółkę w latach 2014 – 2016, nie wskazała jakie były podstawy gospodarcze emisji weksli oraz nie wskazała przyczyny zmiany stanu weksli z kwoty 74.000 zł (stan w dniu 1 stycznia 2015r.) do kwoty 515.000 zł (stan w dniu 31 grudnia 2015r.), co wynika ze sprawozdania finansowego za 2015 r. W konsekwencji stwierdzić należy, iż nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej i finansowej Spółki, która przedstawiła wprawdzie dokumenty finansowe, ale nie złożyła wymaganych wyjaśnień, co do poszczególnych zapisów w bilansie oraz rachunku zysków i strat. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zauważyć należy, że w latach 2014 – 2015 Spółka wykazywała przychody odpowiednio w kwocie 702.745,01 zł oraz w wysokości 55.700,27 zł, przy czym w 2014 r. uzyskała dochód w wysokości 158.203,05 zł. Wykazana w zeznaniu CIT-8 za 2015 r. strata w wysokości – 250.303,12 zł sama w sobie nie przesądza o braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Oznacza natomiast, że przychód Spółki był niższy od kosztów prowadzenia działalności, co w ujęciu podatkowym skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr (...)). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć również należy, że uzyskując w 2015 r. przychody w wysokości 55.700,27 zł, poniosła wydatki tytułem kosztów uzyskania przychodów w kwocie 306.003,39 zł. Ze składanych deklaracji VAT-7 wynika, że w I kwartale 2016 r. Skarżąca dokonywała transakcji handlowych nabywając towary i usługi w wysokości 11.250 zł, a w II kwartale 2016 r. ewidencjowała zarówno sprzedaż (7.800 zł), jak i nabycie (11.250 zł). Podkreślić należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia (...) grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznaje, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.