V SA/Wa 1840/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) sierpnia 2017 r. nr (...) w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. POSTANOWIENIE I. Sp. z o.o. w Warszawie, dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania ponieważ notuje ciągłe straty przeważające nad zyskami z prowadzonej działalności. Strona jest dłużnikiem urzędu skarbowego (9.610 zł) i ZUS (34.920,27 zł), nie posiada majątku, który po spieniężeniu mógłby zostać przeznaczony na zapłatę wpisu sądowego. Ciążą na niej również zobowiązania z tytułu pożyczek (aktualne zadłużenie wynosi 500.000 zł - oprócz odsetek) oraz zobowiązania wobec kancelarii prawnej (10.000 zł). W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 40.000 zł, za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w kwocie 586.859,50 zł. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada środków na rachunku bankowym. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz informacji Spółka przedstawiła deklaracje VAT-(...) złożone w 2017 r., zeznanie podatkowe CIT-(...) za lata 2015-2016, wykaz środków trwałych, sprawozdanie finansowe wraz z bilansem i rachunkami zysków i strat za lata 2015-2016, pismo w sprawie wypowiedzenia Spółce przez bank umowy prowadzenia rachunku, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, listę pożyczek udzielonych spółce przez głównego udziałowca oraz osobę prywatną, zestawienie zobowiązań wobec ZUS i US. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W ocenie referendarza sądowego Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przedłożonego do akt niniejszej sprawy rachunku zysków i strat wynika, że w 2016 r. Skarżąca uzyskała przychód w wysokości 36.241,21 zł oraz poniosła koszty działalności operacyjnej w wysokości 797.585,61 zł. Koszty działalności stanowiła przede wszystkim amortyzacja (675.000 zł) oraz koszty wynagrodzeń (86.047,63 zł). W bilansie na koniec 2016 r. Spółka wykazała natomiast wartości niematerialne i prawne o wartości 300.000 zł oraz należności krótkoterminowe (74.378,23 zł). Wykazała również środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w wysokości 4.000 zł. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za 2016 r. Spółka stwierdziła, że sprowadzanie zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej w dającej się przewidzieć przyszłości. Wskazano również, że z uwagi na toczące się spory prawne sytuacja Spółki pozostaje niestabilna i niepewna, ale działalność powinna być kontynuowana. Zwrócono również uwagę, że posiadany majątek w postaci innowacyjnej platformy B2B stanowi podstawę działalności bieżącej i dalszego rozwoju. Strona przedstawiła również bilans według stanu w dniu 31 lipca 2017 r. Wykazała w nim majątek trwały (66.666,67 zł) i majątek obrotowy (84.566.85 zł). Według ostatniego bilansu Spółka posiadała również środki pieniężne w kasie/na rachunku bankowym (9.600 zł). Strona oświadczyła również, że postepowanie likwidacyjne nie zostało wszczęte uwagi na "drzemiący w spółce potencjał i szanse wznowienia działalności". Oceniając informacje przedstawione w sprawozdaniu finansowym stwierdzić należy, że Spółka zakłada kontynuowanie działalności. Nie może więc równocześnie twierdzić, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które - jako podmiot gospodarczy – powinna uwzględniać w strukturze swoich kosztów działalności. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując informacje dotyczące zobowiązań Strony (przedłożona lista pożyczek) stwierdzić należy, że Spółka jest dłużnikiem głównego udziałowca będącego równocześnie jej Prezesem. Zadłużenie wynosi łącznie 343.200 zł. Wskazana okoliczność nie może decydować o uznaniu, że Strona wypełnia przesłankę uzasadniającą zwolnienie z kosztów sądowych. Warto w tym miejscu wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.