V SA/Wa 1847/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA - Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi I. R.. w W. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia ...marca 2007 r. Nr ... w przedmiocie przyznania dotacji podmiotowej na finansowanie podstawowej działalności statutowej postanawia: - przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych I.R. w W.zwany dalej I. złożył na urzędowym formularzu PPPr wniosek z dnia 11 maja 2007r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskującego o pomoc I.wskazano, iż kapitał zakładowy wynosi ... zł, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok ... zł. Podano również, że wysokość straty za ostatni rok obrotowy wynosi ... zł, przychody netto ze sprzedaży wynoszą ... zł, koszty działalności operacyjnej – ... zł. I. posiada rachunek bankowy w ... S.A. ze stanem konta: ... zł. Postanowieniem z 3 października 2007 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wskazując, iż strona nie wykazała istnienia ustawowych przesłanek do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż posiada ona rachunek bankowy, na którym zgromadzono środki pieniężne w wysokości pozwalającej na udział w postępowaniu sądowym – ponad ... zł, a jej bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2006 r. wykazuje należności krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty do 12 miesięcy w kwocie ... zł, których ściągnięcie niewątpliwie spowoduje polepszenie sytuacji majątkowej, a tym samym uzyskanie środków na koszty postępowania sądowego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona wskazała, iż kwota na rachunku bankowym nie mogłaby być wykorzystana na prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego, biorąc pod uwagę fakt, iż miesięczne obroty I. wynoszą około ... mln złotych. Wnioskodawca podkreślił, że pozycja w budżecie I.obejmująca należności krótkoterminowe obejmuje rozliczenia I.R. z Narodowym Funduszem Zdrowia z lat poprzednich oraz nieregulowane świadczenia zrealizowane przez I. na rzecz innych placówek służby zdrowia oraz wskazał, że nie korzysta na obecnym etapie postępowania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ze względu na trudności z ponoszeniem związanych z tym obciążeń finansowych. Strona podniosła także, iż stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2006 r. sygn. akt II OZ 1028/06, ONSAiWSA 2007/1/9 żadnego uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów nie ma wskazywanie, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zaplanować wydatki związane z postępowaniem przed jego wszczęciem. Dodatkowo wskazała, że koszty bieżącej działalności przekraczają znacznie osiągane dochody, a odmowa przyznania prawa pomocy pozbawi wnioskodawcę możliwości dochodzenia swych praw w zakresie finansów, co w perspektywie uniemożliwi dalsze funkcjonowanie. Postanowieniem z 31 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1847/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił I. przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, stwierdzając, iż koszty sądowe należy traktować na równi z innymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot oraz że wpis sądowy (w tym wpis od skargi) jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania oraz wskazał, iż wykazywane przez stronę skarżącą trudności finansowe nie są spowodowane działaniem "siły wyższej" czy nie dających się przewidzieć okoliczności. Zauważył również, że skoro wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, to powinien partycypować w kosztach postępowania, gdyż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Skoro strona skarżąca posiada na rachunku bankowym środki pieniężne w kwocie ... zł, to zdaniem Sądu orzekającego w pierwszej instancji nie można mówić o wykazaniu braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej – p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona podniosła, iż w celu przyznania prawa pomocy ustawodawca nie przewidział dopełnienia innych warunków niż wymienionych w art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a., tak więc wskazywanie, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna zaplanować (zabezpieczyć) wydatki związane z postępowaniem przed jego wszczęciem nie znajduje żadnego uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów. Strona wskazała również, że Sąd pominął całkowicie powszechnie znaną sytuację finansową służby zdrowia w Polsce, gdyż pozycja w budżecie I. obejmująca należności krótkoterminowe obejmuje rozliczenia I. R. z Narodowym Funduszem Zdrowia z lat poprzednich oraz nieregulowane świadczenia zrealizowane przez I. na rzecz innych placówek służby zdrowia, wobec czego traktowanie kwoty wynikającej z należności krótkoterminowych w kategoriach źródła finansowania prowadzonego postępowania sądowego jest całkowicie nierealne. Strona podniosła także, iż koszty jej bieżącej działalności (... zł) przekraczają znacznie osiągane dochody (... zł) oraz stwierdziła, że jako jednostka badawczo-rozwojowa jest związana reżimem ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych [Dz.U. nr 249, poz. 2104 z późn. zm.], zgodnie z którą jednostki sektora finansów publicznych mogą wydatkować środki publiczne jedynie na cele i w wysokości ustalonej w planie finansowym tejże jednostki, co uniemożliwia traktowanie nieplanowanych wydatków na równi z wydatkami znajdującymi się w planie finansowym, a odmowa przyznania prawa pomocy spowoduje w dalszej perspektywie brak możliwości dalszego funkcjonowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 stycznia 2008 r. sygn. akt II GZ 8/08 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie sąd odwoławczy wskazał, iż w niniejszej sprawie o prawo pomocy wnosi podmiot o specyficznej formie – I. stanowiący jednostkę badawczo-rozwojową, co powoduje konieczność weryfikacji stanowiska dotyczącego wyznaczenia granic dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny powołał się na przepis art. 35 ustawy o finansach publicznych i wskazał, że jego treść wyklucza dowolność w dysponowaniu środkami, natomiast wprowadza wymóg planowego nimi gospodarowania. Ta cecha, jak wskazał NSA, odróżnia omawiane podmioty od tych, które działając na rynku gospodarczym mogą swobodnie dysponować własnymi środkami i w tym kontekście należałoby rozważyć twierdzenie strony, że nie posiada ona wystarczających środków na pokrycie nieplanowanych wydatków w postaci opłaty sądowej, a sam fakt posiadania przezeń środków na rachunku bankowym w wysokości ... zł nie przesądza o posiadaniu wystarczających środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Sąd drugiej instancji wskazał także na kwestię realnej możliwości ściągnięcia tych należności objętych wierzytelnościami i że przedwczesne byłoby rozstrzygnięcie tego zagadnienia poprzez przyjęcie w oderwaniu od realiów, że istnienie nieuregulowanych jeszcze należności pieniężnych gwarantuje stronie posiadanie środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a., – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostało udowodnione przez wnioskodawcę. Stosownie do treści przepisu art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z 11 maja 2007 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Koszty sądowe obciążające stronę skarżącą w sprawie sprowadzają się w obecnym jej stadium do wpisu od skargi, który zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), wynosi 19.025,- zł. Sąd stwierdza, że wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Oceniając możliwości finansowe I. Sąd wziął pod uwagę stan środków pieniężnych zgromadzonych na jego rachunku bankowym oraz fakt, że jest on jednostką badawczo-rozwojową należącą do sektora finansów publicznych, w którym obowiązuje dyscyplina finansów publicznych. Zgodnie z oświadczeniem I. w jego planie finansowym nie zostały ustalone żadne środki na cele związane z pokryciem kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Stosownie do treści art. 35 ustawy o finansach publicznych wydatki publiczne mogą być ponoszone na cele i w wysokości ustalonych w ustawie budżetowej, uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego i w planie finansowym jednostki samorządu terytorialnego i w planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych, zatem nawet posiadanie środków na rachunku bankowym nie jest wystarczające do przyjęcia możliwości ich przeznaczenia na wpis sądowy. Rozważając z kolei, zgodnie z wytycznymi NSA, pozycję budżetu jednostki obejmującą należności krótkoterminowe Sąd dał wiarę twierdzeniom strony skarżącej o braku realnej możliwości ściągnięcia tych należności. Z tych przyczyn oraz biorąc pod uwagę wysokość ciążących na I. kosztów wpisu od skargi (... zł) Sąd przyjął, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 190, art. 254 § 1, art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.