V SA/Wa 1847/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2014 r. sprawy ze skargi E. J., K. J., Ł. J. i P. J. – następców prawnych A. J. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... lipca 2013 r. nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie pomocy finansowej ze środków unijnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa solidarnie na rzecz E. J., K. J., Ł. J. i P. J. – następców prawnych A. J. kwotę ... zł (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu ... października 2010 r. D. P. działając na mocy udzielonego mu pełnomocnictwa złożył wniosek o dofinansowanie na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy w wyniku trwałego wycofania z eksploatacji jednostki rybackiej ... (w imieniu mocodawcy A. J.). Po zakończeniu weryfikacji formalnej wniosek o dofinansowanie został poddany ocenie merytorycznej podczas której stwierdzono, iż kwalifikuje się do odmowy przyznania pomocy. Uznano, iż wnioskodawca nie spełnia warunku określonego w § 23 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (Dz. U. Nr 101, poz. 840, ze zm.),zgodnie z którym pomoc przysługuje rybakowi, który: 1. utracił miejsce pracy w wyniku trwałego zaprzestania działalności połowowej przy użyciu danego statku rybackiego oraz znajduje się na liście zawierającej imiona i nazwiska członków załogi tego statku sporządzonej przez właściciela albo armatora tego statku; 2. był zatrudniony co najmniej przez 12 miesięcy na statku rybackim, o którym mowa w pkt 1, lub był armatorem albo współarmatorem lub właścicielem albo współwłaścicielem pracującym na tym statku w okresie ostatnich 24 miesięcy przed dniem, w którym decyzja o przyznaniu pomocy z tytułu trwałego zaprzestania działalności połowowej przy użyciu tego statku rybackiego stała się ostateczna, jednak nie później niż w dniu wykreślenia tego statku rybackiego z rejestru statków rybackich. W ocenie organu niespełnienie przez wnioskodawcę powyższego kryterium zostało stwierdzone w oparciu o fakt, iż ubiegający się o pomoc finansową nie opłacił składek na ubezpieczenia społeczne za cały okres, tj. za okres ostatnich 24 miesięcy przed dniem, w którym decyzja o przyznaniu pomocy z tytułu trwałego zaprzestania działalności połowowej przy użyciu statku rybackiego ... stała się ostateczna, jednak nie później niż w dniu wykreślenia tego statku rybackiego z rejestru statków rybackich. Mając powyższe na uwadze decyzją z dnia ... stycznia 2011 r. Nr ... Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej. Decyzją z dnia ... maja 2011 r. Nr ... Prezes ARiMR utrzymał ją w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1634/11 uchylił decyzję Prezesa ARiMR z dnia... maja 2011 r. Nr ... W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż wnioskodawca spełnił kryteria dostępu do pomocy wskazane w § 23 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, a zatem pomoc o dofinansowanie winna być mu przyznana. Prezes ARiMR złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku, jednak w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym A. J. zmarł co skutkowało tym iż, Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił toczące się w sprawie postępowanie kasacyjne. Pismem z dnia ... listopada 2012 r. E. J., Ł. J., P. J. i K. J. wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania, wskazując, że są spadkobiercami skarżącego zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt I Ns 224/12. Z uwagi na fakt, iż spadkobiercy skarżącego stwierdzili, że przystępują do udziału w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 392/12 podjął zawieszone postępowanie a następnie oddalił skargę kasacyjną. Wobec powyższego wystąpiono o wypłatę w równych częściach każdemu ze spadkobierców, tj. E. J., Ł. J., K. J. oraz P. J. rekompensaty finansowej, która w świetle orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2026/12 należała się A. J. Odnosząc się do powyższego Prezes ARiMR podniósł, że zgodnie z § 49 rozporządzenia wykonawczego następca prawny wnioskodawcy może wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy w przypadku operacji realizowanych w ramach środków, o których mowa w § 1 pkt 1-4 rozporządzenia. Z przywołanego przepisu można a contrario wysnuć wniosek co do tego, iż następca prawny wnioskodawcy w przypadku operacji realizowanej w ramach środka, o którym mowa w § 1 pkt 5 lit. e) rozporządzenia wykonawczego, do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy wstąpić nie może. Ponieważ wniosek o przyznanie pomocy finansowej na realizację operacji dotyczącej utraty miejsca pracy w wyniku trwałego wycofania z eksploatacji jednostki rybackiej ... został złożony w ramach środka 1.5 organ przyjął, że ustawodawca nie przewidział możliwości wstąpienia następcy prawnego wnioskodawcy do toczącego się postępowania w sprawie przyznania pomocy na miejsce wnioskodawcy, wobec czego spadkobiercom po zmarłym A. J., tj. E. J., Ł. J., K. J. i P. J. nie przysługuje prawo przyznania pomocy, o którą ubiegał się spadkodawca. Wobec zaistniałej sytuacji oraz w świetle orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2026/12, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję, tj. decyzję o odmowie przyznania pomocy oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Z uwagi na fakt, iż przepis art. 138 § 1 pkt 2 Kpa nie określa przesłanek wydania decyzji o uchyleniu decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji uznano, że kwestia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji nie została uregulowana we wskazanym przepisie. Zatem w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji, tj. przepis art. 105 § 1 Kpa. Jedną z przyczyn bezprzedmiotowości postępowania jest przyczyna podmiotowa, którą jest śmierć osoby fizycznej (strony), gdy sprawa ma charakter osobisty. W przypadku, gdy postępowanie toczy się w sprawie praw lub obowiązków osobistych, które nie przechodzą na następców prawnych, bo są związane z określoną osobą, jej kwalifikacjami osobistymi, działalnością prowadzoną osobiście, śmierć strony daje podstawę do umorzenia postępowania. Decyzję Prezesa ARiMR zaskarżyli spadkobiercy A. J. zarzucając jej naruszenie: 1. art. 138 § 1 pkt. 2 KPA wskazując brak podstaw do wydania decyzji o uchyleniu decyzji z dnia 24.01.2011 r. wydanej przez Dyrektora Pomorskiego O.ddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr ... oraz art. 105 par. 1 KPA uznając, że postępowanie jako bezprzedmiotowe winno zostać umorzone z uwagi na śmierć w toku postępowania A. J. 2. naruszenie § 49 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26.06.2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania,, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 - 2013" (Dz. U. Nr 101, poz. 840) przez wysnucie wniosku a contrario, że w ramach środków, o których mowa w par; 1 pkt. 1-4 tego Rozporządzenia, następcy prawni ubiegającego się o rekompensatę nie mogą przystąpić do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego ubiegającego się. W uzasadnieniu skargi podkreślono m. in. że gdyby skarżący nie mogli wstąpić do toczącego się postępowania w sprawie przyznania pomocy w miejsce ubiegającego się o tę pomoc, to NSA w Warszawie nie podjąłby postępowania z udziałem skarżących. Poza tym A. J. uczestniczył w toku postępowania przed organami administracyjnymi I i II instancji, również przed WSA w Warszawie, a zmarł dopiero po wniesieniu skargi kasacyjnej do NSA, dlatego wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 105 KPA nie znajduje uzasadnienia i nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania. Skarżący są zdania, że brak jest przesłanki obiektywnej bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, bowiem ono zostało zakończone, a postępowanie przed NSA toczyło się z udziałem następców prawnych, uznanych w tym postępowaniu jako strony, co kłóci się z wywodami zaskarżonej decyzji o bezprzedmiotowości postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Na wstępie przypomnieć jednak trzeba iż orzekający w I instancji Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił A. J. przyznania pomocy na operację utrata miejsca pracy w wyniku trwałego wycofania z eksploatacji jednostki rybackiej ..., natomiast organ odwoławczy uchylił to rozstrzygnięcie oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu własnej decyzji organ II instancji powołał się na art. 105 § 1 k.p.a. przyjmując iż w sprawie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania z przyczyny podmiotowej którą jest śmierć strony (A. J.) i to w sytuacji kiedy sprawa ma charakter osobisty tzn. taki że prawa i obowiązki zmarłego nie przechodzą na jego następców prawnych. Odnosząc się do powyższego wskazać jednak należy że śmierć A. J. nastąpiła w toku trwania postępowania sądowoadministracyjnego a mówiąc precyzyjniej na etapie postępowania kasacyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Otóż tenże sąd najpierw zawiesił toczące się przed nim postępowanie a następnie podjął je z udziałem następców prawnych ww. Mało tego NSA oddalił skargę kasacyjną organu (sprawa o sygn. akt II GSK 2026/12) od wyroku tut. Sądu wydanego w dniu 6 marca 2013 r. (sygn. akt V SA/Wa 1634/11) w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych. W tej ostatniej sprawie WSA w Warszawie stwierdził (zob. str. 9 uzasadnienia wyroku), że A. J. w pełni wykazał spełnienie przesłanek do przyznania mu żądanej pomocy w ramach środka 1.5 Rekompensaty społeczno gospodarcze w celu zarządzania krajową flota rybacką na operację utrata miejsca pracy w wyniku trwałego wycofania z eksploatacji jednostki rybackiej ... Ta pomoc z prawnego punktu widzenia ma niewątpliwie charakter odszkodowawczy a więc majątkowy, a zatem podlega dziedziczeniu, albowiem to na spadkobierców zmarłego przechodzą roszczenia tego typu i odpowiadające im obowiązki uregulowane w przepisach szczególnych (zob. art. 922 § 1 kodeksu cywilnego). W ocenie Sądu wadliwy jest pogląd wyrażony przez organ iż z § 49 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie (...) – Dz. U. nr 101/2009 poz. 840 wynika iż następca prawny wnioskodawcy (A. J.) w ramach środka o którym mowa w jego § 1 pkt 5 lit. e nie może wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy. Wadliwość tego poglądu wynika z faktu iż takie wstąpienie miało de facto miejsce a jego prawidłowość została usankcjonowana przez NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 2026/12, który prowadził ją z udziałem następców prawnych A. J. Niezależnie od tego o czym mowa powyżej Sąd stoi na stanowisku iż w sprawie niniejszej brak było podstaw prawnych do zastosowania przez organ odwoławczy art. 105 § 1 k.p.a. Postępowanie w tejże sprawie nie stało się bowiem bezprzedmiotowe ze względu na śmierć strony w postępowaniu kasacyjnym (przed NSA). Owa bezprzedmiotowość zachodzi bowiem wówczas gdy sprawa która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła taki charakter w jego toku. Inaczej mówiąc gdy organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu wyroku z dnia 9 listopada 1995 r. sygn. akt II ARN 50/95 – OSNAPiUS nr 11/1996 poz. 150 Sąd Najwyższy podkreślił, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją art. 105 § 1 kpa nie może być interpretowany rozszerzająco. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Z kolei w wyroku NSA z dnia 25 lipca 1986 r. IV SA 314/86, GAP 1988 nr 1 s 44 stwierdzono m.in., że organ odwoławczy który uchylił decyzję organu I instancji nie ma uzasadnienia dla jednoczesnego umorzenia postępowania przed tą instancją jeżeli odwołujący się żąda rozpatrzenia sprawy co do istoty. Żądanie takie świadczy bowiem o tym, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe. Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.