V SA/Wa 192/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skarg M. K. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie poprzez ustanowienie adwokata. M. K. wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku, jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi sam, posiada nieruchomość rolną o pow. 5,96 ha oraz 4/16 z 2,01 ha, natomiast nie posiada innych nieruchomości zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, iż uzyskuje miesięczny dochód w wysokości od 1.500 do 1.800 zł z tytułu prac dorywczych, jak również 586,58 zł z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu podniósł, iż jest obowiązany płacić alimenty na trzy córki w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Skarżący przedstawił również inne wydatki miesięczne: opłata za mieszkanie – 800 zł; opłaty za wodę, energię elektryczną i gaz – 300 zł; bilet miesięczny – 120 zł, jak również wydatki roczne: podatek rolny – około 300 zł; melioracja – około 250 zł. Dodatkowo wskazał, iż "grunty rolne zostały zajęte przez komornika na poczet zaległych alimentów". W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] 2014 r. wyjaśnił, iż dochody które uzyskuje nie wystarczają na pokrycie wszystkich wydatków, w związku z czym rośnie jego zadłużenie z tytułu obowiązku alimentacyjnego. Wskazał, iż zamieszkuje wraz z konkubiną, córką konkubiny i jej matką w wynajmowanym mieszkaniu, jednakże nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Za mieszkanie płaci miesięcznie 800 zł. Wnioskodawca załączył do pisma m. in. historię swojego rachunku bankowego za okres od 8.06.2011 r. do 10.03.2014 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia przyjąć należało, iż w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść wydatku na koszty sądowe. Analiza złożonych oświadczeń prowadzi bowiem do wniosku, iż skarżący pożytkuje całe osiągane dochody na wydatki związane z mieszkaniem i utrzymaniem, a nadto ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec trzech córek, z którego nie wywiązuje się terminowo. Wzięto przy tym pod uwagę oświadczenie o zajęciu posiadanych gruntów rolnych przez komornika na poczet zaległości alimentacyjnych. Należało również zauważyć, iż jednocześnie skarżący zainicjował postępowanie sądowe w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 191/14, w której również został wezwany do wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Okoliczności te przemawiają za uznaniem wnioskodawcy za osobę, dla której poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować uszczerbek w niezbędnym utrzymaniu. W pozostałym zakresie wniosek został uznany za niezasadny. Przypomnieć bowiem należy, iż podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa przez co jego udzielenie winno być ważone również pod kątem celowości stosowania z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko—radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W konsekwencji – kierując się zasadą prawa do sądu – przyjąć należało, że wnioskodawca zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie spowoduje wstrzymania biegu sprawy oraz nie pozbawi strony możliwości wystąpienia z takim wnioskiem na dalszym jej etapie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.