V SA/Wa 1928/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Mokotów z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] ; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz M.kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi [...] w Warszawie (dalej: MJWPU, strona lub skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor IAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] września 2018 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – M. (dalej: "Naczelnik US", "organ I instancji" lub "organ egzekucyjny") z [...] kwietnia 2018 r. nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do majątku [...] na podstawie tytułu wykonawczego [...] z ...listopada 2013 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: Naczelnik US prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułu wykonawczego obejmującego niepodatkowe należności budżetowe za lata 2011-2012 w łączne kwocie 1 844 655,00 zł. W celu realizacji należności dochodzonej przedmiotowym tytułem wykonawczym organ egzekucyjny dokonał w dniu 11 grudnia 2013 r. zajęcia rachunku bankowego w mBank S.A., zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku w dniu 23 grudnia 2013 r. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] Zobowiązany odebrał w dniu 23 grudnia 2013 r. Nadto zawiadomieniem z 9 lipca 2015 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego w Polskim Banku Spółdzielczym w [...] oraz ponownie w mBank S.A. oraz zawiadomieniem z 12 listopada 2015 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego w Banku Handlowym S.A. w W.. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienia: Polski Bank Spółdzielczy w [...] poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego dla wymienionego w piśmie dłużnika. Bank Handlowy S.A. w W. w odpowiedzi poinformował, że na rachunku brak jest środków, z których możliwa byłaby realizacja tytułu egzekucyjnego. W ramach realizacji zajęcia mBank przekazał organowi egzekucyjnemu w dniu 27 grudnia 2013 r. kwotę 28 519,09 zł natomiast wskutek pobrania należności u zobowiązanego w 2014 i 2016 roku organ uzyskał środki pieniężne w wysokości 97 876,10 zł co łącznie stanowi kwotę 126 395,19 zł, która została zaliczona na poczet kosztów egzekucyjnych. Z protokołu o stanie majątkowym sporządzonego w dniu ... maja 2014 r. wynika, że [...] pracuje w [...], a mieszkanie przy ul. [...] w [...] jest własnością matki Zobowiązanego, Zobowiązany nie posiada majątku nieruchomego, wierzytelności, akcji, obligacji ani praw majątkowych, a także nie został odnotowany jako właściciel środków transportowych. W dniu 4 października 2016 r. został sporządzony protokół przesłuchania Strony w sprawie zaległości objętych tytułami wykonawczymi. Na tę okoliczność zobowiązany oświadczył, że Jego środki utrzymania stanowi: emerytura i gabinet stomatologiczny znajdujący się w [...]. Adresem zamieszkania jest [...] i tutaj znajduje się cały majątek, a mieszkanie w Polsce stanowi własność matki. Zobowiązany oświadczył, że na terenie RP nie posiada żadnego majątku i posiada wyłącznie obywatelstwo szwedzkie. Pismem z 29 sierpnia 2017 r. Wierzyciel (Skarżący) przekazał kopię wykazu majątku sporządzonego przez [...] zgodnie z art. 913 Kodeksu postępowania cywilnego w dniu 25 lipca 2017 r. przed Sądem Rejonowym dla W. M. XVI Wydział Cywilny. Z wykazu majątku wynika, że zobowiązany uzyskuje dochody z tytułu emerytury oraz wykonywania działalności gospodarczej na terenie [...]. W związku z powyższym organ egzekucyjny stwierdzając, że prowadzone na terenie Polski postępowanie egzekucyjne nie przyniesie efektu w postaci uregulowania ciążących zobowiązań pieniężnych, postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. o numerze wskazanym wyżej, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego, zgodnie z art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". W uzasadnieniu wskazał, że zarówno pod adresem Warszawa ul. [...], jak i w innych miejscach na terenie kraju, zobowiązany nie posiada żadnych składników majątkowych podlegających egzekucji. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem MJWPU wniosła zażalenie. W uzasadnieniu wskazała, że decyzją z [...] września 2013 r. nr [...] zobowiązała [...] do zwrotu kwoty 1 844 655,00 zł wraz z odsetkami w związku z nieprawidłową realizacją projektu [...], a prowadzone postępowanie doprowadziło do pokrycia kosztów egzekucyjnych w wysokości ok. 120 000,00 zł jednak na poczet należności głównej i odsetek nie wyegzekwowano żadnych środków. Wierzyciel mając na uwadze fakt, że Zobowiązany sporządził wykaz majątku, z którego wynika, że posiada dochody z tytułu emerytury oraz działalności gospodarczej na terenie Szwecji podnosi, iż organ egzekucyjny zaskarżonym postanowieniem nie wykazał braku możliwości zastosowania ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych. W związku z powyższym Wierzyciel wnioskuje o podjęcie weryfikacji co do możliwości prowadzenia egzekucji wobec majątku [...] na terenie [...]. Uznając bezzasadność wniesionego zażalenia, Dyrektor IAS postanowieniem z [...] września 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie istotna jest weryfikacja, co do możliwości prowadzenia egzekucji wobec majątku Zobowiązanego na terenie tego kraju pod kątem art. 2 pkt 7 ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 425 dalej jako u.o.w.p.), a także umów międzynarodowych, którymi są Traktat Akcesyjny, Konwencja o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich z 26 lipca 1995 r. (Dz.U. z 2009 r. nr 208 poz.1603) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. W ocenie organu odwoławczego z przepisów tych nie wynika uprawnienie do odzyskiwania kwot objętych tytułem wykonawczym nr [...] z 7 listopada 2013 r. w ramach egzekucji zagranicznej. Tak więc ww. należności nie mogą być egzekwowane za granicą na podstawie art. 2 pkt 7 u.o.w.p. Uprawnienie dochodzenia tych należności nie wynika również z Konwencji zawartej między Rządem RP a Rządem [...] w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (Dz.U. z 2006 r. poz. 193. ze zm.) - art. 26 "Pomoc w poborze podatków". Od przedmiotowego postanowienia MJWPU złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła naruszenie: 1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez wyciągnięcie nielogicznych wniosków z zebranego materiału dowodowego i uznanie, że Zobowiązany nie posiada majątku wobec którego mogą być prowadzone czynności egzekucyjne, podczas gdy z zebranego materiału wynika co innego; 2. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie poprzez błędna interpretację przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 7 u.o.w.p. Zdaniem Skarżącej istnieją podstawy prawne dla prowadzenia egzekucji zagranicznej należności wynikających z projektów unijnych zrealizowanych z naruszeniem prawa. W szczególności podstawę tą i ścieżkę egzekwowania takich należności formułuje art. 2 pkt 7 u.o.w.p., Traktat Akcesyjny - rozporządzenie ogólne (m.in. art. 143 ust. 2) - ustawa o finansach publicznych (m. in. art. 60, art. 66, art. 207) - ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem co podkreślono konsekwencją podążania wskazaną ścieżką formalną powinno być wystąpienie przez organ egzekucyjny z wnioskiem do państwa członkowskiego o udzielenie pomocy w zakresie odzyskania należności pieniężnych na podstawie art. 94 w zw. z art. 87 i 40 u.o.p.w. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Badając zaskarżone postanowienie we wskazanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, było ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] września 2018 r., wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do majątku [...], na podstawie tytułu wykonawczego [...] z 7 listopada 2013 r. Należy wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić w każdym jego stadium i ma na celu zakończenie tego postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego wiąże się z wystąpieniem trwałych przeszkód uniemożliwiających dalsze jego prowadzenie i oznacza, że nie jest realizowany jego cel. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są w znacznej części następstwem pojawienia się przyczyn niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne na podstawie przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a. lub fakultatywne na podstawie przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., który stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podkreślenia wymaga, ze zaistnienie przesłanki wskazanej w art. 59 § 2 u.p.e.a., nie nakłada na organ obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie daje taką możliwość. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na tej podstawie może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten nakłada na organ egzekucyjny obowiązek zbadania istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Konieczne jest zatem wszechstronne rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy egzekucyjnej, prowadzące do ustalenia przez organ egzekucyjny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów, że osoba zobowiązana nie posiada majątku wystarczającego do zaspokojenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "w przypadku stwierdzenia" wskazuje, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji, która powinna być załączona do akt postępowania, stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2798/15). Podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi bowiem prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny, z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji. Podkreślenia również wymaga, że badanie istnienia tej przesłanki musi odnosić się do aktualnego stanu faktycznego, czyli na dzień wydania postanowienia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1011.2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 331/16). Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje zatem na podstawie uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt II FSK 169/10). Podjęcie rozstrzygnięcia w tej sprawie powinno być poprzedzone przeprowadzeniem wyczerpującego postępowania, co do ustalenia istnienia przesłanki umorzenia z art. 59 § 2 u.p.e.a. Analiza treści zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że nie ustalono okoliczności ziszczenia się fakultatywnej przesłanki uzasadniającej umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wobec niezbadania okoliczności prowadzących do oceny zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., Sąd uznaje podjęte rozstrzygnięcie za nieuzasadnione. Zgodnie art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd podziela zarzuty skargi, iż naruszenie tych przepisów prawa procesowego, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego doprowadziłoby organ do innych wniosków w zakresie istnienia przesłanki umorzenia, ewentualnie po jej stwierdzeniu, już w ramach uznania - do kierunku wyboru rozstrzygnięcia. Podobnie nie można wykluczyć, że do takich wniosków doprowadziłoby wyczerpujące, nawiązujące do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ustalić stan faktyczny w oparciu o całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniając przedstawione wyżej wywody i wykładnię prawa. W szczególności organ powinien ponownie rozważyć podnoszone przez Skarżącą już w zażaleniu, a następnie w skardze, argumenty dotyczące możliwości prowadzenia egzekucji wobec całości majątku Zobowiązanego, w tym w ramach egzekucji zagranicznej. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a w pkt 2 wyroku.