V SA/Wa 1947/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. D. i D. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1947/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. D. i D. D. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1947/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym B. D.i D. D. prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą "..." z siedzibą w W. zażądali zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tożsamych w treści wniosków o przyznanie prawa pomocy Skarżący powołali się na bardzo trudną sytuację finansową spowodowaną narastającymi od 2014 r. stratami i brakiem dochodów bieżących. Małżonkowie wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Oświadczyli, że skarżąca B. D. nie uzyskuje żadnego dochodu, a skarżący D. D. pobiera emeryturę w wysokości ... zł netto. Natomiast do miesięcznych wydatków zaliczyli ratę kredytu – ...zł oraz koszty utrzymania domu – ok. ... zł. Jako składniki majątku małżonkowie wymienili współwłasność domu położonego w miejscowości ... o powierzchni ... m kw i wartości ok. ... zł oraz nieruchomość położoną w miejscowości ... o powierzchni ... m. kw i wartości ok. ... zł. Skarżący D.D. jest leasingobiorcą samochodu marki Dacia Duster (rok produkcji 2013). W związku z tym, iż informacje zawarte we wnioskach Skarżących okazały się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego wezwano pełnomocnika skarżących do nadesłania dodatkowych dokumentów. Pełnomocnik uczynił zadość wezwaniu przy pismach z 12 i 13 października 2016 r. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W ocenie starszego referendarza sądowego Skarżący nie wykazali, że spełniają ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w tym zakresie. Skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego orzeczenia. W sprzeciwie zarzucono: 1. naruszenie przepisu postępowania mającego wpływ na wynik postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: "p.p.s.a."), polegające na błędnym uznaniu, iż Skarżący nie wyjaśnili stanu ich środków finansowych oraz że okoliczności związane ze spłacaniem kredytu oraz stratami wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej nie są wystarczającymi przesłankami do przyznania prawa pomocy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, iż Skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, 2. naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie polegające na braku zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu Skarżącym, którzy nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Do sprzeciwu załączono kopie: postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w ... r. o ustaleniu wysokości wydatków gotówkowych z tytułu należności biegłego za sporządzenie operatu szacunkowego zajętej nieruchomości na kwotę .... zł, obwieszczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. ... o terminie opisu i oszacowania nieruchomości, doręczenia operatu szacunkowego nieruchomości w sprawie egzekucyjnej ..., protokołu opisu i oszacowania nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w W. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze ..., pisma komornika w sprawie egzekucyjnej ... z ... maja 2016 r. z załączoną kopią operatu szacunkowego nieruchomości, odpisu pozwu o zapłatę .. zł w postępowaniu nakazowym z dnia 27 lipca 2015 r. złożonego przez miasto i gminę C.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Skarżący nie zgadzają się z odmową przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy słusznie uznał, że wykazywana przez Skarżących strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Powyższa strata nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, lecz powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a skutkiem tego jest jedynie brak dochodu do opodatkowania. Przy wysokich przychodach strata może być efektem wydatków inwestycyjnych, czy działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. Konsekwentnie, brak dochodu do opodatkowania nie oznacza, że strona jest pozbawiona realnych środków finansowych. Skarżący prowadzą wspólnie jedną spółkę cywilną – ... s.c. Jednakże, z Informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2015 złożonej przez B. D. wynika, że przychód spółki wyniósł ... zł, a koszty uzyskania przychodu spółki wyniosły ... zł – co powoduje, że wykazana została strata spółki w wysokości ... zł. Natomiast z Informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2015 złożonej przez D. D. wynika, że przychód spółki wyniósł ... zł, koszty uzyskania przychodu spółki wyniosły ... zł, a strata wykazana przez spółkę wynosi ... zł. Powyższe różnice w dokumentacji małżonków nasuwają uzasadnione wątpliwości, co w konsekwencji uniemożliwiło przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Prawidłowo także w ocenie Sądu referendarz uznał, że Skarżący nie wyjaśnili faktycznego stanu ich środków pieniężnych z uwagi na niespójność złożonych oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej z przedstawionymi dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. Ponadto, w świetle zawartego w sprzeciwie stwierdzenia, że Skarżący zawarli umowę kredytową w ... maja 2011 r. słuszne wątpliwości co do oświadczeń o sytuacji majątkowej wzbudza brak informacji o spłacie rat kredytowych w czerwcu i lipcu 2016 r. z jedynego wskazanego przez Skarżących rachunku. Sąd w tym miejscu podkreśla, że starszy referendarz sądowy w zarządzeniu z 22 września 2016 r. wyraźnie podkreślił konieczność nadesłania wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Ponadto, wbrew temu, co wskazuje w sprzeciwie pełnomocnik Skarżących, starszy referendarz sądowy w postanowieniu prawidłowo wskazał, że rata kredytu wynosi ... zł (strona 4 postanowienia akapit pierwszy). Jednakże, fakt ten nie może przemawiać za przyznaniem Skarżącym prawa pomocy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone zostało stanowisko, zgodnie z którym zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). W odniesieniu do kwestii podniesionego w sprzeciwie postępowania egzekucyjnego Sąd stwierdza, że nie jest to okoliczność przemawiająca za przyznaniem Skarżącym prawa pomocy. Dokumentację tę załączono dopiero do sprzeciwu, podczas gdy pochodziła ona sprzed wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd nie może zatem uznać, że Skarżący składali dokumentację w sposób rzetelny. Ponadto, z powyższego wynika, że Skarżący mimo egzekucji skierowanej do ich majątku pozostają w obrocie gospodarczym, kontynuując prowadzoną działalność. W oparciu o powyższe Sąd stwierdza, że w sprawie nie naruszono w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd nie dopatrzył się także w sprawie naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Realizacji konstytucyjnego prawa do sądu przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP służyło wprowadzenie instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być ono stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 297/08, a także postanowienie z dnia 6 grudnia 2012 r., II OZ 1079/12; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie takie uzasadnione powody nie wystąpiły, zatem w sytuacji odmowy prawa pomocy nie naruszony został art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Za zasadnością przyznania prawa pomocy muszą przemawiać wyjątkowe okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Takich okoliczności słusznie w sprawie nie dopatrzył się starszy referendarz sądowy. W ocenie Sądu wydane w niniejszej sprawie orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.