V SA/Wa 1987/13

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu [...] 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P.W. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z [...] 2013 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada dom o pow. 100 m2, mieszkanie o pow. 79 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,5 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani oszczędności. W rubryce 10 wniosku wskazał, że on i jego żona osiągają dochody z tytułu emerytury w wysokości 2.800 zł i 2.100 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia – zarządzeniem z dnia [...] 2013 r. – nadesłał pismo z dnia [...] 2013 r., sporządzone i podpisane przez swojego pełnomocnika procesowego, w którym wskazano, że skarżący nie uzyskuje dochodu z posiadanej nieruchomości rolnej, lecz otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości około 1.100 zł rocznie. Miesięczne wydatki wnioskodawcy i jego żony to: energia elektryczna – 200 zł, gaz – 100 zł, woda i kanalizacja – 200 zł, wyżywienie 500 zł na osobę, ubrania i środki czystości – 200 zł na osobę, koszty leczenia – 150 zł. Wyjaśniono również, iż skarżący zamieszkuje z żoną w domu o pow. 100 m2, małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych, lokat ani oszczędności pieniężnych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania jego rodziny uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać przede wszystkim należy, że zarówno wnioskodawca, jak też pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona posiadają stałe źródła dochodów, których łączna miesięczna wysokość (4.900 zł) nie pozwala zaliczyć skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, iż "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę". Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Ponadto – mając na uwadze, iż skarżący posiada dwie nieruchomości – należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Na marginesie dodać można, iż w dodatkowym oświadczeniu pełnomocnik wskazał jedynie, w której nieruchomości wnioskodawca zamieszkuje wraz z żoną lecz nie wyjaśnił czy druga nieruchomość przynosi jakiekolwiek dochody, do czego był wzywany (vide: punkt 3 zarządzenia z dnia 21 listopada 2013 r., k. 42 akt). Kwestia ta jest istotna z tego przede wszystkim powodu, iż pozwala na ustalenie po pierwsze: czy wnioskodawca pozyskuje jakiekolwiek korzyści majątkowe z tytułu posiadania nieruchomości (zwłaszcza jeśli w niej nie zamieszkuje), a po drugie: czy swobodnie dysponuje nieruchomością i ma możliwość dokonania obciążenia, z którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych, o czym wspomniano już wyżej cytując orzecznictwo sądowe. Porównując zatem wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (100 zł) z możliwościami zarobkowymi rodziny wnioskodawcy, przy uwzględnieniu wydatków niezbędnych dla utrzymania – które według oświadczenia strony wynoszą 2.050 zł – nie można uznać, że zasługuje na prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić bowiem trzeba, iż znaczenia dla podejmowanego rozstrzygnięcia ma właśnie wysokość ciążących na skarżącym kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.