V SA/Wa 2033/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę. Przedmiotem skargi J. K. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję z [...] czerwca 2011 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy za okres [...]. Przedmiotowa decyzja zapadłą w następującym stanie faktycznym : W dniu 13.04.2011r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P. wpłynął wniosek J. K. w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł należności głównej . Złożony wniosek argumentował trudną sytuacją materialną oraz brakiem możliwości spłaty zadłużenia. Po rozpatrzeniu sprawy wydana została decyzja nr [...] z dnia [...] .06.2011r. odmawiająca umorzenia należności składkowych. W dniu 17.06.2011r. wpłynął wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnosi o wnikliwe rozpatrzenie wniosku w trybie art.28 ust.3a z uwagi na ważny interes rodziny. Wspomnianą na wstępie decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą w zakresie ,kamieniarstwo, import-export, wyrób nagrobków z kamienia i lastryko". Na podstawie przedłożonej przez wnioskodawcę dokumentacji finansowej ustalono, że średni miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności wynosił w 2008 roku – 2.598,00zł, w 2009 roku – 3.172,00zł, w 2010 roku – 1.685,00zł. Wg nadesłanych raportów i księgi przychodów i rozchodów dochód za m-c 01/2011r. wyniósł 876,34 zł, natomiast za okres 02-05/2011 r. skarżący poniósł stratę. Na powyższą sytuację decydujący wpływ miał, w ocenie organu, jednak fakt, że zakup towarów i usług znacznie przewyższył osiągnięty dochód. Gorszy wynik finansowy uzyskany w miesiącach luty- maj 2011 r. może być bezpośrednio związany z faktem, iż skarżący inwestuje w prowadzoną działalność, wobec czego przychód z tytułu wykonania usług został oddalony w czasie. Organ przypomniał, że w oświadczeniu z dnia 27.04.2011 r. skarżący miesięczny dochód z działalności określił w wysokości 1.200,00zł. Oprócz dochodu z działalności gospodarczej J. K. osiąga dochód z tytułu użytkowania gospodarstwa rolnego. Dochód ten kształtuje się na poziomie 1.242,00 zł miesięcznie. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką J. i dwiema córkami wieku szklonym. Z uzyskiwanego dochodu pokrywane są wydatki zwierane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, które wynoszą 765,00 zł miesięcznie. Poza zaległościami składkowymi skarżący posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach: R. w kwocie 60.000,00 zł oraz P. 50.000,00 zł, które spłaca w ratach po 2.900,00 zł, aczkolwiek organ zwrócił uwagę , że dokumentów na tę okoliczność strona nie nadesłała. Przekazała tylko dokumenty świadcząc o kłopotach w spłacie kredytu samochodowego oraz zadłużenia z karty kredytowej. Ponadto strona posiada zadłużenie z tytułu podatku od nieruchomości. Dalej organ wskazał, że skarżący wraz z żoną – na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej - jest właścicielem nieruchomości położonej w P. o pow. 0,0554 ha (KW [...]) oraz użytkownikiem wieczystym nieruchomości, która stanowi własność gminy P., położonej w P. o pow. 0,2330 ha ( Kw [...]). Należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipotecznym na w/w nieruchomościach. Z oświadczenia złożonego dniu 27.04.2011r. wynika, że skarżący jest również właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 29,47 ha fizycznych, tj. 6,18 ha przeliczeniowych, domu o pow.120 m kw. położonego w P. przy ul. [...]. Posiada również majątek ruchomy w postaci: samochodu osobowego marki [...] z 2007r., samochodu osobowego marki [...] z 1999r., samochodu ciężarowego marki [...] z 1999 r. oraz przyczepy lekkiej [...]z 2009r. W dniu 25.06.2010r. dokonano zastawu skarbowego na samochodzie marki [...] tytułem nieopłaconych składek za okres 11/2009-05/2010, a w dniu 04.05.2011 r. skierowano wniosek o wpisanie zastawu skarbowego na w/w samochodzie w celu zabezpieczenia składek za okres 11/2000-11/2001, 04/2002-10/2002, 04/2003-11/2003, 03/2004-09/2004, 10/2010-02/2011. Wg informacji uzyskanej w dniu 29.04.2011 r. z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. J. K. nie korzysta z żadnej formy wsparcia udzielanej przez Ośrodek. Dalej organ wyjaśnił, że powyższy stan faktyczny nie daje podstaw do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) tj. z powodu ich całkowitej nieściągalności. Należności dochodzone są w trybie egzekucji administracyjnej – dokonano zajęcia rachunku bankowego. Zgodnie z ustawowymi zapisami dopiero zakończenie postępowania egzekucyjnego i stwierdzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego braku majątku oraz trwałej nieściągalności zadłużenia daje podstawę do uznania całkowitej nieściągalności. ZUS przypomniał także, że J. K. posiada majątek w postaci nieruchomości, na którym dokonano zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu nieopłaconych składek. Przedmiotowy majątek może w przyszłości stanowić źródło wyegzekwowania należności. Źródłem zaspokojenia zobowiązań składkowych może być również posiadany przez niego majątek ruchomy. Organ podkreślił, że umorzenie zaległych składek uzasadnia bowiem wyłącznie trwała nieściągalność, czyli brak jakichkolwiek perspektyw na odzyskanie długu. W ocenie organu umorzenie składek nie może nastąpić także na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ZUS podkreślił, że skarżący osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, z którego utrzymuje się czteroosobowa rodzina, a samo wskazanie na trudności w spłacie należności nie jest wystarczające. W ocenie organu dokumenty przedłożone przez stronę nie uzasadniają twierdzenia o wyjątkowo trudnej sytuacji , a ze zgromadzonego materiału nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego lub członka rodziny uniemożliwiał pozyskanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków. Analizując przedstawione w sprawie dokumenty nie stwierdzono również by zadłużenie wobec Zakładu powstało w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych, a wynika jedynie z nie wywiązania się z ustawowego obowiązku opłacania składek. Dlatego też Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do zastosowania instytucji o wyjątkowym charakterze jaką jest umorzenie należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji . Zarzucił jej sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonych dokumentów przez uznanie , że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z powodu ważnego interesu osoby zobowiązanej. Wyjaśnił, że powstałe zaległości nie są wynikiem celowego i umyślnego działania lecz są wynikiem zmiany przepisów, jego niewiedzy w tym zakresie i braku stosownej informacji. Ponadto podniósł, że jego dochody systematycznie maleją, a w 2011 roku istnieje realne niebezpieczeństwo ,że poniesie stratę i to nie tylko z tego powodu, że dokonał zakupu materiałów niezbędnych do prowadzenia działalności, co jest warunkiem koniecznym do kontynuowania. Wskazał także, że posiada znaczne zobowiązania kredytowe - łączne obciążenia z tego tytułu w skali miesiąca wynoszą 2.730 zł. Ma na utrzymaniu żonę i dwoje uczących się dzieci, nie posiada oszczędności, które mógłby przeznaczyć na spłatę należności. W ocenie skarżącego nie uwzględnienie wniosku o umorzenie należności i prowadzenie postępowania egzekucyjnego doprowadzi do upadku jego firmy i pozbawi go i rodzinę źródeł utrzymania, a nadto przyczyni się do powiększenia bezrobocia w mieście. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jako bezzasadna, podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako (p.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a., zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów, które skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy czym stan faktyczny nie kwestionowany przez skarżącego, ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Dlatego ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe. W związku z wnioskiem zawartym w skardze o umorzenie zaległości należy wyjaśnić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że system kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu, w uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (II UZP 6/2004 OSNP 2004/16 poz. 285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a mianowicie czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji organu. Sąd nie stosuje prawa materialnego a tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa może wyeliminować zaskarżoną decyzje z obrotu prawnego. Powyższe rozwiązanie prawne ustala granice sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Sąd zbadał, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organy obu instancji analizowały sytuację skarżącego w kontekście wskazanych wyżej przepisów. Rozpoznając wniosek skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy organ dokonał powtórnej analizy sytuacji skarżącego, uzupełnił materiał dowodowy i zajął własne stanowisko w sprawie opierając je o zgromadzony materiał dowodowy. W dokonanych rozważaniach organ wskazał na brak w sytuacji skarżącego stanu całkowitej nieściągalności zaległości o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.. Twierdzenie to oparł o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy. W ocenie Sądu istnienie znacznego majątku nieruchomego , ruchomego oraz prowadzenie działalności przynoszącej dochód powoduje, że odpadła podstawowa przesłanka pozwalająca organowi na rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych także wyczerpująco w ramach swobody uznania z jednej strony oraz zasady racjonalności dysponowania środkami publicznymi jakim są środki w ramach systemu ubezpieczeń społecznych dokonał rozważań w zakresie słusznego interesu obywatela oraz interesu społecznego, podkreślając mechanizm funkcjonowania ubezpieczeń społecznych i obowiązującej w nim zasady solidaryzmu ubezpieczonych za brak opłacania składek przez innych obywateli. Podkreślenia wymaga bowiem, że uwzględniając cele, na które są przeznaczane wpłacane składki, ZUS zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem zaległości z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie, takie stanowisko zajął WSA w Warszawie w wyroku z 29.10.2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1853/07 (LEX nr 492246) oraz w wyroku z dnia 23.10.2007 r. w sprawie sygn. akt: V SA/Wa 1368/07 (LEX nr 492274), por. także wyrok NSA z dnia 13.12.2007 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 264/07 (LEX nr 494281), gdzie wskazuje na konieczność uwzględniania w sprawach umarzania składek na ubezpieczenie społeczne ważnego interesu obywatela oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się z kolei do przesłanek wynikających z § 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141 poz. 1365 ze zm. ) podkreślić należy, że Zakład w postępowaniu o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek bada z urzędu możliwość wystąpienia określonych w nim przesłanek tj. czy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawca nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ, w oparciu o zebrany materiał dowodowy rozważył możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie występują przesłanki, o których mowa w przywołanym rozporządzeniu. Jak wynika z akt sprawy, organy i w tym zakresie poczyniły stosowne ustalenia. Rozważono zarówno sytuację życiową i materialną skarżącego. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena zgromadzonych w sprawie dowodów pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, nie nosi znamion dowolności. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób logiczny i spójny uzasadnił, że zebrany materiał dowodowy nie wykazał, a opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ przedstawił okoliczności, które świadczą o tym, że wydając decyzję nie przekroczono granic swobodnego uznania. W konsekwencji w ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Należy jeszcze raz podkreślić, że instytucja umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter wyjątkowy i tylko w bardzo szczególnych przypadkach instytucja ta może znaleźć zastosowanie. Z całą pewnością o takim przypadku nie można mówić w sprawie niniejszej, gdzie żadne szczególne zdarzenia losowe nie wystąpiły , skarżący ma zachowaną pełną zdolność do pracy zarobkowej, a nadto majątek ruchomy i nieruchomy znacznej wartości, o czym byłą już wyżej mowa. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia nie oznacza, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił