V SA/Wa 2048/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I. G.-K. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. I. G-K. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwójką dzieci, posiada mieszkanie o pow. 69 m2 oraz jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 11,9713 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż jej rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę męża w wysokości 2.600 zł brutto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku przedstawiła swoją sytuację życiową, podnosząc w szczególności, iż z uwagi na chorobę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, natomiast ponosi wydatki na leczenie. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 23 października 2014 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia 3 grudnia 2014 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż w kwietniu 2014 r. rozwiązano z nią umowę o pracę w związku z długotrwałą niezdolnością do pracy. Ponownie opisała swoją sytuację życiową, wskazując na chorobę oraz wydatki związane z leczeniem. Przedstawiła również miesięczne wydatki jej rodziny związane z niezbędnym utrzymaniem, wskazując dodatkowo na zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie. Do pisma załączyła m. in. wyciągi z rachunku bankowego, a także dokumenty wskazujące na zadłużenie mieszkania. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.")). Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia przyjąć należało, iż sytuacja majątkowa w jakiej się znalazł jest trudna, zaś uzyskiwane dochody są w całości pożytkowane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W szczególności wzięto pod uwagę to, że wprawdzie wnioskodawczyni oświadcza, że reguluje zobowiązania prywatnoprawne z tytułu z kredytu, jednakże nie jest w stanie opłacać przez to innych opłat związanych z mieszkaniem czy leczeniem, o czym świadczą zaległości z tytułu opłat za mieszkanie (ponowne wezwanie do zapłaty z dnia 25.11.2014 r. na k. 37 akt). Analiza przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego również prowadzi do wniosku, iż poza wynagrodzeniem za pracę męża w wysokości 1.877,62 zł netto miesięcznie, wnioskodawczyni nie osiąga innych dochodów. Okoliczności te przemawiają za uznaniem wnioskodawczyni za osobę, dla której poniesienie kosztów sądowych – na obecnym etapie wpisu sądowego w wysokości 400 zł – mogłoby spowodować uszczerbek w niezbędnym utrzymaniu jej czteroosobowej rodziny. W pozostałym zakresie wniosek został uznany za niezasadny. Przypomnieć bowiem należy, iż podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa przez co jego udzielenie winno być ważone również pod kątem celowości stosowania z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W konsekwencji – kierując się zasadą prawa do sądu – przyjąć należało, że wnioskodawczyni zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie spowoduje wstrzymania biegu sprawy oraz nie pozbawi strony możliwości wystąpienia z takim wnioskiem w razie konieczności wstąpienia do sprawy profesjonalnego pełnomocnika. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.