V SA/Wa 2141/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 2141/16. P. Spółka z o.o. z siedzibą w Ł., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi zł, wartość środków trwałych wynosi zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy wyniosła zł. Skarżąca posiada rachunek bankowy na którym zgromadzono środki w wysokości zł. Wskazano nadto, iż Spółka posiada środki pieniężne "w kasie" w kwocie zł. W uzasadnieniu podniesiono, iż Spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej z uwagi na niezrealizowanie projektów oraz żądanie zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania. Skarżąca posiada liczne zobowiązania z następujących tytułów: wynagrodzenia – zł; VAT – zł; PIT-4 – zł; ZUS – zł. Do wniosku załączono kopie: bilansu na dzień 31.12.2015 r. oraz rachunku zysków i strat za rok 2015, wyciągu z rachunku bankowego z miesiąca maja 2016 r., a także zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i innych dokumentów wystawionych w postępowaniu egzekucyjnym. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 26 sierpnia 2016 r. Skarżąca wyjaśniła, iż nie zawiesiła prowadzenia działalności gospodarczej, nie zostało wobec niej wszczęte postępowanie likwidacyjne, jednakże Spółka nie uzyskuje dochodu. Wyjaśniła przy tym, iż poszukuje nowych możliwości prowadzenia działalności z uwagi na fakt, iż poprzednie przedsięwzięcie było przedsięwzięciem celowym, dla którego Spółka została założona. Do pisma załączyła kopie następujących dokumentów: wykaz środków trwałych na dzień 25.08.2016 r., zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2014 - 2015, deklaracje VAT-7 za okres od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r., rachunek zysków i strat za 2015 r., bilans według stanu na dzień 31.05.2016 r., wstęp do sprawozdania finansowego za 2015 r. wraz z informacją dodatkową, wyciągi z rachunku bankowego, raporty kasowe, a także dokumenty egzekucyjne. Ponadto przedłożono oświadczenie Prezesa Zarządu z dnia 24 sierpnia 2016 r. o niepobieraniu wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji. Postanowieniem z 14 września 2016 r. starszy referendarz sądowy przyznał Spółce prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 29 września 2016 r. (data nadania) Skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego w części odmawiającej przyznania prawa pomocy i wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: błędne uznanie, że okoliczność otrzymania przez Skarżącą dofinansowania w wysokości ponad złotych stanowić może o sytuacji finansowej, która pozwalałaby na uiszczenie wpisu, podczas gdy cała kwota dotacji została przeznaczona na zakup i budowę urządzeń w ramach realizowanego projektu, a co więcej, kwota dofinansowania w żadnej wysokości nie mogłaby zostać przeznaczona przez Skarżącą na pokrycie kosztów postępowania, bowiem implikowałoby to, jako wydatkowanie środków niezgodnie z przeznaczeniem, koniecznością zwrotu wszystkich środków pochodzących z dofinansowania, niezasadne pominięcie okoliczności, że wszystkie środki trwałe posiadane przez Spółkę stanowią urządzenia będące przedmiotem realizowanego w ramach uzyskanego dofinansowania projektu i nie mogą one zostać zbyte z uwagi na zasadność kontynuowania projektu, a tym samym Skarżąca w istocie nie ma żadnych środków trwałych, które mogłyby zostać sprzedane celem pozyskania środków pieniężnych na uiszczenie wpisu, a jednocześnie nie ma żadnej możliwości zdobycia funduszy na pokrycie wydatków, pominięcie przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia okoliczności, że Spółka nie prowadzi działalności zarobkowej, nie uzyskuje dochodów oraz posiada liczne zobowiązania i nie ma możliwości uzyskania środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego, będące skutkiem powyższego naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego niezasadne niezastosowanie i odmówienie przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji, w której Skarżąca w sposób zupełny wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienia pełnych kosztów postępowania, a nadto nie ma możliwości ich uzyskania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę zł. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki starszy referendarz sądowy prawidłowo uznał, że zasadne jest częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego ponad kwotę zł, co oznacza, że rozpoznanie skargi będzie możliwe po uiszczeniu wpisu sądowego w wysokości zł. Rozpoznając wniosek referendarz porównał stan majątkowego posiadania Spółki z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych, do których na obecnym etapie sprawy należy wpis sądowy od skargi w wysokości zł w rozpoznawanej sprawie oraz wpis sądowy w wysokości zł należny w sprawie V SA .... . Sąd podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu z 14 września 2016 r. zgodnie z którą wnioskująca Spółka wykazała, że nie jest w stanie ponieść wydatku w łącznej wysokości zł tytułem kosztów sądowych, jednakże analiza złożonych oświadczeń majątkowych, jak również dokumentów finansowych Spółki, nie daje podstaw do przyjęcia, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Słusznie referendarz sądowy zauważył, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. W załączonej do akt sprawy informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu na dzień 28 czerwca 2016 r. z rejestru przedsiębiorców, pobranej na podstawie art. 4 ust. 4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.) nie ma wpisów w rubrykach dotyczących zaległości, likwidacji, postępowania naprawczego, układowego czy upadłościowego czy też informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością Skarżąca nie może w całości przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności Spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem orzeczenia.wsa.gov.pl). W orzecznictwie utrwalony jest również pogląd, zgodnie z którym, osoby prawne winny w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. o sygn. akt GZ 61/0 oraz GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r o sygn. akt II GZ 478/12). Warto jeszcze wskazać na pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, zgodnie z którym, skoro przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Podnoszone w sprzeciwie twierdzenie że Spółka nie prowadzi działalności zarobkowej, nie uzyskuje dochodów, oraz posiada liczne zobowiązania, kłóci się z definicją działalności gospodarczej zawartą w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U z 2015 r. poz. 584), zgodnie z którą działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Odnosząc się do zarzutu błędnego uznania przez referendarza sądowego, że okoliczność otrzymania przez Skarżącą dofinansowania w wysokości ponad złotych stanowić może o sytuacji finansowej, która pozwalałaby na uiszczenie wpisu, w sytuacji, w której cała kwota dotacji została przeznaczona na zakup i budowę urządzeń w ramach realizowanego projektu, a co więcej, kwota dofinansowania w żadnej wysokości nie mogłaby zostać przeznaczona przez Skarżącą na pokrycie kosztów postępowania, bowiem implikowałoby to, jako wydatkowanie środków niezgodnie z przeznaczeniem, koniecznością zwrotu wszystkich środków pochodzących z dofinansowania, wskazać należy, że w zaskarżonym postanowieniu brak stwierdzenia, że Spółka może przeznaczyć na pokrycie wpisu sądowego środków uzyskanych tytułem dotacji. Pełnomocnik Skarżącej we wniesiony sprzeciwie twierdząc, że cała kwota dotacji została przeznaczona na zakup i budowę urządzeń w ramach realizowanego projektu, nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie tego faktu. Podkreślić należy, że prowadząc działalność gospodarczą każdy podmiot powinien zapewnić sobie środki na pokrycie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Nie można przyjąć twierdzeń Spółki, że całą swoja działalność opiera na udzielonych dotacjach, bo składając wniosek o dofinasowanie musiała posiadać jakikolwiek swój majątek. Zwrócić również należy uwagę, że referendarz sądowy uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, że analiza posiadanych przez Spółkę środków trwałych dokonany na podstawie listy środków trwałych na dzień 25.08.2016 r., prowadzi do wniosku, że są to składniki wysoce specjalistyczne (linia produkcyjna, urządzenia laboratoryjne), których zbycie w celu pozyskania środków finansowych na koszty sądowe, mogłoby być utrudnione, a co za tym idzie, mogłoby wymagać dłuższego okresu aniżeli termin zakreślony do uiszczenia wpisu sądowego. Sąd zgadza się z oceną wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu, iż istotna dla podjętego rozstrzygnięcia jest okoliczność, iż mimo tego, że Spółka – jak twierdzi – nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodu, to jest w stanie przeznaczać środki finansowe na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników, co wynika z przedstawionych raportów kasowych. Z przedstawionych raportów kasowych wynika również, iż jeden ze wspólników Spółki dokonuje dopłat, zwanych w tych dokumentach "pożyczkami" – w dniu 10.05.2016 r. w wysokości zł (vide: k. akt sądowych), w dniu 1.06.2016 r. w wysokości zł (vide: k. akt sądowych) oraz w dniu 11.07.2016 r. w wysokości zł (vide: k. akt sądowych). Warto w tym miejscu przedstawić znany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Odnosząc się z kolei do wykazywanych trudności finansowych Spółki, zauważyć w pierwszej kolejności należy, że z przedłożonego zeznania podatkowego CIT-8 za 2014 r. wynika, że Skarżąca osiągnęła dochód znacznych rozmiarów, bowiem w wysokości zł, uzyskując w tym roku przychody w wysokości zł (vide: k. akt sądowych). Z kolei z zeznania podatkowego PIT-8 za 2015 r. wynika, że Spółka odnotowała stratę w wysokości zł, jednakże wynikała ona z nadwyżki kosztów działalności nad uzyskanymi przychodami, które w 2015 r. wyniosły zł. Przypomnieć zatem należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Ponadto, jak to już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Warto na koniec wskazać na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, w których stwierdzono, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez Spółkę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że jest ona w stanie pokryć w pełnym zakresie koszty sądowe, a w więc na obecnym etapie wpis sądowy, który w dwóch sprawach wynosi łącznie zł, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o przyznaniu prawa pomocy poprzez zwolnienie Spółki od wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie ponad kwotę zł. Poniesienie jednorazowego wydatku w wysokości zł nie przekracza możliwości majątkowych Spółki. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.