V SA/Wa 2189/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L.P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. L.sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "skarżąca, "spółka" lub "wnioskodawca") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od koszów sądowych oraz ustanowienie adwokata w osobie K.T.– wspólnika skarżącej spółki. Powyższy wniosek umotywowała bardzo trudną sytuacją ekonomiczną spółki. Podkreśliła, że na koniec czerwca 2016 r. odnotowała stratę w wysokości ... zł, a jej łączna strata za lata 2012 – 2014 wyniosła ... zł. Ponadto spółka posiada wymagalne zadłużenie u swoich wspólników w kwocie ... zł, które dotychczas nie zostało spłacone. Wskazała również, iż nie posiada "żadnych istotnych środków finansowych ani środków trwałych". Zdaniem skarżącej, jej obecna sytuacja finansowa grozi niewypłacalnością. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi ... zł, wartość środków trwałych spółki (według bilansu za ostatni rok) wyniosła ... zł, a za ostatni rok obrotowy wypracowała dochód w kwocie ... zł. Ponadto oświadczyła, iż posiada jeden rachunek bankowy, na którym są zgromadzone środki w wysokości ... zł. Dodała, że jej zobowiązania i rezerwy na zobowiązania za rok 2015 wynoszą ... zł, a strata z lat ubiegłych według bilansu za rok 2015 zamknęła się w kwocie ... zł. Z przedłożonych do akt niniejszej sprawy rachunków zysków i strat wynika, że skarżąca spółka osiągnęła z działalności gospodarczej w ubiegłym roku zysk w wysokości ... zł, a w roku 2014 poniosła stratę w wysokości ... zł. Bilans spółki za rok obrotowy 2015 zamknął się po stronie aktywów i pasywów kwotą ... zł (w aktach sądowych sprawy znajdują się sprawozdania finansowe skarżącej za lata 2012 – 2015). Natomiast zeznanie CIT-8 za rok ubiegły wskazuje, iż spółka w roku 2015 osiągnęła dochód w wysokości ... zł przy przychodach w kwocie ... zł. Z kolei według jednostronnego rachunku zysków i strat sporządzonego na 31 lipca 2016 r., w okresie pierwszych siedmiu miesięcy bieżącego roku spółka odnotowała stratę w kwocie ... zł. Skarżąca przedłożyła również: • wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2016 r. do 7 września 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło ... zł, • raport kasowy z 30 czerwca 2016 r. wykazujący stan środków w kasie spółki w kwocie ... zł, • oświadczenia prezesa zarządu z 9 września 2016 r., stwierdzające, że: - skarżąca nie posiadała ani nie zbyła żadnych nieruchomości i ruchomości o wartości powyżej ... zł w latach 2015-2016, - prezes zarządu jest wspólnikiem spółki oraz jej wierzycielem, a ze względu na jej trudną sytuację finansową zrezygnował z pobierania wynagrodzenia i od stycznia 2015 r. przebywa na urlopie bezpłatnym, • oświadczenie prezesa zarządu z 13 września 2016 r., iż spółka nie sporządzała raportów kasowych za miesiące: maj 2016, lipiec 2016 r., sierpień 2016 r. i wrzesień 2016 r. W piśmie z 14 września 2016 r. skarżąca wskazała, że wystąpiła do ZUS i urzędu skarbowego o wydanie zaświadczeń o stanie jej zaległości (załączyła kopie stosownych wniosków z potwierdzeniem złożenia ich w Urzędzie Skarbowym ... i Oddziale ZUS w W.), Postanowieniem z 16 listopada 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza nadesłane przez skarżącą dokumenty świadczą o jej dobrej kondycji finansowej, zatem brak było podstaw do uznania, że spółka nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w kwocie ... zł. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia. Skarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieprawidłowym przyjęciu, że sytuacja finansowa spółki pozwala jej na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy prawidłowa analiza sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do wniosku, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania bez zagrożenia jej upadłości; 2) naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a., poprzez odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy, podczas gdy spółka wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca podkreśliła, że jej zobowiązania wynoszą ... zł i w każdej chwili dłużnicy mogą wezwać spółkę do zwrotu udzielonej pożyczki co doprowadziłoby do jej upadłości wobec braku środków trwałych i kapitału na spłatę wierzytelności. Zobowiązania spółki znacznie przekraczają jej aktywa i kapitał zakładowy, w związku z tym skarżąca nie jest w stanie zdobyć dodatkowych środków na funkcjonowanie. Dodała, iż strata z lat ubiegłych według bilansu na 2015 rok wyniosła ... zł. Wskazała, że zysk wskazany w roku 2015 ma znaczenie jedynie księgowe, bowiem wynika z dotacji, którą spółka otrzymała w 2015 roku za rok 2014. Nie świadczy on zatem o znacznej poprawie kondycji finansowej skarżącej. Do sprzeciwu załączono upomnienie z 7 listopada 2016 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego ... wzywające do uregulowania należności z tytułu podatku VAT w kwocie ... oraz pismo z 27 września 2016 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.wskazujące na zaległości w łącznej kwocie ... zł. W związku z rozbieżnościami w dokumentacji finansowej strony zarządzeniem z 25 stycznia 2017 r. wezwano stronę do wyjaśnienia kwestii dot. umów pożyczek zawieranych pomiędzy spółką, a jej wspólnikami, tj. K. T.oraz S. H. W piśmie procesowym z 2 lutego 2017 r. skarżąca wyjaśniła, że spółka nigdy nie udzielała wspólnikom pożyczek. Jednocześnie wskazała, że pożyczki udzielone przez wspólników spółce zostały rozdysponowane na pokrycie wkładu własnego zgodnie z umową z ... października 2012 r. na dofinansowanie projektu pn. "..." zawartej pomiędzy spółką a Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości oraz na pokrycie kosztów, które winny być pokryte w ramach przyznanej dotacji, a były albo wypłacone z olbrzymim opóźnieniem albo wcale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., że jest nią brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Należy podkreślić, iż mimo odnotowywanej w 2014 roku straty spółka utrzymuje dotychczasową skalę prowadzonej działalności gospodarczej. W roku 2015 uzyskała zaś dochód w kwocie ... zł, przy przychodach w wysokości ... zł. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem, jak słusznie zauważył referendarz, w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro osiąga przychody, czy też regularnie wypłaca wynagrodzenie pracownikom. Podkreślić należy, że koszty sądowe również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem z możliwością powstania konieczności prowadzenia postępowań sądowych. Inne zobowiązania związane z bieżącą działalnością spółki nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (vide postanowienie NSA z 18 lipca 2012 r., sygn. akt I GZ 155/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego Sąd uwzględnił również wyjaśnienia strony dotyczące pożyczek udzielonych spółce przez jej wspólników w łącznej kwocie ... zł. W ocenie Sądu powyższe działanie budzi poważne wątpliwości przy ocenie możliwości finansowych spółki i zdolności jej partycypowania w kosztach sądowych niniejszej sprawy, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego w kwocie ... zł. Skoro bowiem wspólnicy byli w stanie udzielić spółce pożyczek na tak znaczącą kwotę, zdaniem Sądu, skarżąca miała również możliwość zabezpieczenia środków niezbędnych spółce w związku z toczącym się postępowaniem sądowym. Dla przykładu wskazać w tym miejscu należy na instytucję przewidzianą w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.), umożliwiającą zobowiązanie wspólników do dopłat. Dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych jak również wręcz także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 145/14 oraz II FZ 146/14, dostępne w CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się bowiem z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.