V SA/Wa 2189/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. L. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "skarżąca, "spółka" lub "wnioskodawca") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. Powyższy wniosek spółka umotywowała bardzo trudną sytuacją ekonomiczną. Podkreśliła, że na koniec 2016 r. odnotowała zysk w wysokości 53.930,64 zł, jednak łączna strata za lata 2012 – 2014 wyniosła 683.273,94 zł. Strata nie została pokryta z bieżących przychodów. Ponadto spółka posiada wymagalne zadłużenie u swoich wspólników w kwocie 563.393,21 zł, które dotychczas nie zostało spłacone. Wskazała również, iż nie posiada "żadnych istotnych środków finansowych ani środków trwałych". Zdaniem skarżącej, jej obecna sytuacja finansowa grozi niewypłacalnością. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 50.000 zł, za ostatni rok obrotowy wypracowała dochód w kwocie 53.930,46 zł. Ponadto oświadczyła, iż posiada jeden rachunek bankowy na którym są zgromadzone środki w wysokości 386,84 zł. Dodała, że jej zobowiązania i rezerwy na zobowiązania za rok 2016 wynoszą 585.135,22 zł, a strata z lat ubiegłych według bilansu za rok 2016 zamknęła się w kwocie 609.692,18 zł. Skarżąca nadesłała sprawozdanie finansowe za 2016 rok. Postanowieniem z 4 grudnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza analiza sytuacji majątkowej spółki wskazuje, że nie znajduje się ona w sytuacji finansowej, która wyklucza możliwość uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 603 zł. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia. Skarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieprawidłowym przyjęciu, że sytuacja finansowa spółki pozwala jej na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy prawidłowa analiza sytuacji finansowej skarżącej prowadzi do wniosku, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania bez zagrożenia jej upadłości; 2) naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a., poprzez odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy, podczas gdy spółka wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca podkreśliła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości, bowiem ich uiszczenie spowoduje powstanie stanu bezpośrednio zagrażającego jej upadłością i pozbawi skarżącą prawa do sądu. Podkreśliła, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniem zawartym w zaskarżonym postanowieniu referendarza, że do uznania, iż skarżącej przysługuje prawo pomocy konieczna jest utrata płynności finansowej i wykazanie, że spółka nie funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na jej obecnym etapie wynoszą 603 zł (wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej). Należy wskazać, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Analiza dokumentów finansowych nadesłanych przez stronę wskazuje, iż spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje zysk z tej działalności. Z przedłożonych do akt niniejszej sprawy rachunków zysków i strat wynika, że spółka osiągnęła z działalności gospodarczej w 2016 roku zysk w wysokości 53.930,46 zł, a w roku 2015 w wysokości 84.957,16 zł. W okresie dwóch ostatnich lat skarżąca uzyskiwała przychody w wysokości 28.025,94 zł (w 2015 r.) oraz w wysokości 76.576,10 zł (w 2016 r.). Bilans spółki za rok obrotowy 2016 zamknął się po stronie aktywów i pasywów kwotą 79.373,50 zł. Skarżąca na koniec roku 2016 posiadała majątek w postaci aktywów obrotowych, w tym należności wobec podmiotów powiązanych w wysokości 51.311,99 zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 28.061,51 zł. W bilansie na koniec 2015 r. strona wykazała środki pieniężne w wysokości 25.937,82 zł. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem, jak słusznie zauważył referendarz, w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro osiąga przychody, czy też regularnie wypłaca wynagrodzenie pracownikom. Zauważyć również należy, że sprawa skarżącej została wszczęta przed tut. Sądem skargą z [...] lipca 2016 r. W wyniku prawomocnie zakończonego postępowania w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika spółka w dniu [...] marca 2017 r. uiściła wpis od skargi w wysokości 1.205 zł. Z przedstawionych dokumentów finansowych nie wynika, że sytuacja finansowa spółki w 2017 r. znacznie się pogorszyła. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za 2016 r. stwierdzono, że zostało ono sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej w dającej się przewidzieć przyszłości i nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania jednostki. Podkreślić należy, że koszty sądowe również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem z możliwością powstania konieczności prowadzenia postępowań sądowych. Inne zobowiązania związane z bieżącą działalnością spółki nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (vide postanowienie NSA z 18 lipca 2012 r., sygn. akt I GZ 155/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego Sąd uwzględnił również wyjaśnienia strony dotyczące pożyczek udzielonych spółce przez jej wspólników w łącznej kwocie 563.393,21 zł. W ocenie Sądu powyższe działanie budzi poważne wątpliwości przy ocenie możliwości finansowych spółki i zdolności jej partycypowania w kosztach sądowych niniejszej sprawy, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego w kwocie 603 zł. Skoro bowiem wspólnicy byli w stanie udzielić spółce pożyczek na tak znaczącą kwotę, zdaniem Sądu, skarżąca miała również możliwość zabezpieczenia środków niezbędnych spółce w związku z toczącym się postępowaniem sądowym. Dla przykładu wskazać w tym miejscu należy na instytucję przewidzianą w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.), umożliwiającą zobowiązanie wspólników do dopłat. Dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych jak również wręcz także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (tak np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 145/14 oraz II FZ 146/14, dostępne w CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się bowiem z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.