V SA/Wa 2204/15

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. P. przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. P. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Game System E. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) marca 2015 r. Nr (...) w przedmiocie kara pieniężna z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E. P. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z córką, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazała, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 900 zł brutto z tytułu prac dorywczych. W uzasadnieniu podniosła, iż prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie przynosi żadnych zysków, zaś przewlekła choroba kręgosłupa uniemożliwia jej podjęcie pracy fizycznej. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2015 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia 23 czerwca 2015 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wyjaśnił, iż Skarżąca zajmuje lokal socjalny, za który ponosi opłatę w wysokości 500 zł. Pozostałe wydatki wnioskodawczyni to: opłata za energię elektryczną – pomiędzy 400 zł, a 600 zł, wyżywienie – 800 zł, ubrania – 300 zł, leczenie i usługi stomatologiczne – od 200 do 300 zł miesięcznie. Pełnomocnik powtórzył, iż jedynym źródłem utrzymania Skarżącej są prace dorywcze, w postaci drobnych usług kosmetycznych, ale nie są to prace wykonywane z tytułu umowy cywilnoprawnej czy umowy o pracę, bowiem wnioskodawczyni nie zawarła żadnej umowy. Wskazał również, iż Skarżąca otrzymuje alimenty na dziecko w wysokości 350 zł, natomiast nie korzysta z pomocy społecznej, pomocy rodziny ani osób trzecich. Skarżąca nie posiada majątku ruchomego o znacznej wartości, nie posiada również oszczędności pieniężnych ani rachunków bankowych. Do pisma załączył zeznania podatkowe, postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. I Wydział Cywilny z 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I ACz 27/09 oraz pismo Skarżącej do Urzędu Miasta Stołecznego W. w sprawie oferty najmu lokalu socjalnego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona Skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Oceniając w powyższym świetle złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazała tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż złożone przez stronę oświadczenia – w szczególności w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 8 czerwca 2015 r. – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawczyni. Zauważyć bowiem należy, iż nie sposób przyjąć za wiarygodne by Skarżąca uzyskując miesięczny dochód w wysokości 900 zł brutto z tytułu "prac dorywczych", a także alimenty na córkę w wysokości 350 zł ponosiła jednocześnie miesięczne wydatki w łącznej wysokości 2.500 zł netto. Wskazać w tym miejscu należy, iż obliczając wydatki wnioskodawczyni wzięto pod uwagę tylko te, które zostały wskazane kwotowo w piśmie z dnia 23 czerwca 2015 r., a które nie obejmują wydatków na opłaty związane z eksploatacją mieszkania, transportem, czy edukacją dziecka, które z natury rzeczy również wnioskodawczyni musi ponosić jako niezbędne dla zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Zauważyć przy tym należy, iż różnica między środkami finansowymi jakimi dysponuje Skarżąca , a jej miesięcznymi wydatkami jest znaczna, skoro przekracza ich dwukrotną wysokość. Wnioskodawczyni nie wyjaśnia przy tym, skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy, co więcej oświadcza, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, nie korzysta również z pomocy społecznej, pomocy rodziny ani innych osób. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu wskazać należy na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podniesiono, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10 podniesiono, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawczynię, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.