V SA/Wa 2274/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata A. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] zł ([...]), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę [...] zł ([...]) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę [...] zł ([...]). Przedmiotem skargi A. F. (dalej skarżąca) z [...] września 2013 r. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2013 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych z [...] stycznia 2013 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu pobytu w Izbie Wytrzeźwień w m.st. Warszawie w kwocie [...] zł. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. A. F. przebywała w Stołecznym Ośrodku dla Osób Nietrzeźwych w Warszawie (dalej zwanym Ośrodkiem, SODON) łącznie 6 razy w okresie od [...] listopada 2012 r. do [...] grudnia 2012 r. Za pobyt została naliczona należność główna oraz koszt upomnień. Wnioskiem z [...] grudnia 2012 r. skarżąca zwróciła się o umorzenie należności Skarbu Państwa z tytułu ww. kary pieniężnej. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż obecnie nie ma możliwości spłaty zadłużenia, nawet w systemie ratalnym, z uwagi na brak pracy i stałych dochodów. Ponadto oświadczyła, iż leczy się z choroby alkoholowej oraz, że przebywała na leczeniu detoksykacyjnym. Nie posiada żadnych nieruchomości oraz ruchomości o wartości handlowej, żadnych oszczędności oraz papierów wartościowych. Pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. oświadczyła, iż prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto nie pracuje na umowę o prace ani na umowę zlecenia, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy ani nie pobiera zasiłku z OPS. Decyzją nr [...] z [...] stycznia 2013 r. Dyrektor SODON odmówił umorzenia należności z tytułu nałożonej kary. W ocenie organu I instancji skarżąca nie wykazała aby w niniejszej sprawie zaistniały niezależne od strony nadzwyczajne przypadki uniemożliwiające stronie realizację obowiązku uregulowania należności wobec Skarbu Państwa. Zdaniem Dyrektora trudna sytuacja materialna podatnika sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem podatnika, gdyż prowadziłoby to do sytuacji, w której każdy podatnik znajdujący się w trudnej sytuacji spełniał by tą przesłankę. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca dnia [...] lutego 2013 r. złożyła odwołanie, w którym wskazała na ciężką sytuację, pogarszający się stan zdrowia (bulimia, anoreksja) oraz leczenie z choroby alkoholowej. Stwierdziła, iż sytuacja w której się znalazła nie była od niej zależna z uwagi na utratę mieszkania i w konsekwencji tego kilkukrotny pobyt w Ośrodku. Późniejszymi pismami skarżąca w załącznikach przesłała kserokopie zeznań podatkowych za lata 2010-2012, kserokopię decyzji o uznaniu jej za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, oraz wniosek o udzielenie ulgi w spłacie należności za pobyt w SODON wypełniony na formularzu W01-01 Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, ponadto stwierdził, że po dokonaniu ponownej analizy stanu faktycznego ustalonego na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do umorzenia w całości lub w części wymierzonej kary. Podkreślono, iż strona wnioskująca wykazała jedynie brak pracy natomiast nie wykazała, że w takiej sytuacji znalazła się bez swojej winy oraz, że podjęła wszelkie niezbędne kroki do zmiany swojego aktualnego położenia. Wskazał, iż stosownie do przepisu art. 67a § 1 o.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może: odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Pismem z [...] września 2013 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. rozstrzygnięcie organu II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła niewłaściwą interpretację przesłanek koniecznych do spełnienia wymogów do umorzenia zobowiązania. W uzupełnieniu skargi podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym art. 7, 8, 9, 10, 77, 86 oraz 107 § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem w zaskarżonej decyzji organ administracyjny dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przechodząc do motywów podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia wskazać należy, iż przedmiotem kontroli Sądu orzekającego w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2013 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Stołecznego Ośrodka dla Osób Nietrzeźwych z [...] stycznia 2013 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu pobytu w Izbie Wytrzeźwień w m.st. Warszawie. Opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień stanowią dochód jednostki samorządu terytorialnego zgodnie z art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (tj. Dz.U. z 2009r. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Zgodnie z art. 67 powyższej ustawy do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy k.p.a. i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. W myśl art. 56 ust. 1 u.f.p., należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tych należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Z mocy art. 57 u.f.p., na wniosek dłużnika: 1) należności mogą być umarzane w części, 2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności, 3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. W niniejszej sprawie skarżąca w podaniu z [...] grudnia 2012 r. wnosiła o umorzenie nałożonej na nią kary pieniężnej, co uzasadniła swoją trudną sytuacją majątkową. Skarżąca upatrywała zasadności zgłoszonego wniosku przede wszystkim zestawiając swoją sytuację majątkową ze znaczną jak dla niej kwotą kary. Wskazywała zatem przede wszystkim na przesłankę określoną w przepisie art. 56 ust. 1 pkt. 5 u.f.p., czyli ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Odnosząc się do zasadniczego motywu skargi oraz argumentacji prezentowanej w toku postępowania administracyjnego dokonać należy, wykładni pojęcia "ważny interes dłużnika" oraz "interes publiczny", o których mowa w treści powoływanego przepisu. Na wstępie rozważań w tym zakresie wskazać trzeba, że są to pojęcie nieostre, jednakże stanowiące już wielokrotnie przedmiot rozważań sądów administracyjnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych o istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny (patrz Wyrok WSA w Warszawie z 21 listopada 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 2119/12 – wszystkie wskazane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: http//orzeczenia.nsa.gov.pl). Na pojęcie "interesu publicznego" składa się natomiast zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnieść do indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanej wyżej wartości (patrz wyrok WSA w Warszawie z 29 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1964/05). Wskazać tutaj również trzeba, iż jakkolwiek decyzje administracyjne dotyczące przedmiotowego umarzania należności pieniężnych tak jak powoływał organ mają charakter uznaniowy, to jednak pamiętać też należy, że decyzje wydane w tym trybie nie mogą być zupełnie dowolne. Przykładowo o źle rozumianej realizacji cechy uznaniowości rozstrzygnięcia organu świadczyć może obszerne przedstawienie stanu faktycznego sprawy oraz treści mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa przy jednoczesnym jednozdaniowym oświadczeniu o braku podstaw do uwzględnienia wniosku. Należy zatem mieć tutaj na uwadze, iż zwłaszcza negatywne rozstrzygniecie dotyczące umorzenia należności pieniężnej powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów i co do prawa, ale także co do wyjaśniania motywów podjętej decyzji, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygniecie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego, uznania administracyjnego nie można mylić z dowolnością działania organu. Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności lub rozłożenia ich na raty należy wyłącznie do kompetencji organu. Mając na uwadze powyższe rozważania dotyczące trybu oraz istotnych elementów oceny rozpoznawania wniosku o umorzenie należności stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powyższych przepisów prawa procesowego. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że przeciwko umorzeniu skarżącej kary pieniężnej przemawia interes publiczny, rozumiany w kategoriach interesu budżetu państwa, natomiast podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymagało, by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Nie ma podstaw do przeciwstawiania interesu publicznego jako sprzecznego z indywidualnym interesem obywatela. Jakkolwiek w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (wyrok NSA z 30 maja 2001r., sygn. akt III SA 830/00). Nie może bowiem powstać taka sytuacja, w której zapłata zaległych należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. Nie byłoby to zgodne z interesem tego obywatela, jednocześnie nie byłoby to również zgodne z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 marca 2011 r., sygn. akt: V SA/Wa 2273/10). W ocenie Sądu, zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ogólna analiza przesłanek z art. 56 ust. 1 pkt. 5 u.f.p. nie ma odniesienia do materiału dowodowego sprawy. Należy wziąć pod uwagę dotychczasową sytuację skarżącej, fakt że jest osobą bezrobotną bez jakichkolwiek dochodów, oszczędności, ani majątku. Podkreślenia wymaga również zamiar podjęcia przez skarżącą poddania się leczeniu odwykowemu w zamkniętej placówce zdrowia. Dodatkowo wskazać należy, iż podstawą wydanej decyzji było oparcie się przez organ na sytuacji majątkowej – dochodach sprzed 3 lat, a nie aktualnej sytuacji, w której skarżąca zarejestrowała się jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Tym samym należy stwierdzić, że organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi naruszył wskazane powyżej przepisy prawa, które zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. prowadzą do uwzględnienia skargi. Rozpoznając ponownie sprawę organ odniesie się dokładnie do sytuacji skarżącej oraz jej ewentualnych zdolności płatniczych uzasadniając szczegółowo podjęte w związku z tym wnioski oraz ponownie przeanalizuje zebrany w sprawie materiał dowodowy mając na uwadze zalecenia i opinie wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Możliwość skorzystania z ulgi w postaci umorzenia nie może być iluzoryczna, a kara administracyjna mająca zgodnie z jej celem charakter wychowawczy, nie rujnowała skarżącj. Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. Z kolei o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)