V SA/Wa 2328/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia (...) w G. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) czerwca 2016 r. Nr (...) w przedmiocie zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stowarzyszenie N. C. O. W. z siedzibą w G. wezwane do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...] zł wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż Stowarzyszenie nie posiada majątku ani środków trwałych, zaś wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Stowarzyszenie posiada rachunek bankowy, na którym zgromadzono środki finansowe w wysokości: [...] zł. W kasie Stowarzyszenia zgromadzono środki w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu podniesiono, iż Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast utrzymuje się ze składek i darowizn członkowskich przeznaczonych na utrzymanie biura i pomoc doraźną dla członków. Wskazano przy tym, iż w bieżącym roku z tytułu składek i darowizn "wpłynęła kwota [...] zł". Dodatkowo wskazano, iż Stowarzyszenie otrzymuje z PFRON refundację wynagrodzenia dla jednego pracownika w wysokości [...] zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 26 października 2016 r. wyjaśniono, iż Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych, bowiem od momentu założenia nie otrzymywało żadnych dofinansowań na działalność statutową, natomiast wyposażenie biura stanowiło darowiznę od przedsiębiorstw i osób prywatnych. Ponadto wyjaśniono, iż wykazana w bilansie za 2015 r. strata powstała wskutek przekroczenia kosztów nad dochodami Stowarzyszenia. Do pisma załączono kopie następujących dokumentów: statutu Stowarzyszenia; zeznania podatkowego CIT-8 za 2015 r.; deklaracji rocznych o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2014 i 2015 r.; zestawienia transakcji na rachunku bankowym z okresu od 1 do 21 października 2016 r.; wyciągów łączonych z rachunku bankowego z okresu od 1 lipca do 30 września 2016 r.; raportów kasowych z roku 2015; bilansu na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz rachunku wyników za 2015 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Przypomnieć na wstępie trzeba, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Następnie podnieść należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości [...] zł, na który składa się wpis sądowy od skargi, jak również ewentualne koszty reprezentacji profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, którego udział w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest obowiązkowy. Oceniając wniosek w powyższym świetle, wskazać w pierwszej kolejności należy, iż Stowarzyszenie nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego, co wynika zarówno z przedłożonego odpisu pełnego z Rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego (k. 15 akt), jak również z Wykazu organizacji pożytku publicznego uprawnionych do otrzymania 1% podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2015, sporządzony zgodnie z art. 27a ust. 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2016 r., poz. 239 ze zm.)" – udostępnionego przez Departament Pożytku Publicznego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej za pośrednictwem strony internetowej www.pozytek.gov.pl. Jak wynika natomiast ze Statutu Stowarzyszenia, swoją działalność opiera ono na społecznej pracy członków, może również prowadzić działalność gospodarczą (§ 2 ust. 3 Statutu). Na Fundusze Stowarzyszenia składają się: wpisowe i składki członków, dochody ze zbiórek i imprez, darowizny i zapisy, dotacje, dochody z nieruchomości własnych i użytkowanych przez Stowarzyszenie, a także inne wpływy (§ 22 Statutu). Analiza przedłożonych przez wnioskującą stronę dokumentów finansowych wykazała, iż w 2015 r. Stowarzyszenie osiągnęło przychód w wysokości 125.467,32 zł (vide: zeznanie CIT-8 za 2015 r.; k. 45-46 akt) oraz posiadało aktywa obrotowe w wysokości [...] zł (vide: bilans za 2015 r.; k. 44 akt). Jak to się podnosi w orzecznictwie, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prawnych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Z przedstawionego przez Stowarzyszenie Rachunku wyników za 2015 r. (k. 47 akt) wynika, iż koszty realizacji zadań statutowych stanowiły ogółem kwotę [...] zł, zatem wartość niewielką w porównaniu z "kosztami administracyjnymi", które kształtowały się w 2015 r. na poziomie [...] zł. Warto w tym miejscu wskazać, iż wartością najwyższą wśród wskazanych "kosztów administracyjnych" były wydatki na wynagrodzenia oraz ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia w wysokości [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem Stowarzyszenia złożonym w piśmie z dnia 26 października 2016 r., w roku 2015 r. posiadało ono jednego etatowego pracownika – Skarbnika Stowarzyszenia M. C. który otrzymywał wynagrodzenie w wysokości [...] zł, które to wynagrodzenie było dofinansowywane z PFRON kwotą [...] zł. Skoro zatem, przedmiotem niniejszej sprawy jest dochodzenie przez organ zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracownika Stowarzyszenia, to niewątpliwie sprawa ma ścisły związek z jego działalnością organizacyjną (a nie statutową), która nie powinna z reguły obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się bowiem z bieżącą działalnością osób prawnych, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać zabezpieczone w osiąganych przychodach. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Następnie wskazać należy, iż analiza przedstawionych przez Stowarzyszenie wyciągów z rachunków bankowych prowadzi do wniosku, że wnioskująca strona nie jest pozbawiona środków finansowych, a wręcz przeciwnie na bieżąco obraca środkami znacznie przewyższającymi należny w sprawie wpis sądowy. W tym zakresie wskazać należy, iż suma uznań na rachunku bankowym Stowarzyszenia wynosiła: w miesiącu lipcu 2016 r. – [...] zł (przy sumie obciążeń – [...] zł), w miesiącu sierpniu 2016 r. – [...] zł (przy sumie obciążeń – [...] zł), w miesiącu wrześniu 2016 r. – [...] zł (przy sumie obciążeń – [...] zł). Na dzień 30 września 2016 r. Stowarzyszenie posiadało na rachunku bankowym środki finansowe w wysokości [...] zł, natomiast odpis zarządzenia z dnia 24 sierpnia 2016 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 613 zł (k. 9 akt), został doręczony stronie w dniu 13 września 2016 r. (k. 13 akt). Z kolei z opisu transakcji na rachunku bankowym w miesiącu październiku 2016 r. – a więc już po zainicjowaniu postępowania o prawo pomocy – wynika, że Stowarzyszenie dokonało kilku przelewów bakowych na rzecz Ośrodka Rehabilitacyjno-Wypoczynkowego w G. (4 przelewy w dniu 17 października 2016 r.) w łącznej wysokości 14.900 zł. Mimo tego, na rachunku bankowym Stowarzyszenia na dzień 21 października 2016 r. pozostała kwota 29.234,39 zł. Podnieść zatem należy, iż w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na inne zobowiązania czy cele, które nie mają pierwszeństwa w zaspokojeniu przed kosztami sądowymi. Reasumując stwierdzić należy, iż wnioskujące Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało orzec, jak w sentencji postanowienia.