V SA/Wa 237/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...]) w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego; oddala skargę Po rozpatrzeniu odwołania J. P. od decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Nr [...] z dnia [...] maja 2010 roku odmawiającej umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł m.in., że: W dniu [...] kwietnia 2009 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych, zaś w dniu 25 maja 2009 r. do Centrali AriMR wpłynął wniosek strony o umorzenie nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych. [...] stycznia 2010 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. Następnie w dniu [...] maja 2010 r. decyzje nr [...] o odmowie umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji podał, że nie została spełniona przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Zgodnie bowiem z powyższym przepisem właściwy organ agencji płatniczej, umarza z urzędu kwotę należności, jeżeli należność nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20.12.2006 r. Wobec tego, że zadłużenie J. P. na dzień wydania decyzji administracyjnej z dnia [...].04.2009 r., wynosiło 14129,19 zł, a tym samym przekroczyło równowartość 100 euro, nie było podstaw do uwzględnienia wniosku. Ponadto organ I instancji podał, że na dzień rozpatrywania wniosku strony, nie był w posiadaniu dokumentów mogących jednoznacznie stwierdzić, że zachodzą przesłanki umorzenia należności określone w przepisie § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2007 r. Prezes ARiMR stwierdził zatem, iż sytuacja materialna nie uzasadnia przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności ustalonej stronie na podstawie decyzji Prezesa ARiMR z dnia [...] kwietnia 2009 r. Organ odwoławczy, uznając prawidłowość decyzji podjętej w I instancji, wykazał, że strona, zwracając się z wnioskiem o umorzenie należności, poinformowała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 629 zł oraz renty męża w wysokości 971 zł oraz ma na utrzymaniu uczącą się córkę, nie posiada gospodarstwa rolnego, które przepisała synowi. Zgodnie z danymi zawartymi w ewidencji producentów rolnych, syn państwa P. (Ł. P.) za rok 2009 otrzymał płatności bezpośrednie w wysokości ok. 2000 zł oraz posiada 3 sztuki bydła. J. P. wraz z mężem i córką mają prawo dożywotniej i bezpłatnej służebności polegającej na prawie korzystania przez nich z całego parteru w domu mieszkalnym. Mąż strony jest ponadto współwłaścicielem samochodu osobowego Alfa Romeo z 1995 r. Ponadto Strona może liczyć na pomoc jej dorosłego syna, z którym wspólnie zamieszkuje i któremu przekazała gospodarstwo rolne. Organ II instancji podkreślił, że stosownie do § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2007 r. "organ może z urzędu umarzać należności pieniężne", nie oznacza to zatem, iż organ ma obowiązek umarzać te należności. W przedmiotowym przypadku, Skarżąca utrzymuje się wraz z mężem z emerytury i renty, które stanowią ich stały dochód, a ten może zostać zajęty przez organ egzekucyjny. Tak więc organ I instancji widząc, iż dłużnik może dysponować środkami finansowymi, które podlegają zajęciu przez organ egzekucyjny, prawidłowo uznał, że nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, a co za tym idzie nie było możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2007 r. Podkreślono, że przepis art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171/90, z późn. zm.) wskazuje na uprawnienie państwa członkowskiego do podjęcia decyzji o niekontynuowaniu windykacji, jeżeli kwota nienależnie wypłacona rolnikowi nie przekracza 100 euro w ramach jednego programu pomocy, a zatem państwo członkowskie zobowiązane jest do bezwzględnego dochodzenia należności. W związku z powyższym, organ I instancji zastosował prawidłowo przepis § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2007 r. i decyzją z dnia [...] maja 2010 r., Nr [...] odmówił umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Organ odwoławczy podniósł nadto, że w przedmiotowym postępowaniu organy administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, a na podstawie całokształtu materiału dowodowego, oceniły, czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślono, że odmowa umorzenia należności była konsekwencją wniosku złożonego przez Stronę, w którym opisała ona swoją sytuację ekonomiczną oraz dokumentów, wskazujących na jej sytuację finansową i majątkową. Pouczono jednocześnie stronę, że może stosownie do § 7 powoływanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2007 roku, zwrócić się do Prezesa ARiMR z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty, jeżeli jest to uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi. Decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju zaskarżyła w całości J. P., zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego w postaci § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12.06.2007 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przysługujących agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej – poprzez zastosowanie tych przepisów do rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności, podczas gdy stanowią one wyłącznie podstawę do działania organu z urzędu; w rzeczywistości organ winien był zastosować przepisy art. 55, art. 56 ust. 1 pkt 6, art. 60 pkt 6 i art. 64 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz przepisy działu III ustawy ordynacja podatkowa; 2) naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 10 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organy obu instancji umożliwienia skarżącej zapoznania się z materiałami sprawy przed wydaniem decyzji. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jej rzecz od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podkreślono m.in., że podstawą materialnoprawną decyzji o odmowie umorzenia spornej należności stały się przepisy paragrafów 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12.06.2007 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przysługujących agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Nowelizacja tego rozporządzenia, opublikowana w Dzienniku Ustaw z 2009 r. nr 93 pod pozycją 761, zmienia sytuację prawną o tyle, iż ograniczenie możliwości umorzenia do kwoty 100 euro dotyczy jedynie możliwości umarzania należności z urzędu. Rozporządzenie zmieniające weszło w życie dnia 16 czerwca 2009 roku. Rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy trwało do dnia 3 listopada 2010 r. W tym okresie organ odwoławczy miał obowiązek zastosować przepisy wyżej wymienionej nowelizacji rozporządzenia. Nie jest zatem zrozumiałe rozpatrzenie sprawy na gruncie przepisów, które mają zastosowanie wyłącznie w przypadku umarzania należności z urzędu. Nowelizacja cytowanego rozporządzenia nie określa przesłanek umorzenia należności na wniosek strony ani nie ogranicza kwoty umorzenia. W tej kwestii mają zastosowanie przepisy art. 64 ust. 1 w związku z art. 55 i art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz – na mocy art. 67 tej ustawy – również przepisy działu III ordynacji podatkowej. Zasadniczym twierdzeniem zawartym w decyzji organów obu instancji jest rzekoma niemożliwość umorzenia należności publicznoprawnej, której kwota przekracza równowartość 100 euro. Twierdzenie to jest, zdaniem skarżącej, nieprawdziwe. Stosując podczas rozpatrywania sprawy przepisy dotyczące innego stanu faktycznego, organ naruszył powołane przepisy materialnoprawne. W konsekwencji istota sprawy nie została w ogóle rozpoznana. Nie wiadomo, czy przesłanki umorzenia należności, o które wnosiła skarżąca, zostały spełnione. Organ nie przeprowadził na tę okoliczność żadnych dowodów. Co więcej, nie zostały rozpatrzone te argumenty skarżącej, które świadczą o istnieniu po jej stronie ważnego interesu w rozumieniu art. 5 i art. 56 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. W skardze podkreślono, że skarżąca w wyniku popełnionych uchybień utraciła również możliwość złożenia wniosków dowodowych koniecznych do uzyskania prawidłowej treści decyzji. Nie mogła ona w szczególności wskazać organowi przesłanek, o których organ ten miał z urzędu wiadomość, a które dotyczą naruszenia obowiązku informowania strony o możliwości odstąpienia od umowy zbycia gospodarstwa rolnego w przypadku utraty prawa do otrzymania środków pochodzących z funduszy europejskich. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Skarga jako bezzasadna została oddalona, albowiem kwestionowana decyzja organu odwoławczego, jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Jeżeli chodzi o ocenę zarzutów formułowanych w skardze, to przedstawia się ona następująco: 1) Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. jest bezpodstawny. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W ocenie sądu w sytuacji postawienia organom obu instancji zarzutu braku umożliwienia skarżącej zapoznania się z materiałami sprawy przed wydaniem decyzji, koniecznym jest ustalenie, czy i jakiej konkretnie czynności procesowej strona (w wyniku tego uchybienia organów) nie mogła dokonać, a więc np. jakiego dowodu nie mogła przedstawić, a nadto jaki wpływ na wynik sprawy mogła mieć ta okoliczność. Dopiero bowiem wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. Podobne stanowisko prezentuje część judykatury (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 grudnia 2007 r. sygn. akt IV SA/WA 1966/07 – Lex nr 494198, wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Kr 1055/08 – Lex nr 478703). Analizując treść skargi, zauważyć należy, iż jej autor nie wskazuje, jakich konkretnie wniosków dowodowych skarżąca nie mogła złożyć w toku trwającego postępowania administracyjnego. Wskazuje on jedynie ogólnie na brak możliwości złożenia wniosków dowodowych koniecznych do uzyskania prawidłowej treści decyzji. Nie zmienia tu istoty rzeczy stwierdzenie, że skarżąca nie mogła w szczególności wskazać organowi przesłanek, o których organ miał z urzędu wiadomość. Jeśli bowiem tak istotnie było tzn. organ wiedział o tychże przesłankach, to oczywistym jest, że nie było potrzeby, aby je organowi wskazywać. 2) Bezzasadny jest zarzut naruszenia § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. nr 93 z 2003 r. poz. 761). Skarżąca twierdzi, że ograniczenie możliwości umorzenie przewidzianego w ww. przepisach do kwoty 100 euro dotyczy jedynie umarzania należności z urzędu, natomiast w przypadku umarzania ich na wniosek brak jest ograniczeń kwotowych, co oznacza, że w takim przypadku mają zastosowanie przepisy art. 64 ust. 1 w zw. z art. 55 i 60 ustawy o finansach publicznych, a w związku z tym także przepisy działu III ordynacji podatkowej. Zdaniem sądu powyższe twierdzenie jest błędne z dwóch powodów: 1. Ze względu na treść art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. nr 98/2008 poz. 634). Stanowi on, że Prezes Agencji ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: - pochodzących z funduszy Unii Europejskiej - krajowych przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej; b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Jednakże do powyższych należności stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności oraz zaokrąglania należności. Wyłączenie, o którym wyżej mowa, dotyczy więc takich należności, o jakie chodzi w przedmiotowej sprawie. 2. Użycie przez ustawodawcę w § 3 i § 4 ww. rozporządzenia sformułowania "może z urzędu umarzać" (§ 3 ust. 1) i umarza z urzędu (§ 4) nie oznacza braku możliwości umarzania należności pieniężnych także na wniosek pod warunkiem wszakże spełnienia przesłanek wskazanych w ww. przepisach. Poza tym sformułowanie "może z urzędu umarzać" oparte jest na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, które wyklucza istnienie obowiązku umorzenia należności w sytuacjach wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1-5 rozporządzenia. Z uwagi na powyższe sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ppsa. Niejako na marginesie przypomnieć należy, że skarżąca może skorzystać z możliwości, jakie przewiduje § 7 ww. rozporządzenia. Może mianowicie wystąpić z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo o rozłożenie płatności całości lub części należności na raty ze względu na swoje możliwości płatnicze.