V SA/Wa 2386/11

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie zażalenia J. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2014 r. o sygn. akt V SA/Wa 2386/11 w sprawie ze skargi J. Ś. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek J. Ś. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 3 lipca 2012 r. Skarżący wystąpił z zażaleniem na powyższe postanowienie, składając jednocześnie wniosek – sporządzonym na formularzu PPF z dnia [...] 2014 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, posiada mieszkanie o pow. 49,90 m2, nieruchomość rolną o pow. 3,75 ha oraz garaż, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku podał, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 2.164 zł, zaś jego żona w wysokości 2.309 zł z tytułu emerytury. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż jego emerytura jest pomniejszona o kwotę 541 zł, w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną. Wskazał również, iż jest osobą chorą i ponosi wydatki na leczenie w wysokości 400-450 zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż nie posiada żadnych oszczędności, natomiast jego żona posiada na rachunku bankowym około 7-8 tys. z pożyczki jaką wzięła na remont mieszkania. Oświadczył, iż zarówno on, jak też jego żona posiadają rachunki bankowe. Wskazał także, iż koszty "utrzymania, leczenia, opłat ustawowych i komunalnych, ubrania" wynoszą miesięcznie około 2- 2,5 tys. zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania jego rodziny uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać przede wszystkim należy, że zarówno wnioskodawca, jak też pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona posiadają stałe źródła dochodów, których łączna miesięczna wysokość (4.473 zł brutto) nie pozwala zaliczyć skarżącego do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, iż "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę". Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Ponadto – mając na uwadze, iż skarżący posiada nieruchomości – należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Na odmowę udzielenia prawa pomocy wpływ miało również i to, że żona wnioskodawcy zgromadziła na rachunku bankowym środki finansowe w wysokości znacznie przewyższającej wysokość wpisu od zażalenia. W dodatkowym oświadczeniu skarżący wskazał, iż z pożyczki jaką wzięła żona na remont mieszkania pozostała jej kwota około 7- 8 tys. zł, natomiast wpis od zażalenia wynosi 100 zł. Porównując zatem wysokość ciążącej na wnioskodawcy opłaty sądowej (100 zł) z możliwościami zarobkowymi rodziny wnioskodawcy, przy uwzględnieniu wydatków niezbędnych dla utrzymania – które według oświadczenia strony wynoszą 2-2,5 tys. zł – nie można uznać, że zasługuje na prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić bowiem trzeba, iż znaczenia dla podejmowanego rozstrzygnięcia ma właśnie wysokość ciążących na skarżącym kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2008 r. o sygn. akt II GZ 296/08). Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.