V SA/Wa 2457/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2008 r. ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia 12 marca 2007 r. A. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. Inspektorat w K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Uzasadniając swój wniosek powołała się na swoją trudną sytuację materialną. Wskazała, iż jest wdową, utrzymuje dwoje dzieci w wieku szkolnym, pomimo podejmowania prób zatrudnienia nadal pozostaje bez pracy a jej jedynym źródłem utrzymania są świadczenia rodzinne z Urzędu Gminy. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Zakład") odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 5.148,64 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład przywołał treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie którego możliwe jest umorzenie należności składkowych w przypadku ich całkowitej nieściągalności, oraz treść przesłanek wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które to przepisy umożliwiają w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oceniając sytuację wnioskodawczyni ustalono, iż uzyskuje ona dochód miesięczny w kwocie 576 zł, utrzymuje dwoje dzieci w wieku 19 i 21 lat, przy czym jedno z dzieci jest przewlekle chore na astmę oskrzelową i wymaga stałego podawania leków. Rodzina zamieszkuje w części mieszkalnej budynku gospodarczego i zajmuje jeden pokój o łącznej powierzchni 37 m/kw. Wydatki miesięczne związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą średnio miesięcznie 298,95 zł. Na podstawie ustalonego stanu faktycznego w ocenie organu I instancji brak jest w tej sprawie podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia zaległych należności Zakładu z tytułu składek, ponieważ z majątku wnioskodawczyni może być prowadzone postępowanie egzekucyjne w administracji lub egzekucja sądowa. Ponadto w ocenie organu wnioskodawczyni zdolna jest do podjęcia pracy zarobkowej, a jej aktualna sytuacja finansowa nie stanowi przeszkody do uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Pismem z dnia 15 maja 2007 r. A. K. zwróciła się Zakładu o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Wskazała, iż faktycznie nie posiada żadnego majątku, bowiem dom w którym zamieszkuje nadaje się do rozbiórki. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznający sprawę jako organ II instancji, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] maja 2007 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie przedstawiono stan faktyczny ustalony w sprawie, który jest tożsamy z ustaleniami organu I instancji, oraz powołano treść przepisów odnoszących się do umorzenia przedmiotowych zaległości. W ocenie Prezesa Zakładu decyzja organu I instancji oparta została na uzasadnionym stwierdzeniu, iż w sprawie tej nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie przedmiotowych należności Zakładu. Organ II instancji wskazał, iż w sprawie nie stwierdzono także nowych okoliczności faktycznych i nie ujawniono nowych dowodów, które mogłyby skutkować zmianą rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia [...] maja 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji powołując się na swoją bardzo ciężką sytuację. Wskazała, iż jest chora i nie była świadoma że będąc osobą bezrobotną powinna brać zwolnienia – zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o oddalenie skargi powtarzając dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269)/. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie dokonując oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji dopuścił się naruszenia, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, art. 7, 77 i 80 kpa. Zgodnie z treścią art. 7 kpa, stanowiącą zasadę prawdy obiektywnej, w toku postępowania organ administracji publicznej m. innymi zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Art. 77 kpa zobowiązuje natomiast do wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zaś art. 80 kpa do jego swobodnej a nie dowolnej oceny. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej okoliczności faktyczne sprawy ustalone przez organ i przyjęte za podstawę orzekania zgodne były w zasadzie ze stanowiskiem skarżącej. Jednakże na tle bardzo ciężkiej i nie kwestionowanej sytuacji materialnej strony organ przyjął bez należytego przeprowadzenia rozważań w tym zakresie, iż spłata zadłużenia leży w ewentualnych możliwościach strony. Organ wskazał bowiem, iż skarżąca nie ma przeszkód do uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległych należności Zakładu. Pokreślić tutaj należy, iż badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r. III SA/Wa 2937/06, LEX nr 306925). Organ uznając, iż skarżąca jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej wskazał, iż twierdzenie to znajduje uzasadnienie w zarejestrowaniu strony w urzędzie pracy jako osoby poszukującej zatrudnienia. Organ nie odniósł się jednak w żadnym stopniu do podnoszonych przez skarżącą okoliczności, iż pomimo starań nie może ona znaleźć pracy. Zdaniem Sądu organ dokonując ww. oceny powinien odnieść się do posiadanych przez skarżącą kwalifikacji i ocenić, z uwzględnieniem sytuacji na rynku pracy panującej w miejscu zamieszkania skarżącej i w okolicach, możliwość uzyskania przez nią dochodu (tak również WSA w Warszawie w wyroku z dnia 13 października 2006 r. III SA/Wa 2045/06 LEX nr 296005). Samo bowiem twierdzenie, iż zdolność do podjęcia pracy zarobkowej, umożliwia uzyskanie dochodu, stanowi o dowolności a nie uznaniowości przeprowadzonej oceny. Wskazać również należy, iż organ odnosząc się do okoliczności przewlekłej choroby syna skarżącej, uznał tę okoliczność co do zasady, odmawiając jednocześnie wiarygodności podnoszonej przez skarżącą okoliczności ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów. W ocenie Sądu nie sposób uznać, że osoba przewlekle chora, wymagająca stałego leczenia nie stanowi realnego obciążenia dla budżetu domowego tylko na tej podstawie, iż nie przedstawiono dowodów zakupu leków. Nie można zgodzić się także z tezą prezentowaną przez organ, jakoby ciężar udowodnienia, iż spełnione zostały przesłanki umorzenia spoczywał wyłącznie na osobie zobowiązanej. Organ bowiem zawsze, z mocy art. 7 i 77 k.p.a., jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, po wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego (patrz. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2006 r. III SA/Wa 1895/06, LEX nr 295997). Podkreślić należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach zakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Nie można przy ocenie sytuacji osoby wnioskującej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne sprowadzać rozważań tylko do prostego zestawienia istniejących w danym momencie dochodów na członka rodziny, gdyż istotny jest też ogólny poziom zamożności danej rodziny obrazujący funkcjonowanie jej w życiu społecznym. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż sytuacja skarżącej jest bardzo trudna, dlatego też ocena organu poprzedzona winna być dokładnym jej rozważeniem, co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 kpa zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77 § 1 kpa obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie wymogami art. 107 § 3 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca uwagę, iż decyzje podejmowane przez organ, chociaż mają charakter uznaniowy, muszą jednak odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 kpa zasada pozyskiwania zaufania obywatela. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.