V SA/Wa 2464/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia... września 2012 r. Nr ... znak ... w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu ... lutego 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw Z. K. od ww. postanowienia. Skarżący w uzasadnieniu podniósł, iż przekazał wszystkie posiadane dokumenty jego dochodów oraz również dokument potwierdzający płacone alimenty. Wyjaśnił, iż rozliczenie roczne prześle jak tylko otrzyma z ZUS. Skarżący wskazał, iż nie rozumie czy ma sprzedać samochód, aby opłacić koszty sądowe w jego słusznej sprawie o spór z agencją rolnictwa, która próbuje odebrać mu pieniądze, na które ciężko pracował, a wszystkie zainwestował w dzierżawioną ziemię. Do sprzeciwu Skarżący załączył wyrok potwierdzający obowiązek alimentacyjny, informację PIT-11 oraz potwierdzenia przelewu w wysokości ... zł tytułem alimentów za miesiąc styczeń 2013 r. oraz wpływu na rachunek bankowy świadczenia emerytalnego w wysokości ... zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z dnia 23 stycznia 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (T.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.) dalej ustawy: p.p.s.a., traci moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF z ... listopada 2012 r. Skarżący wskazał, iż jest emerytowanym ... i nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Wyjaśnił, iż posiada mieszkanie o pow. ... m² oraz samochód ... z ... r. Prowadzi sam gospodarstwo domowe, a jego dochody miesięczne wynoszą ... zł (emerytura ... zł, praca 1/8 etatu – ... zł). Skarżący płaci alimenty w wysokości ... zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia ... grudnia 2012 r.. Skarżący wyjaśnił, iż nie jest właścicielem gospodarstwa, od dwóch lat nie uprawia ziemi i nie pobiera z tego tytułu dopłat. Oświadczył, iż nie posiada lokat bankowych oraz lokat i kont dewizowych, a jedynie debet w banku ... zł. Dodał, że jest na emeryturze od ... lat, okresowo uzyskuje dochody ze zbiórki złomu, korzysta również z pomocy opieki społecznej. Zgodnie z zarządzeniem Sądu z dnia ... marca 2013 r. Skarżący został ponownie zobowiązany do nadesłania wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu 5 miesięcy począwszy od ... listopada 2012 r. tj. rachunków w banku M. oraz B. W odpowiedzi w dniu ... kwietnia 2013 r. Skarżący nadesłał wyłącznie potwierdzenia realizacji przelewów od dnia ...listopada 2012 r. z tytułu alimentów z rachunku w B. i M., a w sprawie o sygn. V SA/Wa 2463/12 również historię rachunku w B. od dnia ... listopada 2012 r. do ... marca 2013 r., nie nadesłał natomiast żądanej historii rachunku w Banku M. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i zostaje przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się w przedmiotowej sprawie wpis od skargi w wysokości ... zł. Skarżący zainicjował łącznie dwa postępowania sądowe zatem wysokość kosztów sądowych do poniesienia wynosi... zł. W sprawie ustalono, iż Skarżący zamieszkuje sam, nie określił wydatków związanych z utrzymaniem tj. na zakup żywności, ubrań i leków. Skarżący nie nadesłał również żadnych dokumentów potwierdzających jego wydatki mieszkaniowe. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, iż rozpoznanie prawa pomocy polega na ustaleniu sytuacji majątkowej wnioskującej strony poprzez porównanie wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanych zasobów pieniężnych z jej wydatkami. Zwrócić uwagę trzeba, iż oświadczenie nie może być uznane ani za rzetelne ani za wiarygodne, w sytuacji gdy skarżący nie nadesłał – zgodnie z wezwaniem Sądu - wszystkich dokumentów, w szczególności wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, które umożliwiłyby ustalenie jego rzeczywistych możliwości majątkowych. Skarżący oświadczeniem powyższej treści uniemożliwił porównanie wysokości dochodów z wydatkami związanymi z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych oraz uniemożliwił skontrolowanie czy na rachunku bankowym nie posiada zgromadzonych oszczędności pieniężnych, które mógłby przeznaczyć na opłacenie kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Podkreślić należy, iż nadesłane pojedyncze potwierdzenia zrealizowanych przelewów z tytułu alimentów, potwierdzają wyłącznie, iż Skarżący wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci i pozwala zaliczyć te wydatki do niezbędnych kosztów (wydatków) Skarżącego. Wskazane potwierdzenia nie zawierają natomiast informacji np. o stanie konta sprzed i po transakcji oraz informacji dotyczących innych wydatków Skarżącego, które nie mogłyby zostać zakwalifikowane jako niezbędne. Podsumowując wskazać należy, iż Skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku i nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej, zatem nie uprawdopodobnił przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy .p.p.s.a. Warto w tym miejscu wskazać na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) dotyczące "wykazania" stanu majątkowego wnioskującej strony, jakie wyraził w postanowieniu z 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, podnosząc, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Na marginesie zauważyć należy, iż Skarżący ujawnił w swoim oświadczeniu posiadanie majątku ruchomego w postaci samochodu. Nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z zakupem i eksploatacją samochodu tj. rejestracją, naprawą, ubezpieczeniem itp. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Wskazać trzeba także na postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym podniesiono, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, działając na podstawie art. 254 §1 i art. 260 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.