V SA/Wa 2499/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 października 2016 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi O. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 28 października 2016 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy O. P. (dalej jako: "skarżąca" lub "strona") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że wydzierżawione od jej rodziców gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów. Dlatego dochody z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa (obejmującego powierzchnię 1,74 ha) oszacowała według GUS na 286 zł w skali miesiąca. Do swoich miesięcznych wydatków zaliczyła: opłatę za ubezpieczenie w KRUS – 130 zł oraz opłaty za media - 100 zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca załączyła: – zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w S. z [...] lutego 2016 r. stwierdzające, że skarżąca podlega od 1 września 2016 r. z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, a jej konto nie jest zadłużone, – umowę dzierżawy gruntów rolnych zawartą w dniu 1 września 2014 r. pomiędzy O. K. a B. K. i K. K., – wypis z rejestru gruntów – wykaz zmian wskazujący, iż dzierżawcą gruntów ornych o powierzchni 1,2628 ha jest O. K., a właścicielami K.K. i B. K. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego, skarżąca (pismem Sądu z 3 października 2016 r.) została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez: a) wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie, czy skarżąca korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób - jeżeli tak, to zobowiązano ją do przedstawienia kopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub podania przez kogo i w jakim zakresie skarżąca jest utrzymywana, tj. kto zapewnia jej żywność, mieszkanie, odzież (skoro – jak podała skarżąca w formularzu wniosku PPF - jej miesięczny dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi 286 zł, a skarżąca ponosi opłaty w łącznej kwocie 230 zł miesięcznie), b) oświadczenie, czy skarżąca posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to zobowiązano ją do nadesłania wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli skarżąca nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano ją do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c) oświadczenie, czy skarżąca w roku bieżącym otrzymała jakiekolwiek wpłaty z tytułu dopłat do gruntów rolnych z funduszy unijnych (jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości), d) udokumentowanie miesięcznych wydatków skarżącej (tj. opłat za ubezpieczenie w KRUS i opłat za media), e) ewentualne przedłożenie innych dokumentów potwierdzających sytuację majątkową skarżącej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z [...] października 2016 r. podała, że "wszystkie niezbędne dane do weryfikacji wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy tj. wyjaśnienia, oświadczenia, załączniki – zawarte są w złożonym wniosku". Nadto jako uzupełnienie skarżąca przedłożyła kserokopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z [...] kwietnia 2016 r. o przyznaniu skarżącej następujących płatności: – Jednolitej Płatności Obszarowej – 2015 w wysokości 2.567,94 zł, – płatności za zazielenienie – 2015 w wysokości 1.722,39 zł, – płatności redystrybucyjnej – 2015 w wysokości 452,79 zł, – płatności dla młodych rolników – 2015 w wysokości 1.465,77 zł. Jednocześnie skarżąca w piśmie z 18 października 2016 r. wniosła o nieuwzględnienie płatności objętych ww. decyzją w kontekście jej dochodów, ponieważ przedmiotowe płatności stanowią rekompensatę poniesionych przez nią nakładów na uprawę gruntów rolnych. Oświadczyła również, iż cała powierzchnia gruntów stanowi "gospodarstwo rolno-rodzinne" wraz z rodzicami, z którymi skarżąca zamieszkuje i którzy także utrzymują się z prowadzenia gospodarstwa. Postanowieniem z 28 października 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza skarżąca, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazał w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżąca złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia. Zdaniem skarżącej w sposób wyczerpujący ujęła wszystkie dane o stanie majątkowym, którego nie posiada. Dodała że ma 27 lat, a po 25 latach jej rodzice i ich dochody, majątek nie stanowią współwłasności, którą musiałaby wykazać w złożonym wniosku - druku PPF. Podkreśliła, że nie posiada kont bankowych, dewizowych i że mieszka z rodzicami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, oceniając wniosek strony, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponadto brak przedstawienia przez stronę istotnych dla oceny wniosku dokumentów, uniemożliwiło dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Przypomnieć należy, że pismem z 3 października 2016 r. wezwano skarżącą m.in. do wykazania źródeł jej utrzymania, wykazania za pomocą wskazanych w wezwaniu dokumentów jej dochodów oraz stałych wydatków, a także oświadczenia o posiadaniu lub nie rachunków bankowych oraz wykazania powyższego za pomocą stosownych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca ograniczyła się natomiast do stwierdzenia, iż wszystkie niezbędne dane do weryfikacji tego wniosku zostały w nim zawarte. Nie wyjaśniła skąd czerpie środki na niezbędne utrzymanie skoro dzierżawione przez nią gospodarstwo rolne (należące do jej rodziców) nie przynosi żadnych dochodów. Nie wskazała, czy posiada jakiekolwiek rachunki bankowe, lokaty lub konta dewizowe, jak również nie udokumentowała wysokości ponoszonych wydatków. Nie ujawniła również w jaki sposób czyni nakłady na dzierżawione gospodarstwo rolne w sytuacji gdy, jak utrzymuje, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie dysponuje żadnym majątkiem. Również zawarte w sprzeciwie ogólnikowe twierdzenia skarżącej, że ma 27 lat, mieszka z rodzicami, nie posiada majątku ani kont bankowych, nie pozwalają na prawidłową ocenę jej sytuacji majątkowej. Wiedza w tym przedmiocie jest niezbędna, skoro rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega właśnie na porównaniu osiąganego dochodu z niezbędnymi wydatkami w przedziale miesięcznym. W orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że skoro nie wiadomo, jakimi środkami de facto dysponuje strona skarżąca, niemożliwe staje się przyznanie jej prawa pomocy. Aby ocenić bowiem, czy dla wnioskodawcy koszty sądowe w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest on w stanie je ponieść, potrzebna jest pełna wiedza na temat jego sytuacji zarobkowej (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I GZ 674/15 - wszystkie powołane orzeczenia dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu referendarz słusznie również zwrócił uwagę na fakt, że skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a w piśmie z 18 października 2016 r. podała, że mieszka z rodzicami, którzy również pracują i utrzymują się z prowadzenia gospodarstwa. Z kolei akta administracyjne niniejszej sprawy oraz przedłożone przez skarżącą dokumenty wskazują, iż w toku postępowania administracyjnego skarżąca zmieniła nazwisko z rodowego "K." na "P.". W świetle powyższego należy poddać w wątpliwość wiarygodność oświadczenia skarżącej o samodzielnym prowadzeniu przez nią gospodarstwa domowego. Jest to kolejna kwestia, której skarżąca nie wyjaśniła dostatecznie, również na etapie złożenia sprzeciwu. Należy podkreślić, iż brak wyjaśnienia powyższych kwestii uniemożliwia stwierdzenie, czy wnioskodawca w rzeczywistości samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13). Raz jeszcze podkreślić należy, że skarżąca wraz z sprzeciwem nie nadesłała żadnych nowych dokumentów dotyczących swej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które była wzywana zarządzeniem referendarza sądowego kierowanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również argumentacja zawarta w treści sprzeciwu, która w większości powiela ogólne, znane już Sądowi informacje przedstawione na wcześniejszych etapach postępowania, nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Skarżąca nie przedstawiła w sposób wyczerpujący oraz nie udokumentowała kosztów bieżącego utrzymania, co uniemożliwiło ich porównanie z wysokością uzyskiwanego dochodu. W tych okolicznościach zdaniem Sądu przyjąć należało, że strona nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winna liczyć się w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczym, biorąc pod uwagę to, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata wydane w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.