V SA/Wa 2526/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. J.Z. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i synem, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, natomiast jej mąż posiada dom o pow. 280 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 15 arów, a także samochód marki [...]. W rubryce 10 wniosku wskazała, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.750 zł, zaś jej mąż z takiego samego tytułu w wysokości około 4.000 zł. Wnioskodawczyni podniosła nadto, iż od czerwca 2003 r. pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] lipca 2015 r. skarżąca wskazała, iż z uwagi na to, że posiada rozdzielność majątkową z mężem, odmówił on udzielenia jej informacji na temat posiadanych rachunków bankowych, oszczędności pieniężnych czy lokat, w związku z czym nie ma możliwości przedstawienia żądanych dokumentów. Oświadczyła nadto, iż tytułem wynagrodzenia za pracę osiąga dochód w wysokości około 2.500 zł netto, z którego potrącana jest kwota 1.215 zł w toku postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawczyni poinformowała, iż ponosi miesięczne wydatki na telefon w wysokości około 90 zł, na zakup odzieży w wysokości około 200 zł, zaś pozostałą kwotę 800-900 zł przeznacza na zakup żywności dla siebie i syna. Ponadto wskazała, iż okresowo ponosi wydatki związane z przechowywaniem krwi pępowinowej w wysokości około 800 zł, a także "partycypuje w razie potrzeby w kosztach związanych z eksploatacją domu, np. dokładając się do naprawy pieca grzewczego na poziomie 650 zł, czy też zakup kamienia na podjazd w wysokości 160 zł". Skarżąca oświadczyła, iż nie posiada obecnie żadnych rachunków bankowych, lokat ani oszczędności pieniężnych. Do pisma załączyła zaświadczenie o zarobkach z dnia [...] lipca 2015 r., kopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] kwietnia 2003 r., kopię umowy kredytowej z dnia [...] czerwca 2004 r., kopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego z dnia [...] września 2012 r., kopię tytułu wykonawczego z [...] lipca 2012 r., a także kopie rachunków za telefon. Postanowieniem z dnia 2 września 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że w latach 2012-2014 r. spłaciła grzywnę w wysokości 70 000 zł. Na konto Sądu Okręgowego w R. dokonała 7 wpłat w kwotach po 100 zł i 200 zł oraz dokonała 21 wpłat na konto Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. w kwocie po 500 zł miesięcznie, dzięki czemu łącznie uiściła kwotę 11 400 zł tytułem grzywny. W spłaceniu pozostałej należności z tytułu grzywny pomogła jej otrzymana w dniu [...] stycznia 2015 r. darowizna od rodziców w kwocie 29 000 zł oraz pożyczka, którą udało się uzyskać [...] lutego 2015 r. w kwocie 30 000 zł. W związku z tą pożyczką była obciążona podatkiem od czynności cywilnoprawnej w kwocie 500 zł, który uregulowała w dniu [...].02.2015 roku. Pożyczoną kwotę musi spłacić do 2016 r. Wnioskodawczyni poinformowała, że aktualnie spłaca przepadek w wysokości 225.000,00 zł orzeczony wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2011 r. przez Sąd Okręgowy w R., Wydział [...] w sprawie o sygn. akt [...]. Ponadto wyrokiem Sądu Okręgowa R. z dnia [...] kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...] zmienionego na skutek apelacji przez Sąd Apelacyjny w R. Wydział [...] w sprawie o sygn. akt [...]został nałożony na nią przepadek korzyści majątkowej w kwocie 500.000,00 zł. W przedmiotowej sprawie została złożona kasacja w związku z czym skarżąca oczekuje na rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego wniesienie w dniu [...] października 2015 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza z dnia 2 września 2015 r., który nie został przez Sąd odrzucony, skutkuje utratą mocy postanowienia referendarza sądowego i rozpoznaniem wniosku o prawo pomocy przez Sąd. Jedną z zasad postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca będzie zobowiązana do opłacenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł, a nadto z urzędu wiadomym jest, że ciąży na niej również obowiązek opłacenia skargi w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2527/15, w takiej samej wysokości 500 zł. Zatem rozpoznając niniejszy wniosek należało mieć na uwadze łączną wysokość kosztów sądowych, do których poniesienia będzie wezwana – tj. wydatek 1.000 zł. W ocenie Sądu, analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia, nie sposób uznać by nie była ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe w swoim mężem i synem. Uczestniczy w kosztach utrzymania domu partycypując zarówno w opłatach comiesięcznych jak i sezonowych, a także wspólnie z mężem łoży na utrzymanie małoletniego syna. Oznacza to, że analiza dokumentów finansowych dotyczących bezpośrednio męża wnioskodawczymi, który posiada stałe źródło dochodu oraz znaczny majątek, jest konieczna w celu ustalenia sytuacji majątkowej samej skarżącej. Odmawiając przedstawienia takich dokumentów skarżąca nie może oczekiwać, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Brak wskazanych dokumentów wpływa negatywnie na ocenę wniosku czyniąc go niepełnym i nierzetelnym. Przypomnieć także należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę wynikający art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zatem z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji, odmowa skarżącej udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego jej małżonka z równoczesnym powołaniem się na rozdzielność majątkową także wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Co do ciążących na skarżącej zobowiązań z tytułu przepadków na kwoty 225 000,00 zł oraz 500 000,00 zł orzeczonych dwoma wyrokami karnymi Sąd stwierdza, że zobowiązania te miałyby wpływ na ewentualne pozytywne rozpatrzenie wniosku gdyby Sąd miał pełen wgląd w całościową sytuację majątkową skarżącej i jej męża. Z uwagi na cząstkowe zobrazowanie sytuacji majątkowej jedynie skarżącej Sąd nie jest w stanie ocenić, czy zapłata orzeczonych przepadków uniemożliwi skarżącej uiszczenie dwóch wpisów sądowych w łącznej wysokości 1000 zł. Dokonując jednak analizy stanu majątkowego samej skarżącej także nie sposób uznać, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pamiętać należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przede wszystkim wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, a zgodnie ze stanowiskiem NSA obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). Ponadto fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym (postanowienie z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08). Sąd zwraca także uwagę na fakt uzyskania przez skarżącą w lutym br. pożyczki na kwotę 30.000,00 zł co oznacza, że wnioskodawczymi ma zdolność kredytową. Uiszczony z tytułu pożyczki podatek od czynności cywilnoprawnych wyniósł 500 zł, czyli dokładną wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Skarżąca otrzymała także darowiznę od rodziców w wysokości 29.000,00 zł. Także zadłużenie skarżącej w formie zaciągniętego kredytu nie może stanowić dla Sądu rozpoznającego prawo pomocy argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku bowiem takiego zobowiązania pieniężnego nie można zaliczyć do wydatków priorytetowych w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 14.02.2013 r., I FZ 18/13). Zwrócić w tym miejscu można również uwagę, iż posiadanie przez skarżącą zobowiązania kredytowego nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie, konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej w celu uzyskania kredytów w znacznej wysokości wskazuje na płynność finansową skarżącej (por. postanowienie NSA z 19.12.2012 r., I FZ 453/12). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.