V SA/Wa 2545/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia ... września 2011 r. Nr ... w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym Postanowieniem z dnia 14 lutego 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił G. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu ... marca 2012 r. działający w imieniu Skarżącej pełnomocnik – mąż A. L. złożył sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, iż nie zgadza się z postanowieniem referendarza sądowego. Stały dochód męża skarżącej oczywiście nie stawia rodziny skarżącej jako rodziny charakteryzującej się trudną sytuacją materialną porównywalną np. do osób bezrobotnych. Jednakże należy wziąć pod uwagę, że kwota ta musi wystarczyć na comiesięczne pokrycie wszystkich kosztów utrzymania rodziny (wyżywienie, ubranie, leczenie, edukacja syna, utrzymanie miejsca zamieszkania): skarżącej wraz z dzieckiem w R., a także męża w W., które to wysokości kwot nie zostały dokładnie podane w oświadczeniu PPF. Koszty te wynoszą około ... zł miesięcznie. Dodatkowo ze względu na brak wspólnego zamieszkiwania w ... dochodzą koszty przyjazdu skarżącej i dziecka do ... w okresach przerw świątecznych i ferii szkolnych – syn obecnie uczęszcza do szkoły w R., tj. przy zakupie najtańszych biletów na samolot średnia kwota to około ... zł za bilet dla jednej osoby. Wzięcie dodatkowych zobowiązań kredytowych na zakup mieszkania w W. i ich obecna spłata związana była tylko z faktem zakupu mieszkania dla planowanego wspólnego rodzinnego życia w ..., a nie dla innych celów np. zarobkowych. Pełnomocnik skarżącej podkreślił, iż każdy miesiąc bardzo dokładnie i skrupulatnie kontrolowane są wszystkie wydatki rodziny skarżącej. Kwota stałego dochodu męża praktycznie nie starcza na pokrycie wszystkich comiesięcznych wydatków. Dlatego każda dodatkowa opłata dotycząca nie planowanych wydatków – w tym przypadku koszty sądowe wraz z wynagrodzeniem profesjonalnego pełnomocnika jeszcze bardziej obniżą budżet rodziny skarżącej w zakresie comiesięcznych ponoszonych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. W związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z dnia 14 lutego 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) dalej ustawy: p.p.s.a., traci moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. W sprawie ustalono, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i niepełnoletnim synem. Posiada mieszkanie o pow. ... m ² oraz działkę o pow. ... m², nie posiada przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Skarżąca nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu męża, którego miesięczne dochody ze stosunku pracy wynoszą ... zł. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie przyjęto, iż koszty utrzymania rodziny wynoszą miesięcznie ... zł i obejmują wyżywienie, ubranie, leczenie, edukację syna oraz utrzymanie miejsca zamieszkania. Kwoty spłacanych rat zaciągniętych kredytów wynoszą ... zł. Dodatkowo wskazano, iż przyjazdy skarżącej wraz dzieckiem do ... (w czasie ferii, przerw świątecznych) to koszt około ... zł za zakup biletów lotniczych. Mając na uwadze powyższe nie sposób zaliczyć skarżącej i jej rodziny do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, iż rozpoznanie prawa pomocy polega na ustaleniu sytuacji majątkowej wnioskującej strony poprzez porównanie wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanych zasobów pieniężnych z wydatkami jej oraz osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Jednakże podkreślić należy, iż dla powyższej oceny brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów, jak również wydatków na zakup biletów lotniczych. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed wydatkami związanymi z kosztami sądowymi oraz udziałem profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. Warto w tym miejscu wskazać na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) dotyczące "wykazania" stanu majątkowego wnioskującej strony, jakie wyraził w postanowieniu z 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, podnosząc, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać trzeba także na postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym podniesiono, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Z tych względów, działając na podstawie art. 254 §1 i art. 260 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.