V SA/Wa 2583/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą; - oddala skargę - Przedmiotem skargi z [...] października 2010 r. wniesionej przez J. Ż. (zwanego dalej: skarżącym) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2010 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2010 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z [...] marca 2010 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat W. o umorzenie części zobowiązań wobec ZUS, które powstały w okresie od [...] stycznia 2008 r. do [...] października 2009 r. Niniejszy wniosek został umotywowany złym stanem zdrowia skarżącego. Następnie skarżący [...] kwietnia 2010 r. złożył uzupełnienie do wniosku, w którym zwrócił się o umorzenie 50 % zobowiązań, tj. kwoty w wysokości [...] zł. Decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] ZUS odmówił skarżącemu umorzenia zaległych należności składkowych w kwocie [...] zł. Od tej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, umotywowany złym stanem zdrowia i niskimi dochodami. Ponadto skarżący podniósł kwestię kontroli przeprowadzonej przez ZUS w lutym 2009 r. Skarżący [...] sierpnia 2010 r. uzupełnił wniosek następującymi dokumentami: umową kredytu nr [...] na samochód marki P., rachunkiem za światło R.S.A., fakturami za lekarstwa (szt. 3). ZUS po rozpoznaniu wniosku decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że analiza przesłanek umorzenia należności z tytułu składek pozwala uznać, że żadna z nich nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie. Organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W decyzji wydanej przez ZUS [...] marca 2010 r. nr [...], stwierdzono wysokość zaległości wnioskodawcy za okres [...] w łącznej kwocie [...] zł. Organ podkreślił, że od niniejszej decyzji zainteresowany nie wniósł odwołania. Następnie na podstawie powyższej decyzji dokonano zastawów skarbowych na ruchomościach stanowiących własność wnioskodawcy, tj. samochodzie osobowym P. oraz samochodzie osobowym D. W następstwie wniosku skarżącego [...] lipca 2010 r. wyrażono zgodę na wykreślenie drugiego zastawu. Następnie organ wskazał, że w celu ustanowienia hipoteki na udziale [...] części nieruchomości, stanowiącej ustawową współwłasność małżeńską skarżącego i jego małżonki, [...] marca 2010 r. skierowano wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla W. Dalej organ wskazał, że z bieżących informacji wynika, iż skarżący pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...]. W stosunku do wnioskodawcy nie zostało dotąd wdrożone postępowanie egzekucyjne. Dotychczas żaden organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić wobec zainteresowanego egzekucję. Zdaniem organu z tego powodu nie jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ podkreślił, że [...] marca 2010 r. pomiędzy wnioskodawcą a ZUS została zawarta umowa, na zasadzie której udzielono skarżącemu ulgi w postaci ratalnej spłaty zadłużenia. Zawarta umowa pozostaje nadal w mocy, bowiem układ ratalny jest bieżąco realizowany. Wobec powyższego, zadniem organu, w niniejszej sprawie nie występuje kwestia nieściągalności zobowiązania. W opinii organu, w rozpatrywanej sprawie nie występują również podstawy do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozpatrywane w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ wyjaśnił, że przepisy te stosuje się do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Zgodnie z § 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na podstawie analizy przedstawionej przez wnioskodawcę dokumentacji organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu, ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika jednoznacznie, iż sytuacja materialna rodziny wnioskodawcy oraz stan zdrowia uniemożliwiają uregulowanie przedmiotowych zaległości. Przede wszystkim w gospodarstwie domowym skarżącego istnieją dwa niezależne źródła stałego dochodu: świadczenie rentowe nr [...] w wysokości [...] zł (do wypłaty) oraz świadczenie emerytalne nr [...] w wysokości [...] zł (do wypłaty), dzięki którym mogą zostać zaspokojone podstawowe potrzeby bytowe. Organ podkreslił, iż posiadanie przez skarżąćego obciążenia w postaci kredytu bankowego, który jest regularnie spłacany, nie stanowi podstawy umorzenia należności wobec ZUS. Natomiast fakt, iż w chwili obecnej kontynuowana przez skarżącego działalność gospodarcza generuje straty również nie stanowi podstawy do umorzenia, ponieważ sytuacja taka nie ma charakteru trwałego. Ponadto organ stwierdził, że przedstawiając stosowną dokumentację medyczną wnioskodawca nie wykazał, aby ze względu na swój stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny nie mógł uzyskać dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia. Skarżący nie poniósł również strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Reasumujac organ stwierdził, iż nie została spełniona żadna przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia, pozwalająca na wydanie pozytywnej decyzji w przedmiotowej sprawie. W skardze na powyższą decyzję ZUS z [...] września 2010 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżący powtórzył zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem procesowym z 16 lutego 2010 r. skarżący uzupełnił skargę podkreślając, iż brakuje mu środków na lekarstwa i pogarszający się stan zdrowia. Do pisma załączył rachunki z aptek, zaświadczenia dotyczące stanu zdrowia oraz rachunki za opłaty mieszkaniowe. W odpowiedzi na skargę ZUS w całości podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Skarżący do protokołu rozprawy z 16 lutego 2011 r. oświadczył, że nie wnosił odwołania od decyzji z [...] marca 2010 r. dotyczącej ustalenia wysokości zaległości wobec ZUS, a także, że z układu ratalnego pozostała do spłacenia ostatnia rata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy podnieść, iż przedmiotem niniejszej sprawy jest wyłącznie decyzja ZUS z [...] września 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję z [...] czerwca 2010 r. dotycząca odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, która została wydana wskutek wniosku skarżącego z [...] marca 2010 r. o umorzenie składek. Przedmiotem kontroli sądu administracyjnego nie mogła być zaś decyzja ZUS z [...] marca 2010 r. nr [...], która ustalała zadłużenie skarżącego z tytułu nieopłaconych składek. Prawidłowość wydania decyzji ustalającej z [...] marca 2010 r. skarżący mógł kwestionować wyłącznie poprzez złożenia odwołania do sądu okręgowego o czym skarżący został pouczony w tej decyzji. W związku z tym, że skarżący od decyzji z [...] marca 2010 r. nie odwołał się – co potwierdził także na rozprawie – decyzja ta stała się prawomocna. W związku z tym zarzuty skarżącego dotyczące powstania zadłużenia o jakich mowa w decyzji z [...] marca 2010 r. nie mogą być podnoszone przed sądem administracyjnym. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) – należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności (por. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., I SA/Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1971 ze zm.) i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść (mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo. Przede wszystkim Sąd zwraca uwagę, że ZUS udzielił skarżącemu jednaj z ulgi w spłacie zaległych należności składkowych w postaci zawarcia układu ratalnego, który pozwolił skarżącemu spłacić zaległość składkową w rozłożonych częściach. Z oświadczenia skarżącego złożonego do protokołu rozprawy z 16 lutego 2011 r. wynika, że skarżącemu do spłaty całości zaległości pozostała ostatnia rata. Zdaniem Sądy wywiązywanie się przez skarżącego z układu ratalnego poprzez jego regularną spłatę, świadczy o tym, iż dokonana przez ZUS analiza sytuacji majątkowej skarżącego była trafna. Wskazać bowiem należy, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką E. Ż., posiadają dwa niezależne źródła stałego dochodu: świadczenie rentowe w wysokości [...] zł (do wypłaty) oraz świadczenie emerytalne małżonki w wysokości [...] zł (do wypłaty). Skarżący posiada dwa samochody: marki P. (na którym ustanowiono zastaw) i D. Ponadto skarżący (pomimo złego stanu zdrowia) prowadzi działałność gospodarczą, która aktualnie przynosi straty, ale jest kontynowana można więc przypuszczać, jak trafnie zauważył organ, że istnieje realna szansa na poprawę w przyszłości. Poza tym skarżący regularnie spłaca kredyt, a obciążania publicznoprawne, jakimi są zaległe składki, mają pierwszeństwo przed spłatą należności prywatnych. Mając na uwadze powyższe uznać należało, że organ zasadnie stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności o jakich mowa w art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ani też żadne z przesłanki określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Przy czym należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy brać pod uwagę i to, ze organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23 października 2007 r., V SA/Wa 1368/07, lex nr 492274). Konkludując zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu jego skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).