V SA/Wa 2650/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "C. B. P." Sp. z o.o. we W. na postanowienie M. G. z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka z o.o. "C. B. P." z siedzibą we W. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 50.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 7.000,00 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 1.895,53 zł. W uzasadnieniu zawartym w piśmie z dnia 14 października 2014 r. wyjaśniono, iż 46.000,00 zł kapitału zakładowego zostało wniesionych aportem w postaci mebli biurowych. Suma bilansowa na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosi 35.721,99 zł, a w skład majątku wchodzą przede wszystkim meble biurowe oraz wyposażenie. Na fundusz specjalny w kwocie 20.000,00 zł, który powstał w roku 2007 w związku z koniecznością zachowania wymaganych przez kodeks spółek handlowych proporcji pomiędzy wynikiem Spółki a jej kapitałami, składają się tylko i wyłącznie elementy wyposażenia wniesione w aport. Spółka nie dysponuje aktywami pozwalającymi na poniesienie opłaty. Wskazano również, iż w chwili obecnej nie ma przeszkód "kapitałowych" do kontynuowania działalności gospodarczej, ale brak jest nadwyżek pozwalających na próbę poprawienia bieżącej płynności finansowej w drodze różnych form spieniężenia aktywów, którymi dysponuje spółka. Natomiast bieżąca sytuacja Spółki nie jest negatywna z uwagi na brak zaległości wobec ZUS i Urzędu Skarbowego a strata wynika tylko z amortyzacji środków trwałych. Spółka nie zatrudnia pracowników, nie zaciągnęła i nie poręczyła kredytów. Aktualnie Spółka nie posiada rachunku bankowego, a stan kasy wynosi 0 zł. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie referendarz wskazał, iż Spółka jest podmiotem prowadzącym nadal, pomimo wskazywanych trudności finansowych, działalność gospodarczą, nie ma zaległości wobec ZUS i organów podatkowych, nie znajduje się w stanie likwidacji, zaś bieżąca działalność spółki jest finansowana przez Prezesa Zarządu, który dąży do "powstania i maksymalizacji zysków". Wobec tego referendarz uznał, iż okoliczności wskazane przez Spółkę, obrazujące jej sytuację majątkową, zestawione z wysokością kosztów sądowych, do których poniesienia skarżąca będzie zobowiązana w toku postępowania sądowego, uzasadniają stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. Nadto stwierdził, iż trudno przyjąć za wiarygodne oświadczenie, iż Spółka nie posiada rachunku bankowego, wobec tego, iż w zakresie rozliczeń z urzędem skarbowym (np. aby otrzymać zwrot podatku VAT) i zakładem ubezpieczeń społecznych wymagany jest obrót bezgotówkowy, co ze swej natury oznacza obowiązek posiadania tego rodzaju rachunku. W sprzeciwie z dnia 3 grudnia 2014 r. skarżąca Spółka wniosła o uchylenie postanowienia referendarza oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powtórzono argumentację zaprezentowaną uprzednio w piśmie z dnia 14 października 2014 r. Zarządzeniem z dnia 7 stycznia 2015 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenie poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. Pismem z dnia 28 stycznia 2015 r. wnioskująca poinformowała, iż w 2014 r. nie prowadziła i nie prowadzi kont bankowych, nie posiadała i nie posiada nieruchomości ani ruchomości o wartości ponad 10.000 zł. Do pisma załączono kserokopię dwóch stron (nr 1 i nr 4) zeznania podatkowego CIT-8 za 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu. Oznacza to, że Sąd ma do rozpoznania wniosek złożony przez skarżącą Spółkę na urzędowym formularzu PPF z dnia (...) października 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać zatem należy, iż prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez Spółkę na urzędowym formularzu PPF z dnia (...) października 2014 r., a także w piśmie procesowym z dnia 14 października 2014 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), została ona wezwana do złożenia dokumentów pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej Spółki w postaci: zeznań podatkowych (...)za lata 2012-2014, deklaracji (...)złożonych w roku 2014, wykazu środków trwałych posiadanych w okresie dwóch ostatnich lat, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu od (...) maja 2014 r. do dnia otrzymania wezwania, a także informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomości i ruchomości o wartości ponad 10.000 zł (vide: k. 46 akt sądowych). W odpowiedzi Spółka nie nadesłała żądanych dokumentów. Wskazać dodatkowo należy, iż do pisma z dnia 28 stycznia 2015 r. załączono jedynie niepełną kopię dokumentu (...)za 2014 r., tj. jego strony nr 1 i nr 4 (vide: k. 50-51 akt sądowych), czego również nie można uznać było za żądany dokument. W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, iż wnioskująca nie wykazała tego, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jej osoby. W konsekwencji nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Spółka winna się liczyć w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony wnioskującej o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślić należy, iż stanowisko orzecznictwa w tym zakresie jest już ugruntowane i jednolite. Dla przykładu wskazać można na postanowienie z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11, w którym podkreślono, iż niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, NSA podniósł, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze, iż przedstawione przez skarżącą informacje uznano za niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa w tym zakresie, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Na koniec nie można pominąć tej okoliczności, iż zasady udzielenia nadzwyczajnej instytucji prawa pomocy były już Spółce wyjaśniane w innych zainicjowanych przez nią sprawach, w których odmawiano jej zwolnienia od kosztów sądowych. W jednym z ostatnich postanowień Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie Spółki podkreślił w uzasadnieniu, iż Sąd I instancji, dysponując jedynie niepełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej spółki, nie miał podstaw uznać, że spełniona została przesłanka umożliwiająca przyznanie prawa pomocy. WSA poza oświadczeniami skarżącej nie dysponował danymi źródłowymi pozwalającymi na pełną ocenę sytuacji materialnej spółki (por. postanowienie z dnia 27 stycznia 2015 r. o sygn. akt II GZ 11/15). Z kolei w inny postanowieniu wydanym wobec Spółki, Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż na aprobatę nie zasługuje twierdzenie skarżącej, że obecnie nie ma konta bankowego. Trudno bowiem przyjąć, iż to oświadczenie jest wiarygodne, skoro w zakresie rozliczeń z urzędem skarbowym (np. do otrzymania zwrotu podatku VAT) i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest wymagany obrót bezgotówkowy (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r. o sygn. akt II GZ 926/14). Zatem inicjując kolejne postępowanie o prawo pomocy w niniejszej sprawie, w którym Spółka jest wzywana do złożenia dodatkowego oświadczenia, odmowę złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów należy ocenić negatywnie. Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącej Spółki mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że złożony przez nią wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjna w Warszawie opierając się na przepisach art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.