V SA/Wa 2675/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA – Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi F.G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie cofnięcia kwoty indywidualnej dostaw p o s t a n a w i a: - odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia radcy prawnego W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy F.G. (dalej "Skarżący"), wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, użytkuje nieruchomość rolną o powierzchni o pow. 5 ha, zajmuje mieszkanie o pow. 12 m. kw., nie posiada domu. Z rubryki 10 wniosku wynika, że źródłem miesięcznego utrzymania Skarżącego jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.049,34 zł (brutto) oraz dochód z gospodarstwa w wysokości 350 zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że miesięcznie wydaje na żywność, wodę i śmieci około 600 zł. Ponadto ponosi wydatki na leki, opał, środki czystości. Wskazał również, że posiada oszczędności w wysokości 4000 zł, ale zaoszczędzonymi środkami pieniężnymi pokrywa bieżące koszty. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 23 lipca 2015 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie wskazanych w wezwaniu dokumentów. Skarżący nie zastosował się do wezwania bowiem nie udzielił informacji oraz nie nadesłał wskazanych w wezwaniu dokumentów. W piśmie z 6 sierpnia 2015 r. (data nadania) poinformował, że nie może nadesłać w terminie wymaganych dokumentów w uwagi na liczne obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa (okres żniwny). Postanowieniem z 1 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowity, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Oszacował, że w 2014 r. przychód z prowadzonego gospodarstwa wyniósł 23.539,11 zł, koszty jego prowadzenia stanowiły kwotę 15.930 zł. Skarżący uzyskał dochód w wysokości 7.609 zł. Do innych stałych kosztów utrzymania zaliczył opłaty za energię elektryczną, wodę, węgiel, śmieci (łącznie 2.400 zł). Ponadto wskazał, że wydaje w miesiącu około 480 zł na żywność i leki. Oszacował, że miesięczny dochód z gospodarstwa wynosi 686,77 zł. Po odliczeniu od miesięcznego dochodu wydatków na żywność i leki Skarżącemu pozostaje kwota 206,77 zł na "inne wydatki". Skarżący zwrócił również uwagę na trudną sytuację rodzinną, brak domu, konieczność remontu budynków gospodarczych. Złożone oświadczenia wskazują, że Skarżący nie posiada nowoczesnego sprzętu do prowadzenia gospodarstwa. Wyjaśnił również, że uprawia zboże (5ha), trawę (0,70 ha) i nie gospodaruje pozostałych użytków rolnych. Przedstawił decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2015-2014, zaświadczenie o prawie do emerytury rolniczej, wyciąg z rachunku bankowego, faktury dokumentujące sprzedaż zboża w 2014 r., decyzje w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w sprawie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej oraz o przyznaniu dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Wskazać należy, że na obecnym etapie wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł i od jego zapłaty zależy rozpoznanie sprawy przez sąd I instancji. Do kosztów postępowania należy zaliczyć również koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W tym zakresie warto wyjaśnić, że podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa przez co jego udzielenie winno być ważone również pod kątem celowości stosowania z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Wracając do analizy informacji przedstawionych przez Skarżącego oraz wynikających z akt sprawy wskazać należy, że Skarżący posiada majątek, bo za taki uznać należy nieruchomość rolną o łącznej powierzchni 14.12 ha. Skarżący wyjaśnił, że prowadzi działalność rolniczą na użytkach rolnych o powierzchni około 5 ha oraz łące (0,70 ha), ale nie wyjaśnił dlaczego nie wykorzystuje i nie próbuje uzyskać dochodu z pozostałej nieruchomości o powierzchni stanowiącej około 8 ha. Skarżący oszacował przychody i koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z jego oświadczeniem gospodarstwo przynosi dochód roczny w wysokości około 5.209 zł. Łączny miesięczny dochód Skarżącego wynosi 686,77 zł, w tym 433 zł z gospodarstwa rolnego i 253,77 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Wydatków Skarżący nie udokumentował. Podkreślić należy, że po odliczeniu niezbędnych kosztów utrzymania, w tym oszacowanych przez Skarżącego wydatków na żywność i leki w kwocie 480 zł, oświadczył on, że pozostałą kwotę 206,77 zł przeznacza na "inne wydatki". Skarżący przedstawił również wyciąg z rachunku bankowego. Zwrócić uwagę również należy, że wynika z niego dodatnie saldo w wysokości 2.282,26 zł, a więc w kwocie wielokrotnie przekraczającej wymagany w sprawie wpis (200 zł). Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że okoliczność posiadania środków pieniężnych (w szczególności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe W ocenie Sądu przedstawiona sytuacja majątkowa Strony nie pozwala uznać, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 orzeczono, jak w sentencji postanowienia.