V SA/Wa 270/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. L. Z. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z dnia [..] 2014 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem, posiada dom o pow. 32 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 7,72 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skarżący oświadczył, iż jego rodzina utrzymuje się z hodowli 3 krów i uzyskuje dochód w wysokości około 600 zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż posiadane gospodarstwo rolne o pow. 7,72 ha stanowią łąki, które skarżący "uprawia we własnym zakresie i miesięczny dochód, z tychże łąk stanowi kwotę około 600 zł". Wskazał nadto, iż w 2004 i 2005 r. otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości po 15.000 zł za każdy rok. Wnioskodawca oświadczył, iż ani jego żona ani syn nie osiągają dochodów, zaś wydatki rodziny związane z niezbędnym utrzymaniem wynoszą około 600 zł miesięcznie. Do pisma załączył m.in. kopię zaświadczenia z dnia 4.03.2014 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2012 r., kopie zaświadczeń bankowych z dnia 2.01.2014 r. i 13.02.2014 r. o nieposiadaniu rachunków bankowych, a także kopię zaświadczenia z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w R., iż nie figuruje jako dostawca mleka i kopię zaświadczenia z GOPS w K. W.że nie korzystał i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie – wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Zauważyć w pierwszej kolejności należy, iż skarżący wskazuje wprawdzie, iż uzyskuje dochód w wysokości około 600 zł miesięcznie, jednakże nie jest jasne, jakie jest jego źródło. We wniosku złożonym na formularzu PPF z dnia 6 czerwca 2014 r. oświadcza, iż źródłem dochodu jest "hodowla 3 krów", natomiast w dodatkowym oświadczeniu z dnia 30 lipca 2014 r. wskazuje, iż uzyskuje miesięczny dochód około 600 zł "z uprawy łąk we własnym zakresie". Co więcej, do dodatkowego oświadczenia załącza kopię zaświadczenia z dnia [...] 2014 r., wystawionego przez Okręgową Spółdzielnię Mleczarską w R., z którego wynika, że nie figuruje jako dostawca mleka. Należy mieć przy tym na uwadze również to, iż wnioskodawca nie przedstawia żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość oświadczonego dochodu. Następną kwestią, która nie została przez wnioskodawcę należycie wyjaśniona jest wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnych). We wniosku i dodatkowym oświadczeniu podaje, iż posiada 7,72 ha. Jednocześnie przedkłada kopię zaświadczenia z dnia [...].2014 r., z którego wynika, iż w 2012 roku posiadał wraz z żoną gospodarstwo rolne o pow. 11,35 ha fizycznych i 5,3025 ha przeliczeniowych. Z zaświadczenia tego wynika także, iż w 2012 r. dochód z gospodarstwa wynosił 12.890,40 zł. Podnieść zatem należy, iż zaświadczenia tego nie można było uwzględniać przy ustalaniu aktualnego stanu majątkowego posiadania skarżącego, bowiem po pierwsze dotyczy ono roku 2012, a po drugie dlatego, iż w zaświadczeniu tym użyto formy czasu przeszłego "posiadali". Wobec tego, nie można przyjąć, iż wskazana wysokość rocznego dochodu jest aktualna na datę oceny wniosku. Nie można uznać również za wystarczające oświadczenia skarżącego o miesięcznych wydatkach niezbędnych dla utrzymania. W dodatkowym oświadczeniu wskazuje on w sposób ogólny, iż "na niezbędne utrzymanie wydajemy uzyskiwany miesięczny dochód w kwocie około 600 zł". Zatem wnioskodawca nie przedstawia co składa się na niezbędne wydatki jego rodziny, do czego został wezwany zarządzeniem z dnia [...] 2014 r. Skoro zatem nie można ustalić ani źródła dochodów wnioskodawcy, ani również ich rzeczywistej wysokości, a także tego, co składa się na wydatki niezbędne dla utrzymania jego rodziny, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, jest niemożliwe. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia NSA są dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając niniejszy wniosek nie można było również pominąć faktów znanych referendarzowi z urzędu, odnoszących się zarówno do innych postępowań o prawo pomocy inicjowanych przez wnioskodawcę, jak również przez pozostającego z nim we wspólnym gospodarstwie domowym syna – D. Z. W tym zakresie wskazać można na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2014 r. o sygn. akt V SA/Wa 100/14, który odmawiając L. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazał, iż przedłożone przez niego dokumenty – które są tożsame z kopiami dokumentów złożonych w niniejszej sprawie – nie pozwalają na pełną ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Z kolei w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2013 r. o sygn. akt II GZ 677/13 podniesiono, iż strona niedoprecyzowując dokładnego stanu swojego majątku (zwiększająca się powierzchnia gospodarstwa rolnego czy też różne informacje dotyczące posiadanego bydła) nie udowodniła, iż okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uległy zmianie, która uzasadniałaby odmienną ocenę możliwości finansowych skarżącego. Dodatkowo wskazać można, iż syn wnioskodawcy – D. Z. – w składanych przez siebie wnioskach o prawo pomocy (w sprawach o sygn. akt V SA/Wa 1712/14, III SA/Łd 1225/13) oświadczał, iż posiada nieruchomość rolną o pow. 14,5 ha. Zatem uznać należy, iż występując z niniejszym wnioskiem L. Z. nie ujawnił, iż pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym syn posiada jakikolwiek majątek, w tym wskazaną nieruchomość rolną. Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.