V SA/Wa 2718/15

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I. B. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia (...) kwietnia 2015 r. Nr (...) w przedmiocie umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. I. B. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córką, posiada mieszkanie o pow. 44,7 m2, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczyła, iż otrzymuje emeryturę w wysokości 1.522,46 zł, jej mąż rentę w wysokości 567,67 zł, zaś małoletnia córka jest uczennicą. W uzasadnieniu podniosła, iż z uwagi na stan zdrowia (przewlekłe choroby), jak również odległość od Sądu, osobiste stawiennictwo byłoby dla niej dużym utrudnieniem, wobec czego chciałaby aby radca prawny reprezentował jej stanowisko. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 16 lipca 2015 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W dniu 28 lipca 2015 r. do Sądu wpłynęła korespondencja od skarżącej, obejmująca trzy wyciągi z rachunku bankowego, wydruk potwierdzenia wypłaty z rachunku bankowego w dniu 24 lipca 2015 r., kopie faktur potwierdzających zakup leków, kopię wpłaty PCC za rok 2012, kopie rachunków za energię elektryczną wskazujących prognozowane zużycie w 2015 r., kopię informacji o wysokości opłat za mieszkanie obowiązujących od 1 kwietnia 2015 r., odcinek przekazu pocztowego świadczenia rentowego męża za lipiec 2015 r. oraz wydruk potwierdzenia przelewu świadczenia emerytalnego wnioskodawczyni z dnia 23 lipca 2015 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie, na skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Rozpoznając złożony wniosek uznać należało, że nie zasługuje on na uwzględnienie, z następujących względów: Przede wszystkim zauważyć należy, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 16 lipca 2015 r., którym została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia. Korespondencja nadesłana przez skarżącą do Sądu nie obejmowała bowiem odpowiedzi na pytania dotyczące posiadanego majątku ruchomego o znacznej wartości, miesięcznych wydatków swoich oraz osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związanych z niezbędnym utrzymaniem. Wnioskodawczyni nie złożyła oświadczenia dotyczącego wydatków niezbędnych dla utrzymania, do których w szczególności zaliczyć należy wydatki na wyżywienie, ubranie, czy mieszkanie. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż strona nie została zobowiązana do szczegółowego wyliczenia, czy udokumentowania swoich wydatków, zaś kwestia posiadania ogólnej wiedzy na ten temat wiąże się z należytą starannością w dbaniu o własne sprawy. Za odpowiedź na zadane pytania w tym zakresie nie można uznać przedłożenia dokumentów w postaci kopii informacji o wysokości opłat za mieszkanie obowiązujących od 1 kwietnia 2015 r., czy kopii rachunków za energię elektryczną wskazujących prognozowane zużycie w 2015 r. Niezależnie od tego, iż przedłożone dokumenty nie obejmują wszystkich rodzajów wydatków, które można uznać za niezbędne dla utrzymania, to wskazać nadto należy, iż nie mogą one zastąpić oświadczenia wnioskodawczyni w zakresie ponoszonych wydatków, bowiem wskazują jedynie ich wysokość i ewentualne terminy płatności, natomiast nie potwierdzają tego czy wnioskodawczyni wydatki takie rzeczywiście poniosła. Skoro zatem wnioskodawczyni nie wskazuje wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków, które uznać można za niezbędne dla utrzymania, to dokonanie porównania, o którym była mowa na wstępie, staje niemożliwe. Nie można również uznać by wnioskodawczyni wykonała zarządzenie z dnia 16 lipca 2015 r. w zakresie pytania o oszczędności pieniężne, posiadane rachunki bankowe czy lokaty. Wnioskodawczyni nadesłała wprawdzie wyciągi z posiadanego przez siebie rachunku bankowego, z czego sądzić należy, iż posiada co najmniej jeden rachunek bankowy, jednakże brak jest wyraźnego oświadczenia na temat tego, czy posiada tylko ten rachunek, czy nie posiada lokat pieniężnych, bądź oszczędności zgromadzonych w inny sposób, a także czy jej mąż posiada bądź nie oszczędności, rachunki, lokaty. Nie bez znaczenia dla rozpoznawanego wniosku jest również przedłożony wydruk potwierdzenia wypłaty z rachunku bankowego w dniu 24 lipca 2015 r. kwoty 3.500 zł. Wnioskodawczyni nie wyjaśnia w jakim celu wypłaciła z rachunku bankowego kwotę wielokrotnie przewyższającą ciążący na niej wpis sądowy w wysokości 100 zł, zważywszy na to, że miało to miejsce już po wezwaniu jej do złożenia dodatkowego oświadczenia w ramach prawa pomocy – zarządzeniem z dnia 16 lipca 2015 r., które odebrała w dniu 21 lipca 2015 r. Co więcej, wskazać należy na nasuwające się wątpliwości dotyczące odręcznej adnotacji jaką uczyniła na tym wydruku, zgodnie z którą posiada ona "konto bankowe [...] w kwocie 22191,15". Nie jest zatem jasne, czy wnioskodawczyni posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości 22.191,15 zł, bowiem nie wyjaśnia tej kwestii, która mogłaby mieć istotne znaczenie dla rozpoznawanego wniosku. Należało mieć przy tym na uwadze to, że z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 20 lipca 2015 r. wnioskodawczyni posiadała na rachunku bankowym saldo w wysokości 5.719,15 zł. Nawet gdyby uznać przy tym odręczny dopisek "minus 3.500", to i tak można by było domniemywać, że wnioskodawczy posiada na rachunku bankowym kwotę 2.219,15 zł, a więc kwotę przewyższającą wpis sądowy w wysokości 100 zł. Wobec stwierdzonych powyższej niejasności, przywołać trzeba stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazać należy, na utrwalony już pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Reasumując stwierdzić należało, iż wnioskodawczyni nie złożyła istotnych dla oceny wniosku oświadczeń, do których była wzywana, wobec tego, nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczym. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Niezależnie od powyższego, mając na uwadze podniesioną w uzasadnieniu wniosku intencję wnioskodawczyni dotyczącą ustanowienia pełnomocnika z urzędu – chęć reprezentowania jej stanowiska z uwagi na niemożność osobistego stawiennictwa przed Sądem – wskazać należy, iż okoliczności te nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku w tym zakresie. Przypomnieć bowiem należy, iż podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa przez co jego udzielenie winno być ważone również pod kątem celowości stosowania z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie wymaga osobistego stawiennictwa, zaś brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.