V SA/Wa 2792/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. H. Z. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz niepełnoletnią córką. Rodzina mieszka w budynku gospodarczym, w którym skarżący przystosował do mieszkania powierzchnię 60 m2. Skarżący wyjaśnił, że od szesnastu lat buduje dom jednorodzinny o pow. 200 m2. Wnioskodawca posiada nieruchomości rolne: ziemię orną (0,81 ara), łąki (3,5 ha), lasy (1,10 ha). Łączna wartość nieruchomości wynosi [...] zł. Skarżący posiada również samochody: Opel (rok produkcji 2007) oraz Trak (rok produkcji 2003), a także oszczędności pieniężne w wysokości [...] zł. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył iż jego żona uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...]zł miesięcznie. Jednocześnie, w uzasadnieniu wniosku wskazał, iż jest rolnikiem i prowadzi drobną działalność gospodarczą. Wskazał również, że żona odziedziczyła udział w gospodarstwie rolnym o powierzchni 5 ha w wysokości 1/5. Do miesięcznych wydatków rodziny zaliczył: koszt ubezpieczenia samochodów i budynku w wysokości [...] zł, składkę na KRUS w wysokości [...] zł, podatek rolny w wysokości [...] zł, koszty leczenia w wysokości [...] zł, wydatki na "media" w łącznej wysokości [...] zł oraz wydatki na wyżywienie w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W przypadku wnioskodawcy z urzędu wiadomym jest, iż zainicjował ona w tutejszym Sądzie trzy postępowania, w których zobowiązany będzie do uiszczenia wpisów sądowych w łącznej wysokości [...] zł (w niniejszej sprawie w wysokości[...] zł, w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1793/16 w wysokości [...] zł oraz w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1794/16 w wysokości [...] zł). Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto również z urzędu pod uwagę oświadczenia złożone przez skarżącego w ramach postępowań o prawo pomocy w sprawach o sygn. akt V SA/Wa 1793/16 i V SA/Wa 1794/16. Wskazać zatem należy, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych oraz wyposażenia sanitarnego, zaś jego dochód netto za 2014 r. wyniósł [...] zł. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony wynika, że w okresie od maja 2016 r. do lipca 2016 r. małżonkowie dysponowali środkami pieniężnymi, zaś salda końcowe wyniosły: na rachunku wnioskodawcy – [...] zł, zaś na rachunku jego żony – [...] zł. Analizując wszystkie złożone przez stronę oświadczenia, nie sposób uznać by nie był on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina wnioskodawcy znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro skarżący posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, jego żona posiada stałe źródło dochodów z tytułu umowy o pracę, zaś on sam osiągał dochody z tytułu działalności gospodarczej. Wzięto w szczególności pod uwagę, iż skarżący posiada dom o pow. 200 m2, nieruchomości rolne o łącznej wartości [...] zł, a także dwa samochody. Zasadniczy jednak wpływ na podjęte rozstrzygnięcie miało to, że skarżący i jego żona nie są pozbawieni środków pieniężnych. Wskazać należy, iż w niniejszej sprawie wnioskodawca oświadczył we wniosku złożonym na formularzu PPF, iż posiada oszczędności pieniężne w wysokości około [...] zł, które w ocenie referendarza sądowego winien przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, skoro zostały one uwidocznione przez skarżącą w rubryce nr 7.2.1 wniosku (oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce). Dodać można, iż zgodnie z dokumentami przedstawionymi do akt o sygn. V SA/Wa 1793/16 i V SA/Wa 1794/16, również żona wnioskodawcy posiadała na rachunku bankowym kwotę w wysokości [....] zł, zatem znacznie przekraczającą ciążące na skarżącym koszty sądowe z tytułu wpisów w trzech zainicjowanych przez niego postępowaniach. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Prezentowane wyżej poglądy znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.